سیره ائمه اطهار علیهمالسلام در برخورد با اندیشههای مخالف
| سیره ائمه اطهار علیهم السلام در برخورد با اندیشههای مخالف | |
|---|---|
 | |
| پدیدآوران | محرمی، غلامحسن (نويسنده) مؤسسه میراث شیعه (سایر) |
| ناشر | پرتو ولايت |
| مکان نشر | ایران - قم |
| سال نشر | 1388ش |
| چاپ | 1 |
| شابک | 978-600-91276-1-0 |
| موضوع | ائمه اثناعشر - ائمه اثنا عشر - مناظرهها - شیعه - مناظرهها |
| زبان | فارسی |
| تعداد جلد | 1 |
| کد کنگره | 9س3م 36 BP |
| نورلایب | مطالعه و دانلود pdf |
سیره ائمه اطهار(ع) در برخورد با اندیشههای مخالف، اثر غلامحسن محرمی (متولد 1347ش)، کتابی است در بررسی شیوه برخورد ائمه اطهار(ع) با افکار و جریانهای فکری و اعتقادی مخالف که در طول تاریخ اسلام پدیدار شدهاند. این اثر، به تحلیل روشهای علمی و منطقی امامان در مواجهه با انحرافات فکری و سیاسی میپردازد.
ساختار
کتاب، شامل یک مقدمه و شش فصل اصلی است که هریک به بررسی مواجهات ائمه اطهار(ع) با گروههای فکری خاصی، شامل ملحدان، اهل کتاب، پیروان مذاهب اسلامی و رقبای سیاسی میپردازد.
گزارش محتوا
فصل اول (اندیشههای مخالف و پیشینه برخورد با آنها در فرهنگ اسلام): این فصل، با تبیین مفهومی برخورد با اندیشههای مخالف آغاز میشود[۱]. از برخورد با اندیشههای مخالف در فرهنگ قرآن و روایات، با عنوان «جدال احسن» تعبیر شده[۲] و به این نکته تأکید شده است که اگر مجادله برای اظهار حق و با اقامه دلیل و برهان باشد و مستلزم انکار حق و وهن دین نگردد و باعث دوری مردم از قبول حق نباشد و با مدارا و نرمی انجام یابد، پسندیده و نیکو است[۳]. این فصل همچنین گذری بر اندیشههای مخالف در جهان اسلام مینماید. در ادامه، علل پیدایش اندیشههای مخالف که عبارتند از دوری مردم از اهلبیت(ع)[۴]، انگیزههای سیاسی[۵]، جعل حدیث[۶] و تلاقی فرهنگهای گوناگون[۷]، تشریح و تبیین گردیده و پیشینه برخورد با اندیشههای مخالف توسط قرآن، مورد بحث قرار گرفته است. در این زمینه، به آیاتی مانند آیه 125 سوره نحل، 46 سوره عنکبوت[۸] و 3 و 8 سوره حج[۹]، اشاره شده است. در پایان، به ذکر این موضوع پرداخته شده است که برخوردهای علمی ائمه(ع) با اندیشههای مخالف و انحرافهای فکری، در منابع و کتابهای تاریخهای عمومی، تاریخهای زندگی ائمه(ع)، کتابهای حدیثی، کتابهای تفسیر و منابع کلامی گسترده است و برای هرکدام، به چندین کتاب اشاره شده است[۱۰].
فصل دوم (برخورد ائمه اطهار(ع) با ملحدان): این فصل، به موضوع برخورد ائمه(ع) با ملحدان اختصاص دارد و به تبیین شبهات ملحدان از قبیل انکار اصل وجود خدا، قدیم بودن عالم، نفی حکمت آفرینش، بیهوده بودن احکام شریعت و وحدانیت خدا میپردازد[۱۱]. در این فصل، تأکید شده است که امامان معصوم(ع) گاهی بهطور مستقیم با ملحدان مواجه میشدند و پرسشها و شبهههای آنان را میشنیدند، بدون اینکه از سخنان کفرآمیز آنان خشمگین شوند و احساساتشان را در برخوردشان دخالت دهند[۱۲]. اصولی که ائمه در مواجهه با ملحدان بر آنها تأکید میکردند، عبارت بود از تبیین بیپایه بودن اندیشه ملحدان[۱۳]، اثبات اصل وجود خدا[۱۴]، مقابله با دوگانهگرایی و نفی ثنویت[۱۵]، تأکید بر حکیمانه بودن آفرینش[۱۶]، پاسخ به شبهههای منکران معاد[۱۷]، بیان فلسفه احکام[۱۸] و نقد نظریه تناسخ[۱۹]. در رد نظریه تناسخ، به این موضوع اشاره شده است که ائمه(ع)، این نظریه را بهروشنی بیان کرده و سپس به نقد عالمانه آن میپرداختند و سستی و مبتنی نبودن آن را بر هیچ اساس و مبنایی آشکار مینمودند و سایر انحرافهای فکری صاحبان این نظریه را به بوته نقد و بررسی میگذاشتند[۲۰].
