مدخل‌نامه دايرة‌المعارف پزشکی اسلام و ايران

مدخل‌نامه دائرةالمعارف پزشکی اسلام و ایران، کاری است از گروه طب اسلامی و طب سنتی فرهنگستان علوم پزشکی جمهوری اسلامی ایران.

مدخل نامه دايرة المعارف پزشکی اسلام و ايران
پدیدآوران	فرهنگستان علوم پزشکی جمهوری اسلامی ايران. گروه طب اسلامی و طب سنتی (نويسنده)
ناشر	فرهنگستان علوم پزشکی جمهوری اسلامی ايران
مکان نشر	ایران - تهران
سال نشر	1385ش
چاپ	1
شابک	‎964-95098-87
موضوع	پزشکی اسلامی - دایره المعارف‏ها - پزشکی ایرانی - دایره المعارف‏ها - دایره المعارف پزشکی اسلام و ایران - فهرست مطالب
زبان	فارسی
تعداد جلد	1
کد کنگره	د241 128/3 R
نورلایب	مطالعه و دانلود pdf

برای پی بردن به موضوع این کتاب و ضرورت نگارش آن، توجه به نکته زیر لازم است: «از هنگام طرح موضوع تهیه دایرةالمعارف پزشکی اسلام و ایران در فرهنگستان علوم پزشکی جمهوری اسلامی ایران، یکی از نخستین مواردی که مورد توجه بوده و دست یافتن به آن، به‌عنوان یکی از مهم‌ترین مواد تهیه این دایرةالمعارف به حساب می‌آمده است، دفتر مدخل‌های آن (مدخل‌نامه، یعنی فهرست مدخل‌هایی که باید در این کتاب مرجع به آنها پرداخته شود) بوده است»؛ بر این اساس می‌توان گفت این کتاب، شامل مجموعه مدخل‌هایی است که در دائرةالمعارف پزشکی اسلام و ایران باید در مورد هریک از آنها مقاله یا مقاله‌هایی تهیه شود.

ساختار

این مدخل‌نامه از پنج قسمت: مقدمه، فهرست الفبایی مدخل‌ها، فهرست موضوعی آن‌ها، روابط درونی موجود بین مدخل‌ها و در نهایت فهرست کتاب‌ها و منابعی که برای استخراج مدخل‌ها مورد بازبینی قرار گرفته‌اند، تشکیل شده است.

گزارش محتوا

در مقدمه، که توسط دکتر علی‌اکبر ولایتی نوشته شده، به معرفی اجمالی کتاب و هدف و ساختار آن پرداخته شده است.

پس از مقدمه، زیر عنوان «ساختار کتاب» مفصلا به تبیین اصول و ضوابط مدخل‌گزینی، ساختار این دفتر و دیگر توضیحات پرداخته شده است.

کلیه مدخل‌های این کتاب را در حوزه‌های زیر می‌توان دسته‌بندی کرد:

اعلام و اشخاص: این بخش، به معرفی افرادی می‌پردازد که زندگی‌نامه آن‌ها در کتاب ثبت شده است، مانند پزشکان مشهور دوره اسلامی، صاحبان تألیفات متعدد در زمینه پزشکی و پژوهشگران تاریخ پزشکی اسلامی.

به دلیل سابقه دانش پزشکی در جهان اسلام و ظهور پزشکان برجسته در سرزمین‌های اسلامی، بیشترین حجم مدخل‌ها به این حوزه اختصاص خواهد یافت.

کتاب‌ها و تألیفات: این بخش، فهرستی از مهم‌ترین کتاب‌های پزشکی اسلامی و ایرانی را در بر می‌گیرد که به‌عنوان مواد مرجع تهیه دائرةالمعارف مورد توجه بوده‌اند و هدف آن، دستیابی به الگوهای مدخل‌گزینی از طریق بررسی آثار و تألیفات پزشکان است. مهم‌ترین موازین و الگوهایی که برای مدخل‌گزینی در این حوزه که بعد از اعلام و اشخاص، بخش زیادی از مدخل‌ها را به خود اختصاص داده، مهم بودن و تأثیرگذار بودن کتاب در قلمرو پزشکی دوره اسلامی، موجود بودن آن در زمان حاضر و نیز به چاپ رسیدن آن بوده است.

