زندگی بدون اراده آزاد
| زندگی بدون ارادۀ آزاد | |
|---|---|
 | |
| پدیدآوران | پیریبوم، درک (نویسنده) یگانه، علیرضا (مترجم) |
| ناشر | سیب سرخ |
| مکان نشر | تهران |
| سال نشر | 1404 |
| شابک | 978-622-357-138-1 |
| موضوع | جبر و اختیار |
| زبان | فارسی |
| کد کنگره | BJ 1461 |
زندگی بدون ارادۀ آزاد تألیف درک پیریبوم (متولد ۱۹۵۷م، فیلسوف و استاد فلسفه و اخلاق)؛ ترجمۀ علیرضا یگانه؛ ویراستار کیوان انصاری. نویسنده در این کتاب از موضع «ناسازشباوری سخت» دفاع میکند و استدلال میآورد که انسانها فاقد آن ارادۀ آزادی هستند که بتوانند به عنوان مسئول اخلاقی اعمالشان قلمداد شوند. هدف کتاب نشان دادن استواری دلایل این دیدگاه و نیز پاسخ به مشکلات عملیای است که اغلب به آن نسبت داده میشود.
ساختار
کتاب از یک مقدمه، هفت فصل، و کتابنامه تشکیل شده است.
گزارش کتاب
نویسنده در این کتاب به تشریح دیدگاه خود با محوریت «ناسازشباوری سخت» میپردازد و آن را با جریانات رقیب مقایسه کرده، به نقد آنها پاسخ میدهد. پیریبوم که مبدع مفهوم ناسازشباوری سخت است، معتقد است با پیشرفت علوم تجربی مانند روانشناسی، جامعهشناسی و عصبشناسی، این ایده تقویت شده که بسیاری از الگوهای رفتاری انسان به عواملی ورای کنترل او وابسته هستند. از این رو دیدگاه سنتی ارادۀ آزاد که مسئولیت اخلاقی را تضمین میکند، قابل دفاع نیست.
در فصل اول، نویسنده به بررسی آزادانگاری و ناسازشباوری به وجهی کلی میپردازد و استدلالهایی به سبک فرانکفورتی علیه ناسازشباوری را بررسی میکند. هدف این استدلالها نشان دادن این است که لازمۀ داشتن مسئولیت اخلاقی، وجود امکانهای بدیل برای یک عمل نیست.
فصل دوم به نقد آزادانگاری اختصاص دارد. نویسنده استدلال میکند که آزادانگاران معتقد به علیت رویدادمحور اشتباه میپندارند که عامل را میتوان به دلیل رویدادی غیرجبری دارای مسئولیت اخلاقی دانست؛ زیرا این نوع جبرناباوری به عامل اجازه نمیدهد آنگونه که باید منشأ عمل خود باشد. در مقابل، آزادانگاری معطوف به علیت عاملمحور میتواند این نیاز را برآورده کند. در فصل سوم، نقدهای تجربی به آزادانگاری عاملمحور بررسی میشود.
فصل چهارم به دو راهبرد سازشباوری میپردازد. نویسنده استدلال میآورد که مسئولیت اخلاقی قائلشده برای انسان میتواند با جبرباوری سازگار باشد، اما تفاسیر مبتنی بر همبستگی علی نمیتوانند شروط کافی برای مسئولیت اخلاقی را فراهم کنند؛ در نتیجه نمیتوانند شرایطی را ترسیم کنند که عامل هم مجبور و هم اخلاقاً مسئول باشد.
فصل پنجم به بررسی و نقد دیدگاه جبرباوران سخت پیشین از اسپینوزا تا اسکینر میپردازد. فصل ششم به رابطۀ ناسازشباوری سخت با رفتار مجرمانه اختصاص دارد. نویسنده سه روش توجیه پاسخ مجازاتگرا (مجازاتگرایی، آموزش اخلاقی و نظریههای بازداری) را بررسی میکند تا نشان دهد چگونه توجیه مجازات با دیدگاه ناسازشباوری سخت کنار میآید و سپس به بررسی روشهای غیرمجازاتگرا برای برخورد با مجرمان میپردازد.
فصل هفتم به معنای زندگی در چارچوب ناسازشباوری سخت میپردازد. نویسنده با اشاره به رواقیان که پذیرش جبرباوری را موجب متانت عمیق میدانند، استدلال میکند که واکنش اولیۀ عادی ما که نوعی نگرانی در برابر جبرباوری سخت و ناسازشباوری سخت است، واکنشی افراطی است و این دیدگاه با معناداری زندگی سازگار است.[۱]
پانويس
منابع مقاله
پایگاه کتابخانه تخصصی ادبیات