دراسات و بحوث في التاریخ و الإسلام
دراسات وبحوث في التاريخ والإسلام، تألیف سید جعفر مرتضى عاملی (1364-1441ق)، مجموعهای از مقالات و تحقیقات اسلامی متعدد و متنوع در زمینههای تاریخی و سایر موضوعات (کلامی، اخلاقی، فقهی و...) است که با رویکردی انتقادی به بررسی و تحلیل روایات تاریخی و سایر مسائل میپردازد و هدف آن روشن ساختن حقایق و رفع تحریفات از تاریخ و اندیشه اسلامی است.
| دراسات و بحوث في التاریخ و الإسلام | |
|---|---|
 | |
| پدیدآوران | عاملی، جعفر مرتضی (نويسنده) |
| ناشر | مرکز الجواد للتحقیق و النشر |
| مکان نشر | لبنان - بیروت |
| سال نشر | 1414ق - 1993م |
| چاپ | 3 |
| شابک | - |
| موضوع | اسلام - تاریخ - اسلام - مسایل متفرقه - شیعه - تاریخ |
| زبان | عربی |
| تعداد جلد | 4 |
| کد کنگره | /ع2د4 14 BP |
| نورلایب | مطالعه و دانلود pdf |
انگیزه نگارش
نویسنده، انگیزه خود از تألیف این اثر را جمعآوری و تدوین مقالات و مطالعات اسلامی خود که در مجلات اسلامی منتشر شده و یا اینکه منتشر نشده، دانسته است. هدف این بوده که این نوشتههای پراکنده در یک جا گرد آمده و استفاده از آنها سهل و آسان باشد[۱].
ساختار
کتاب، در چهار جلد و هر جلد در چند بخش ارائه شده است. در ابتدای جلد اول، مقدمههای طبعهای مخلف کتاب ارائه شده است.
سبک نگارش
- تحلیلی و انتقادی: نویسنده با دقت و جدیت، روایات تاریخی و دیدگاههای فقهی را مورد تحلیل و نقد قرار میدهد و اغلب تناقضات را برجسته کرده و دیدگاههای رایج را به چالش میکشد[۲].
- مستند و تحقیقی: این اثر، بهشدت بر ارجاع به منابع متعدد تاریخی و دینی تکیه دارد و برای اثبات ادعاهای خود شواهد قوی را ارائه میکند[۳].
- تبیین تاریخی و اعتقادی: هدف کتاب، روشن ساختن رویدادهای تاریخی پیچیده و باورهای دینی با کاوش در ریشهها و پیامدهای آنهاست[۴].
گزارش محتوا
- جلد اول: در بخش نخست این جلد، با عنوان «اعرف الكتب المحرفة»، نویسنده به شناسایی و تحلیل کتابها و متون تاریخی و دینیای میپردازد که در طول زمان دچار تحریف، افزودن یا کاستن از محتوا شدهاند. این بخش با ارائه نمونههای مشخص، به خواننده کمک میکند تا با نگاهی نقادانه به منابع تاریخی بنگرد و از صحت و اصالت اطلاعات اطمینان یابد[۵]. به دنبال آن، بخش «بحوث تاريخية»، به مطالعات تاریخی گوناگون اختصاص دارد که از جمله آنها میتوان به تحلیل نهی امام علی(ع) از پیکار با خوارج، بررسی نحوه اهدای جوایز ائمه(ع) به شعرا برای ترویج حقیقت، ارائه دیدگاهی نوین درباره مهدویت و رد شبهات پیرامون آن، معرفی امام سجاد(ع) بهعنوان احیاگر اسلام و تحلیل استراتژی کوفه در دوران خلافت امام علی(ع) اشاره کرد[۶]. این مباحث همگی با هدف بازخوانی و تصحیح رویدادهای کلیدی تاریخ اسلام ارائه شدهاند.
بخش مهم دیگر این جلد، تحت عنوان «أكاذيب وحقائق»، به افشای دروغها و افسانههای رایج در تاریخ اسلام میپردازد. در این بخش، نویسنده بهصورت مستند به نقد باورهای غلطی چون معرفی ابوذر غفاری بهعنوان یک «سوسیالیست»، بررسی دقیق تاریخ ضرب سکه در اسلام و رد ادعای ضرب اولین سکههای اسلامی توسط عبدالملک بن مروان و رد داستانهای ساختگی مانند قصه ارینب بنت اسحاق و محل دفن پیامبر اکرم(ص) مورد بازبینی و تحلیل انتقادی قرار میگیرد تا حقایق از تحریفات و روایات غیر معتبر جدا شوند[۷].