گیاهان دارویی: این مدخل‌ها یکی از مهم‌ترین گروه‌های دائرةالمعارف پزشکی اسلام و ایران هستند و شامل گیاهانی می‌شوند که در قلمرو تمدن اسلامی و ایران کاربرد دارویی داشته‌اند. این حوزه از نظر تعداد مدخل‌های معرفی‌شده، پس از حوزه اعلام و اشخاص و کتاب‌ها و تألیفات، بیشترین تعداد مدخل‌های دایرةالمعارف را به خود اختصاص داده است.

بیماری‌ها: این حوزه، رویکردی خاص داشته و از مهم‌ترین بخش‌های دائرةالمعارف بشمار می‌رود؛ زیرا بر اهمیت تشخیص، تجویز دارو و بهبودی حال بیمار تأکید دارد. این حوزه می‌تواند به‌منزله یکی از مهم‌ترین بخش‌های دایرةالمعارف تلقی شود؛ زیرا دایرةالمعارف پزشکی اسلام و ایران، هنگام طراحی ملاک و مؤلف‌هایی برای مدخل‌گزینی، رویکرد خاصی نیز به حوزه بیماری‌ها داشته است.

مفاهیم و اصطلاحات: این بخش، شامل مدخل‌هایی است که در دسته خاصی از موضوع‌های متعدد دانش پزشکی همانند ابزار، داروها، اعلام اشخاص، کتاب‌ها و مانند آنها قرار نمی‌گیرند، بلکه این مدخل‌ها، مدخل‌هایی هستند که کلیت حاکم بر آنها یا مفهوم آنها در عین آنکه آنها را بسیار بااهمیت معرفی می‌کند، مانع از آن می‌شود تا در حوزه، گروه یا مقوله خاصی قرار گیرند... اینها و سایر ضرورت‌ها باعث شده تا حوزه خاصی با عنوان «مفاهیم و اصطلاحات» پدید آید، تا این مدخل‌ها در آن جای گیرند.

مراکز و سازمان‌ها: این گروه از مدخل‌ها شامل مؤسسات پژوهشی، بیمارستان‌ها، مراکز درمانی و سازمان‌های مرتبط با حوزه پزشکی در سرزمین‌های اسلامی است. اهمیت این دسته از مدخل‌ها از آن جهت است که از نظر تاریخ علم، حلقه ارتباط بین دانش نوین پزشکی با پزشکی کهن در سرزمین‌های اسلام بشمار می‌آیند.

داروها: از نظر تطور دانش پزشکی در دوره اسلامی، تمامی داروها منشأ گیاهی ندارند. از جمله بسیاری از داروها می‌توانند منشأ «کانی» یا «حیوانی» داشته باشند. در این دسته، این‌گونه مواد و داروها معرفی می‌شوند.

اندام‌ها: برای شناخت بدن انسان به‌مثابه محل بروز بیماری‌ها، شناخت اجزای بدن بسیار ضروری است. ازاین‌رو در این بخش، تلاش شده است تا مهم‌ترین اجزا و اندام‌های بدن انسان به‌منظور شناخت محل بروز بیماری‌ها معرفی شوند.

ابزار پزشکان: این دسته، شامل معرفی مهم‌ترین وسایل کار پزشکان، از جمله انواع وسایل جراحی و ابزارهای پزشکی مرتبط است. این دسته، کوچک‌ترین دسته از مدخل‌های کتاب بشمار می‌رود، اما با توجه به بکر بودن زمینه کار و پژوهش در این موضوع، درعین‌حال، می‌تواند یکی از مهم‌ترین و جالب‌ترین حوزه‌های دایرةالمعارف نیز به حساب آید.

منابع مقاله

مقدمه و ساختار کتاب.