انس التائبین: متنی عرفانی به پارسی روان و شیوا
انس التائبین: متنی عرفانی و کهن به پارسی روان و شیوا تألیف احمد جام نامقی، مشهور به ژندهپیل (۴۴۱-۵۳۶ق)، عارف و صوفی نامدار، تصحیح علی فاضل؛ یکی از متون کهن و نفیس عرفانی به زبان فارسی است که به صورت پرسش و پاسخ و در ۴۵ باب، به بیان مفاهیم و مسائل اساسی سلوک عرفانی میپردازد.
| انس التائبین: متنی عرفانی و کهن به پارسی روان و شیوا | |
|---|---|
 | |
| پدیدآوران | ژندهپیل، احمد بن ابوالحسن (نویسنده) فاضل، علی (مصحح) |
| ناشر | توس |
| مکان نشر | تهران |
| سال نشر | 1390 ش. |
| چاپ | چاپ دوم |
| شابک | 978-964-315-293-2 |
| موضوع | عرفان - متون قدیمی تا قرن ۱۴ |
| زبان | فارسی |
| تعداد جلد | 1 |
| کد کنگره | 8الف9ژ / 286 BP |
ساختار
این کتاب مشتمل بر یک مقدمه از مصحح و ۴۵ باب اصلی است که هر باب در پاسخ به یک پرسش تنظیم شده است.
گزارش کتاب
کتاب «انس التائبین» نوشته احمد جام، معروف به ژندهپیل، از عارفان بزرگ سدههای پنجم و ششم هجری، مفصلترین اثر موجود از این نویسنده است که به عنوان متنی کهن، اصیل و نفیس از گنجینۀ زبان فارسی شناخته میشود. نویسنده در این کتاب، مسائل مهم مورد نظر خود را برای سهولت مطالعه، در قالب ۴۵ باب طبقهبندی کرده است. محور اصلی کتاب، موضوع «توبه» و ارزش والای آن، به ویژه برای جوانان و کسانی است که هنوز آمادگی روحی و جسمی برای ترک گناه را به طور کامل به دست نیاوردهاند. شیخ جام تائبان راستین را که با گذشتی دشوار از لذت گناه به زهد و صلاح میگرایند، نیک میستاید.
شیوۀ نگارش کتاب به صورت پرسش و پاسخ است. هر باب با پرسشی از سوی نویسنده یا مریدان آغاز میشود و پاسخ شیخ با عبارت «الجواب و بالله التوفیق» و سپس «بدان که» وارد مباحث میشود. نویسنده با مهارت خاصی، دامنۀ مباحث مفصل را به شیوهای سهل و ساده، با رعایت اختصار و در قالب جملاتی کوتاه، نغز و شیرین بیان میکند. او برای تبیین کلام خود، به آیات قرآن کریم، احادیث نبوی، اقوال ائمه و بزرگان صحابه، سخنان مشایخ صوفیه، ضربالمثلهای فارسی و عربی، ابیات شعر و حکایتهای عبرتآموز توسل میجوید. از جمله، شرح ماجراهای توبهکاران نامی مانند «نصوحا» و «فضیل عیاض» را برای درک ارزش توبه و جهان تازۀ تائبان بیان میکند.
لحن کتاب، خطابی، دوستانه و اخوانی است که به آن جلا و گیرایی خاصی میبخشد. نویسنده در ابتدا از خواننده میخواهد که از سر تقلید به نوشتههایش ننگرد و اگر مطلبی را در نگاه اول نفهمید، در آن تأمل کند تا زیانکار نشود.
عناوین بابهای چهلوپنجگانۀ کتاب، مفاهیم بنیادی عرفان و سلوک را دربرمیگیرد. از جملۀ این بابها میتوان به پرسشهایی دربارۀ عقل و عاقل، معرفت و عارف، توحید و موحد، توبه و تائب، اخلاص و مخلص، علم و عالم، پیر و پیری، مرید و ارادت، شریعت و حقیقت، صوفی و درویش، زهد و زاهد، تقوا و متقی، توکل و متوکل، عشق و عاشق، سماع، مؤمن و مسلمان، و ادب با خلق و ادب با حق اشاره کرد. باب پایانی کتاب نیز به بیان مکرهای ابلیس و راههای مصونیت تائبان و مبتدیان از آنها اختصاص دارد.
این اثر، به سبب زبان روان و شیوای فارسی، ساختار منسجم و محتوای غنی عرفانی، همواره میتواند منبعی ارزشمند برای جویندگان راه حقیقت باشد.[۱]
پانويس
منابع مقاله
پایگاه کتابخانه تخصصی ادبیات