اين کوزهگر دهر: گزيده رباعی از آغاز تا امروز
| این کوزهگر دهر (گزیدۀ رباعی از آغاز تا امروز) | |
|---|---|
 | |
| پدیدآوران | کاخی، مرتضی (گزینش، پژوهش و دیباچه) |
| ناشر | سخن |
| مکان نشر | تهران |
| سال نشر | 1391 |
| چاپ | اول |
| شابک | 978-964-372-584-6 |
| موضوع | رباعی فارسی - مجموعهها |
| زبان | فارسی |
| تعداد جلد | 1 |
| کد کنگره | PIR۴۰۵۹/ک۲الف۹ ۱۳۹۱ |
این کوزهگر دهر (گزیدۀ رباعی از آغاز تا امروز) تألیف مرتضی کاخی؛ کتابی است که گزیدهای جامع از رباعیات فارسی را از ابتدای سرایش این قالب شعری تا دوران معاصر دربرمیگیرد. این اثر با پژوهش و دیباچهای تحلیلی، رباعی را به عنوان یکی از اصیلترین، کهنترین و ماندگارترین گونههای شعر فارسی معرفی کرده و تحولات محتوایی و سبکی آن را در گذر تاریخ ادبیات بررسی میکند.
ساختار
این کتاب به صورت گزیده تنظیم شده و فصول آن بر اساس ترتیب تاریخی شاعران یا موضوعات رباعیها چیدمان شده است.
گزارش کتاب
کتاب با دیباچهای پژوهشی آغاز میشود که در آن مرتضی کاخی به بررسی پیشینه، خاستگاه و ویژگیهای قالب رباعی میپردازد. نویسنده در این بخش تأکید میکند که رباعی با وجود گرفتن نامش از زبان عربی، قالبی کاملاً ایرانی است و پیشینهای در شعر عربی ندارد. او نظریات مختلف محققان درباره خاستگاه رباعی (از جمله احتمال تأثیر از چین یا ایرانی بودن کامل آن) را مرور کرده و آن را همسایه قالبی دوبیتی میداند؛ با این تفاوت که دوبیتی بیشتر دارای محتوایی لطیف، عاطفی و عامیانه است، در حالی که رباعی اغلب اندیشمندانه، فلسفی و با بیانی شیوا و فشرده سروده میشود. نویسنده زبان رباعی را زبانی نزدیک به گفتار عامه و مردمی معرفی میکند که با فخامت و تصنع بیگانه است و همین سادگی و روانی باعث ماندگاری آن در حافظه جمعی مردم شده است.
در ادامه دیباچه، تحول محتوایی رباعی در ادوار مختلف تبیین میشود. به گفته نویسنده، رباعی در آغاز بیشتر عاشقانه و تغزلی بود (مانند رباعیات رودکی)، سپس با مضامین عرفانی و تصوف رونق یافت (مانند آثار عطار، بوسعید و مولوی) و در مرحله بعد با نگاهی فلسفی به مسائل هستی شناسی پیوند خورد که نمونه اعلای آن رباعیات خیام است. در دورههای بعد، شاعران رباعیسرا هر سه این محتواها را در آثار خود مورد توجه قرار دادند.
پس از دیباچه، بخش اصلی کتاب شامل گزیده رباعیات شاعران از رودکی تا معاصران ارائه شده است. منابع اصلی این گزیده، آثار پژوهشی معتبری چون نزهة المجالس دکتر محمدامین ریاحی، طربخانه جلالالدین همایی، گزیده اشعار رودکی، مختارنامه عطار، و آثار دکتر محمدرضا شفیعی کدکنی (چون چشیدن طعم وقت، شاعر آینهها) و همچنین رباعینامه احمد بهشتی و گوشه تماشای سید علی میرافضلی ذکر شدهاند. کتاب با رباعیای از رودکی سمرقندی آغاز میشود که شاعر در آن به ستایش معشوق پرداخته است:
| بی روی تو خورشید جهانسوز مباد | هم بیتو چراغ عالمافروز مباد | |
| با وصل تو کس چو من بدآموز مباد | روزی که تو را نبینم، آن روز مباد |
این گزیده با ارائه نمونههایی از رباعیهای برجسته هر دوره، تصویری روشن از سیر تکاملی این قالب شعری و تنوع مضامین آن در طول تاریخ شعر فارسی به دست میدهد.[۱]
پانويس
منابع مقاله
پایگاه کتابخانه تخصصی ادبیات