آقاجمال خوانساری، محمد بن حسین
محمد بن حسین بن محمد خوانساری (متوفای ۱۱۲۵ق)، مشهور به آقاجمال خوانساری، از علمای طراز اول و مدرسان برجسته قرن دوازدهم هجری در اصفهان و عهدهدار ریاست حوزه تدریس آن سامان بود. وی در اصفهان در خانوادهای علمی دیده به جهان گشود و در حوزه علمیه اصفهان نزد پدرش آقاحسین محقق خوانساری، داییاش ملا محمدباقر محقق سبزواری (صاحب ذخیرة المعاد) و ملا محمدتقی مجلسی به تحصیل پرداخت و سپس در همان حوزه به تدریس معقول و منقول اشتغال ورزید. آقاجمال خوانساری محدث، اصولی، حکیم، متکلم و فقیه امامی بود و از ملا محمدتقی مجلسی اجازه نقل حدیث دریافت کرد. شیخ یوسف بحرانی (صاحب حدائق) او را از مشایخ خود در نقل حدیث برشمرده است. وی عالمی نکتهسنج، ظریفطبع و بسیار پرکار بود و خوانساری صاحب «روضات الجنات» او را بسیار ستوده است. نفوذ او در مردم بهگونهای بود که پادشاهان صفوی معاصرش به او ابراز ارادت میکردند و با عطایای خود او را مینواختند. او از کمک به مردم دریغ نمیکرد و مورد مراجعه خاص و عام بود. مشهور است که وی کتاب «کلثومننه» یا «عقائد النساء» را که در آن رسوم و پندارهای معمول میان زنان آن روزگار ایران را به نقد کشیده، تألیف کرده است. از دیگر آثار متعدد او میتوان به «التعلیقات علی شرح اللمعة الدمشقیة»، «شرح احادیث طینت»، «اصول الدین»، «اعتقادات»، «تاج التراجم» (موائد الرحمن)، ترجمه «الفصول المختارة من العیون و المحاسن»، ترجمه «مفتاح الفلاح»، حاشیه بر حاشیه شرح جدید تجرید، حاشیه بر شرح لمعه، «حاشیة علی شرح المختصر»، «حاشیة علی الشفاء»، ترجمه شرح «غرر الحکم»، رسالهای در جبر و اختیار، «رسالة في صلوة الجمعة»، «رسالة في الطینة»، رسالهای در نیت و «منشآت» اشاره کرد. از شاگردان او میتوان به آقامحمد اکمل اصفهانی و ملا رفیع مشهدی اشاره کرد. وی سرانجام در تاریخ ۱۱۲۵ق درگذشت و در آرامگاه پدرش که بهوسیله شاه سلیمان صفوی در تخت فولاد اصفهان ساخته شده بود، به خاک سپرده شد.
| محمد بن حسین آقاجمال خوانساری | |
|---|---|
 آقاجمال خوانساری، محمد بن حسین | |
| نام کامل | محمد بن حسین بن محمد خوانساری |
| نامهای دیگر | آقاجمال خوانساری، جمالالدین خوانساری |
| لقب | آقاجمال |
| نام پدر | آقاحسین محقق خوانساری |
| ولادت | قرن دوازدهم قمری |
| محل تولد | اصفهان، ایران |
| محل زندگی | اصفهان |
| رحلت | ۱۱۲۵ قمری (۱۰۹۲ شمسی / ۱۷۱۳ میلادی) |
| مدفن | آرامگاه پدرش، تخت فولاد، اصفهان |
| خویشاوندان | رضیالدین محمد خوانساری (برادر) |
| دین | اسلام |
| مذهب | شیعه |
| پیشه | فقیه، محدث، اصولی، حکیم، متکلم |
| منصب | ریاست حوزه تدریس اصفهان |
| اطلاعات علمی | |
| اجازه اجتهاد از | ملا محمدتقی مجلسی |
| حوزه | حوزه علمیه اصفهان |
| علایق پژوهشی | فقه، حدیث، اصول، کلام، فلسفه، اخلاق |
| اساتید | |
| شاگردان |
|
| برخی آثار |
|
تحصیلات
«آقاجمال خوانساری، جمالالدین محمد بن حسین بن محمد»، در حوزه علمیه اصفهان نزد پدرش، آقاحسین محقق خوانساری، داییاش، ملا محمدباقر محقق سبزواری نویسنده «ذخیره» و ملا محمدتقی مجلسی درس خواند و سپس در همان حوزه به تدریس معقول و منقول پرداخت.[۱]
موقعیت علمی
وی محدث، اصولی، حکیم، متکلم و فقیه امامی بوده است. در مقام روایی او گفته شده که از ملا محمدتقی مجلسی اجازه نقل حدیث داشته است. اردبیلی او را رفیعالشأن و از راویان فقه خوانده است. شیخ یوسف بحرانی صاحب «الحدائق» او را از مشایخ خود در نقل حدیث برشمرده است. آقاجمال عالمی نکتهسنج بود و طبعی ظریف داشت و بسیار پرکار بود؛ بهگونهای که خوانساری صاحب «روضات الجنات» او را بسیار ستوده است.[۲]
جایگاه اجتماعی
به نظر میرسد نفوذ او در مردم بهگونهای بوده که پادشاهان صفوی معاصرش به او ابراز ارادت میکردهاند و با عطایای خود او را مینواختهاند. او از کمک به مردم دریغ نمیکرد و مورد مراجعه خاص و عام بود.[۳] مشهور است که وی کتاب «کلثومننه» یا «عقائد النساء» را، که در آن رسوم و پندارهای معمول میان زنان آن روزگار ایران را به نقد کشیده، تألیف کرده است.[۴]
وفات
وی در تاریخ 1125ق/1713م، دیده از جهان فروبست. مامقانی درگذشت او را در 1121ق/1709م، میداند که درست به نظر نمیرسد. او را در آرامگاه پدرش، که بهوسیله شاه سلیمان صفوی در تخته فولاد اصفهان ساخته شده بود، به خاک سپردند.[۵]
آثار
- اصول الدّین؛
- اعتقادات؛
- تاج التراجم یا موائد الرحمن؛
- ترجمه الفصول المختارة من العیون و المحاسن؛
- ترجمه مفتاح الفلاح؛
- حاشیه بر حاشیه شرح جدید تجرید؛
- حاشیه بر شرح لمعه؛
- حاشیة علی شرح المختصر؛
- حاشیة علی الشفاء؛
- ترجمه شرح غرر الحکم؛
- رساله در جبر و اختیار؛
- رسالة في صلوة الجمعة؛
- رسالة في الطینة؛
- رسالة في کراهة العادات و أنها باعتبار وصفها لا بذاتها؛
- رساله در نیت؛
- کلثومننه یا عقائد النساء؛
- منشآت (ر.ک: همان).
پانویس
منابع مقاله
موسوی بجنوردی، کاظم، «دایرةالمعارف بزرگ اسلامی»، زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، چاپ دوم، تهران، 1374.
وابستهها
التعلیقات علی شرح اللمعة الدمشقیة
دفاع از تشیع (ترجمه الفصول المختاره)
شرح محقق بارع جمالالدین محمد خوانساری بر غُرر الحکَم و دُرَر الکَلم
الحاشیة علی حاشیة الخفري علی شرح القوشچي علی التجرید
الحاشية علی الشفاء (کتاب طبیعیات)
الحاشية علی شروح الإشارات (الإشارات و شرح الإشارات و شرح الشرح و حاشية الباغنوي)