حضور پیدا و پنهان زن در متون صوفیه
| حضور پیدا و پنهان زن در متون صوفیه | |
|---|---|
 | |
| پدیدآوران | طاهری، زهرا (نویسنده) |
| عنوانهای دیگر | حضور پیدا و پنهان زن در متون صوفیه: زنان صوفی از آغاز سدههای نخستین هجری تا دوران قبل از انقلاب مشروطه |
| ناشر | ثالث |
| مکان نشر | تهران |
| سال نشر | 1390 |
| چاپ | اول |
| شابک | 978-964-380-462-6 |
| موضوع | زنان عارف |
| زبان | فارسی |
| تعداد جلد | 1 |
| کد کنگره | BP 278 /ح2ط6 |
حضور پیدا و پنهان زن در متون صوفیه تألیف زهرا طاهری؛ این کتاب پژوهشی جامع و تاریخی است که با هدف معرفی فعالیتها، هویت و تفکر زنان مرتبط با تعالیم صوفیه در قلمرو فرهنگی ایران از سدههای نخستین هجری تا دوران قبل از مشروطیت نوشته شده است. نویسنده در جستجوی زنان بینام و نشانی است که در زیر سایه سنت صوفیانه، همپای مشایخ بزرگ، سیراب شدهاند. اثر با بررسی حضور زنان در عرصه تصوف چهار قرن اول هجری در خراسان (به ویژه نیشابور) آغاز میشود، سپس به بررسی زنان در حلقه عقلای مجانین، نقش زنان در خاندانهای صوفی مهم (مانند خاندان قشیری و طریقت ابوسعید ابوالخیر)، ارتباط زنان با تعالیم مولانا جلالالدین رومی، روایات کرامات زنان صوفی، و سرانجام وضعیت زنان صوفی در دوره تحولات عصر صفوی و زندیه میپردازد.
ساختار
این کتاب در یک جلد و در شش بخش اصلی سازمان یافته است.
گزارش کتاب
حضور پیدا و پنهان زن در متون صوفیه نوشته زهرا طاهری، پژوهشی دقیق و گسترده است که به بازخوانی و بازسازی نقش زنان در تاریخ تصوف اسلامی-ایرانی میپردازد. نویسنده با مرور متون کهن صوفیانه، از تذکرهها تا مقاماتنامهها، کوشیده است ردپای زنانی را بیابد که با وجود محدودیتهای اجتماعی و تاریخی، در عرصه عرفان حضوری فعال داشتهاند، هرچند این حضور اغلب در حاشیه روایتهای رسمی پنهان مانده است. کتاب با نگاهی تاریخی-تحلیلی و با تمرکز بر جغرافیای فرهنگی ایران (و با درنظرگرفتن مرزگستری سنت صوفیانه)، سیر تحول این حضور را در ادوار مختلف پی میگیرد.
بخش نخست کتاب به حضور زنان در تصوف چهار سده اول هجری اختصاص دارد. پس از اشارهای به زاهد-صوفیان زن در بینالنهرین، محور اصلی بررسی، منطقه خراسان و به ویژه نیشابور به عنوان کانون تجلی مفاهیم عرفانی و آرای فتیان است. در این بخش، زندگی و ارتباطات زنانی مانند فاطمه نیشابوری، ام علی (همسر احمد خضرویه) و وهطیه ام فضل با مشایخ بزرگی چون بایزید بسطامی، حمدون قصار و ابوحفص نیشابوری مورد تحلیل قرار میگیرد.
بخش دوم به بررسی پدیده عقلای مجانین و زنان شوریدهحالی میپردازد که با سخنان شطحآمیز و رفتارهای به ظاهر دیوانه، ناقد شرع و عرف اجتماعی بودند و سلسلهای از شوریدگان را پایه گذاشتند که بعدها در آثار عطار و دیگران تبلور یافت. بخش سوم با تمرکز بر سدههای پنجم و ششم هجری، حضور زنان در خاندانهای صوفی مؤثر مانند خاندان ابوالقاسم قشیری (با محوریت فاطمه امالبنین، دختر ابوعلی دقاق و همسر قشیری) و نیز در طریقت ابوسعید ابوالخیر را بررسی میکند.
بخش چهارم، یکی از بخشهای مهم کتاب، به نقش زنان در حلقه مریدان مولانا جلالالدین رومی و تعالیم وی اختصاص دارد. نویسنده با بررسی زمینههای فکری بهاءولد (پدر مولانا) و شرایط اجتماعی زنان در آسیای صغیر، به تحلیل رابطه زنان با خانقاه و مجالس سماع در این دوره میپردازد. بخش پنجم به گردآوری و تحلیل روایات کرامات زنان صوفی میپردازد که در قالب افسانهها و حکایات معجزهآسا در متون صوفیه ثبت شدهاند و نشان از جایگاه روحانی آنان دارد.
سرانجام، بخش ششم به تحولات تصوف در دوره صفویه و پس از آن میپردازد؛ دورانی که با رسمیت یافتن تشیع و برکناری صوفیان از جانب حکومت همراه بود، و نیز دوره احیای طریقت نعمتاللهی در زمان زندیه. در این بخش زندگی و آثار دو زن صوفی از این ادوار مورد بررسی قرار گرفته است. این کتاب با احیا کردن نقش فراموششده زنان در تاریخ عرفان ایران، منبعی ارزشمند برای مطالعات جنسیتی، تاریخ تصوف و جامعهشناسی دینی به شمار میرود.[۱]
پانويس
منابع مقاله
پایگاه کتابخانه تخصصی ادبیات