تحجرگرایی
تحجرگرایی، مجموعه سخنان مرحوم آیتالله حائری شیرازی است که توسط دانشگاه علوم اسلامی رضوی، جمعآوری و منتشر گردیده است. موضوع محوری کتاب، تحجرگرایی یا همان خشکاندیشی است که به معنای توقف و ایستادن انسان در یک مرحله از سیر و سلوک بهسوی مقصد، تعریف میشود.
| تحجر گرایی | |
|---|---|
 | |
| پدیدآوران | حائری شیرازی، محمدصادق (نويسنده) |
| عنوانهای دیگر | بحثهای اخلاقی، سیاسی هفته |
| ناشر | دانشگاه علوم اسلامی رضوی |
| مکان نشر | ایران - مشهد مقدس |
| سال نشر | 1373ش |
| چاپ | 1 |
| شابک | - |
| موضوع | جزم گرایی |
| زبان | فارسی |
| تعداد جلد | 1 |
| کد کنگره | /ح2ت3 236 BP |
| نورلایب | مطالعه و دانلود pdf |
انگیزه نگارش
در مقدمه ناشر، در معرفی این مجموعه، چنین آمده است: «نظر به اهمیتی که اخلاق و سیاست در رشد و تکامل جوامع بشری و اسلامی دارد، دانشگاه علوم اسلامی رضوی در سالهای اخیر در روزهای پنجشنبه هر هفته، از شخصیتهای علمی و سیاسی کشور دعوت به عمل میآورد تا طلاب حوزه علمیه و دانشپژوهان این مرکز ضمن تحصیل، با مسائل اخلاقی و مسائل پیچیده سیاسی و نیز با نیرنگها و توطئههای استکبار جهانی، علیه نظام جمهوری اسلامی ایران، آشنایی پیدا کنند و چون این سخنرانیها، تلفیقی از مسائل اخلاقی و سیاسی بوده و در محدوده حوزه علمیه و دانشگاه ایراد شده، برای استفاده عموم، اقدام به چاپ و انتشار آن گردید. لذا نخستین شماره از این نوع مباحث، به نام «بحثهای اخلاقی - سیاسی هفته» منتشر میشود. ولی به دلیل اهمیتی که سخنرانیهای آیتالله حائری شیرازی... دارا بوده که موضوع واحدی را تعقیب میکرده است، این شماره به نام «تحجرگرایی» منتشر میگردد»[۱].
ساختار
این کتاب در مجموع از یک مقدمه و ده گفتار تشکیل شده است.
گزارش محتوا
پنج گفتار ابتدایی را میتوان مباحث مقدماتی بحث تحجرگرایی بشمار آورد و از گفتار ششم به بعد، به تحجر و آثار و ریشههای آن و راههای علاج آن پرداخته میشود.
محتوای کتاب بر اساس توالی گفتارها به شرح زیر است:
- گفتارهای اول تا پنجم (ماهیت علوم دینی و پیوند آن با اخلاق):
با توجه به این بخش از فرمایش مرحوم حائری در آغاز گفتار اول: «موضوعی که قرار شد پیرامون آن صحبت شود، بحث اخلاق است. برای آنکه درآمد بحث روشن شود...»، درمییابیم که وی مسئله «تحجرگرایی» را بهعنوان یک موضوع اخلاقی در نظر گرفته و مباحثی را که در پنج گفتار اول مطرح نموده، درآمد و مقدمه آن مسئله قرار داده است.
محور مباحث وی در این پنج گفتار، بیان تفاوت میان علوم دین و سایر علوم است و این تفاوت عبارت است از اینکه: «دین چون اعتقا است، با انسان اتحاد وجودی پیدا میکند؛ یعنی دین جزء مراحل صیرورت و شدن انسان است». وی این مطلب را در پنج گفتار مزبور توضیح داده است و در این راستا مطالبی همچون: اساس کار صدق است، تشخیص بِرّ از غیر آن، زنده بودن سرمایه میخواهد، نماز وجدان بیدار انسانها، دلبیداری و طلبگی، ریا باعث مرگ دل است، تفاوت میان حس و قلب و دشواری کار انبیا، در نبرد حق و باطل مؤمن پیروز است، تفاوت میان حق و باطل، دوام نماز یعنی چه؟، یادی از مرحوم شیخ محمدحسین غروی، سخنی بلند از امام هادی(ع) و... را مطرح کرده است[۲].
- گفتارهای ششم تا هشتم (تحجرگرایی):
- گفتار ششم، بهطور مستقیم به تبیین مفهوم تحجرگرایی میپردازد. در این گفتار، مؤلف به مشرکان و تحجر و اینکه مسلمان متعصب هم متحجر است، اشاره میکند. همچنین، موضوعاتی چون جنگ صفین و لغزش یاران، خشکمغزها، افراط و تفریط بلای جان انسانها، تحجر علمی و تحجر دینی را مورد بحث قرار میدهد[۳].
- گفتار هفتم، ادامه بحث تحجرگرایی است و در آن نخست از مطلقخواهی انسان بحث میشود. سپس از خودپسندی و مطلق دیدن خویش و پیامدهای آن سخن به میان میآید. دیگر عناوین مورد بحث عبارت است از: نقش انبیا و اولیا؛ عجب، ریشه تحجر؛ مشکل عمده بشر؛ اساس حرکت انسان؛ تفاوتی بین حیات مادی و معنوی نیست؛ روش شیطان؛ دیدگاه مؤمن راستین؛ وسواس و تحجر و انکار برخی از معارف عرفانی اسلام؛ یک تیر و دو نشان و خونریزی چنگیز و بدنام شدن جنگ و جهاد[۴].
- گفتار هشتم، به بررسی نقش عقل و ادله در برابر تحجر میپردازد. این گفتار، شامل جایگاه ادله و تشکیک در فلسفه است. در ادامه، مطالبی مرتبط با اصل بحث، در ذیل عناوین زیر ذکر شده است: عقل، حلقه واسطه و زیربنا؛ هر چیزی را حدی است؛ بدون حجیت عقل، هدایت غیر ممکن است و میزان ثواب و عقاب، عقل است؛ عقل تنها داور بین ما و مخالفان ماست؛ عقل و فلسفه؛ زبان عقل، واسعترین زبانهاست؛ زبان عقل را باید شناخت؛ عنوان فلسفه اسلامی؛ راه کلام یا راه فلسفه؟؛ جایگاه کتاب (قرآن)؛ جایگاه عرفان و فقه و...[۵].
- گفتار نهم، به پاسخ به سؤالات مرتبط با بحث تحجرگرایی، از جمله اشکال و جوابهایی در زمینه فلسفه و عرفان میپردازد. برخی از سرفصلهای این گفتار عبارتند از: اصرار امام بر فلسفه؛ عمده شبهه مخالفین فلسفه؛ فلسفه احکام و علل الشرایع؛ با اهل لهو، لغو و گناه منشینید و...[۶].
- گفتار دهم، با عنوان «رسالت روحانی در عصر حاضر»، شامل مباحثی درباره چالشهای جهان معاصر است و در آن موضوعات زیر مطرح شده است: مسئلهای به نام کمونیزم؛ جاذبه مکتب اسلام؛ اسلام آمریکایی یا اسلام تحریفشده؛ فریاد و خروش امام؛ اساس سیر و سلوک و...[۷].
پانویس
منابع مقاله
مقدمه و متن کتاب.