در نهایت، بخش «بحث فقهي»، به بررسی مسئله فقهی تعداد تکبیرات در نماز میت میپردازد. نویسنده در این بخش با تکیه بر سنت و روایات اهلبیت(ع)، به این نتیجه میرسد که پنج تکبیر صحیح است و با استدلالهای فقهی، دیدگاههایی را که چهار تکبیر را تأیید میکنند، مورد نقد قرار میدهد[۸].
- جلد دوم: این جلد، به بررسی عمیق مسائل متنوعی در حوزههای فقهی، اخلاقی، اجتماعی، تاریخی و کلامی میپردازد. در بخش «بحوث إسلامية»، نویسنده برخی از مفاهیم و موضوعات اسلامی را تبیین میکند؛ از جمله جایگاه محبت در شریعت، ارتباط ناگسستنی عقیده با نظام اجتماعی، اهمیت رعایت بهداشت از طریق استفاده از مسواک و... میپردازد[۹].
بخش دیگری از این جلد، به «أبحاث حول المرأة» اختصاص دارد که به بررسی نقش زن مسلمان در مقابله با ستم، بررسی و نقد نوع و معیار انتخاب ملکه زیبایی در جهان و معرفی ملکه زیبایی از نگاه اسلام و حقوق و مسئولیتهای متقابل زن و مرد میپردازد [۱۰].
در بخش «مقالات استطلاعية»، نویسنده با ارائه گزارشهایی مستند، به معرفی و تبیین اهمیت شهرهای مقدس قم[۱۱] و نجف اشرف[۱۲] پرداخته و جنبههای تاریخی، دینی و معماری آنها را شرح میدهد.
بخش پایانی، «مناقشات و ردود»، شامل سلسلهای از پاسخهای علمی و مستدل به شبهات و انتقادات مطرحشده است؛ از جمله پاسخ به مجله «المجتمع الكويتية» درباره عید غدیر و صحابه، تحلیل انتقادی مفهوم صحابه در قرآن و سنت و... [۱۳].
- جلد سوم: محتوای این جلد از کتاب، به چهار بخش اصلی تقسیم میشود. در بخش آغازین، به موضوعاتی چون اداره حرمین شریفین از دیدگاه قرآن، مفهوم تحزب و دستهبندیها در قرآن، حقوق بشر در اسلام و اولویتهای مطالعات علوم انسانی پرداخته شده و به نقد سیاستهای انحرافی در اداره اماکن مقدس و تبیین معیارهای قرآنی برای تقسیمبندی انسانها به احزاب حق و باطل میپردازد [۱۴] و بخش پایانی، با عنوان «شخصيات»، به معرفی و بررسی زندگی و نقش شخصیتهای برجستهای چون ابوطالب(ع)، زید شهید و حرکت جهادیاش و همچنین خلاصهای از مبارزه برای آزادی در عصر شیخ مفید(ره) اختصاص یافته است [۱۵].
- جلد چهارم: این جلد، به ارائه سلسلهای از مصاحبهها و مباحثات عمیق با نشریات مختلف میپردازد که محوریت آنها تاریخ اسلام، مبانی کلامی و فقهی و روششناسی پژوهش علمی است[۱۶]. نویسنده در بخشهای اولیه، به اهمیت مطالعه و نگارش صحیح تاریخ برای فهم سیره پیامبر(ص) و ائمه(ع)، استخراج درسهای زندگی و نقش محوری امام (خمینی) و مفهوم ولایت فقیه در جامعه اسلامی و مسئله اعلمیت اشاره میکند [۱۷].
این اثر، در مجموع تلاشی برای تصحیح برداشتها، ترویج فهم عمیق اسلامی و دفاع از میراث فکری اهلبیت(ع) است.
پانویس
- ↑ ر.ک: مقدمه چاپ اول، ج1، ص7
- ↑ ر.ک: متن کتاب، همان، ص112-114
- ↑ ر.ک: همان، ص21، 67
- ↑ ر.ک: همان، ص132-137
- ↑ ر.ک: همان، ص11-32
- ↑ ر.ک: همان، ص35-103
- ↑ ر.ک: همان، 107-169
- ↑ ر.ک: همان، ص267-288
- ↑ ر.ک: همان، ج2، ص9-66
- ↑ ر.ک: همان، ص163-183
- ↑ ر.ک: همان، ص187-200
- ↑ ر.ک: همان، ص203-231
- ↑ ر.ک: همان، ص245-253
- ↑ ر.ک: همان، ج3، ص9-99
- ↑ ر.ک: همان، ص257-284
- ↑ ر.ک: همان، ج4، ص6، 7، 9، 33، 91، 123
- ↑ ر.ک: همان، ص11-22
منابع مقاله
مقدمه و متن کتاب.