فصل سوم (برخورد ائمه اطهار(ع) با اهل کتاب): این فصل، به بررسی شیوه مواجهه ائمه(ع) با اهل کتاب (یهودیان و مسیحیان) میپردازد[۲۱]. در این بخش، شبهات اهل کتاب مطرح شده و پاسخهای ائمه(ع) به آنها در قالب پرسش و پاسخ ارائه میشود. بخش مهمی از این فصل، به مناظرات امام رضا(ع) با رؤسای ادیان مختلف در بصره، کوفه و مرو اختصاص یافته است. این مناظرات بر مباحثی چون اثبات نبوت پیامبر اسلام(ص) از طریق کتب مقدس گذشته و تغییرات صورتگرفته در آن کتب متمرکز است[۲۲]. در این فصل، محورهای برخورد ائمه(ع) با اهل کتاب بهخوبی تبیین گردیده است که عبارتند از ارائه پاسخهای عالمانه به پرسشهای حقیقتجویان[۲۳]، بیان تحریفهای ادیان گذشته که از بارزترین آنها، تحریفهای موجود در دین مسحیت، مثل اعتقاد به خدایی حضرت مسیح(ع) است[۲۴] و در پایان به اثبات نبوت پیامبر(ص) از طریق بشارتهای حضرت موسی(ع) و عیسی(ع) در کتب پیشین پرداخته میشود[۲۵].
فصل چهارم (برخورد ائمه(ع) با پیروان و پیشوایان مذاهب اسلامی): این فصل، به مواجهه ائمه(ع) با مذاهب مختلف اسلامی میپردازد. نویسنده در این فصل، درصدد بررسی فعالیتهای ائمه(ع) در رابطه با سایر انحرافهایی است که در فصل پیش به آنها اشاره نشده است. وی در این فصل، مواضع ائمه برای مقابله با این انحرافها را بهنحو زیر بیان کرده است: تفسیر درست معنای ایمان، طرح نظریه امر بین الامرین در مقابل جبر و تفویض، تنزیه خدا از تشبیه به مخلوقات، دوری از فتنه خلق قرآن، مقابله با غلو، مقابله با جعل حدیث، مقابله با عقلگرایی افراطی و معرفی فرقههای منحرف[۲۶]. پیرامون نظریه امر بین الامرین، به تشریح این موضوع پرداخته شده است که ائمه(ع) در مقابل دو نظریه مطرح در زمان خود، یعنی جبر و تفویض، با تکیه بر قرآن و عقل، جبر را بهطور کلی نفی کرده و بر آزادی اراده و اختیار انسان در عمل تأکید کردند، بدون اینکه تفویض را پذیرفته و مشیت خدا را در زندگی انسان انکار کنند[۲۷].
فصل پنجم (برخورد ائمه اطهار(ع) با رقبای سیاسی): این فصل، به مواضع ائمه(ع) در برابر رقبای سیاسی میپردازد. در این فصل، نقد روش سیاسی انتخاب خلیفه و عملکرد خلفا[۲۸]، تأکید بر انتصاب الهی امامت[۲۹] و تأکید بر مرجعیت دینی و علمی خاندان پیامبر(ص) مطرح شده است[۳۰]. نویسنده در این فصل، تصریح دارد که ائمه(ع) در بیانهای متفاوتی بر جایگاه دینی و علمی خویش تأکید کرده و خاندان پیامبر(ص) را تنها مرجع شایسته دینی و علمی مسلمانان معرفی میکردند و این مطلب در سخنان اکثر ائمه(ع) منعکس است. در این زمینه، به چند مورد از نهج البلاغه اشاره شده است[۳۱]. این فصل همچنین به کوشش ائمه(ع) در نقد احادیث جعلی که در راستای اهداف سیاسی ساخته شده بودند، میپردازد که مناظره امام جواد(ع) با یحیی بن اکثم در حضور مأمون از نمونههای بارز این کوشش است[۳۲]. در ادامه، مقابله با تبلیغات ضد علوی[۳۳]، تأکید بر ایمان ابوطالب[۳۴] و تأکید بر اینکه ائمه اطهار و فرزندان حضرت فاطمه(س)، فرزندان پیامبرند[۳۵]، مورد بررسی قرار گرفته است. در نهایت، به مقابله با تصویر نادرست از علویان و تلاش برای تحریف جایگاه آنها، پرداخته شده است[۳۶].
فصل ششم (پاسخهای ائمه(ع) به شبهههای سیاسی): از جمله این پرسشها عبارت است از: اینکه چرا امیر مؤمنان(ع) بعد از پیامبر(ص) در مقابل غاصبان خلافت سکوت کرد؟[۳۷]، چرا ایشان حکمیت و داوری را پذیرفت؟[۳۸]، چرا امام حسن(ع) صلح کرد؟[۳۹]، چرا امام حسین(ع) قیام کرد و چه هدفی را دنبال مینمود؟[۴۰].
پانویس
- ↑ ر.ک: متن کتاب، ص15
- ↑ ر.ک: همان، ص15
- ↑ ر.ک: همان، ص17
- ↑ ر.ک: همان، ص27
- ↑ ر.ک: همان، ص29
- ↑ ر.ک: همان، ص31
- ↑ ر.ک: همان، ص32
- ↑ ر.ک: همان، ص33
- ↑ ر.ک: همان، ص34
- ↑ ر.ک: همان، ص42-45
- ↑ ر.ک: همان، ص49
- ↑ ر.ک: همان، ص52-53
- ↑ ر.ک: همان، ص53
- ↑ ر.ک: همان، ص57
- ↑ ر.ک: همان، ص62
- ↑ ر.ک: همان، ص66
- ↑ ر.ک: همان، ص68
- ↑ ر.ک: همان، ص70
- ↑ ر.ک: همان، ص71
- ↑ ر.ک: همان، ص72
- ↑ ر.ک: همان، ص77
- ↑ ر.ک: همان، ص86-93
- ↑ ر.ک: همان، ص95
- ↑ ر.ک: همان، ص96
- ↑ ر.ک: همان، ص99
- ↑ ر.ک: همان، ص103-144
- ↑ ر.ک: همان، ص112
- ↑ ر.ک: همان، ص148
- ↑ ر.ک: همان، ص157
- ↑ ر.ک: همان، ص163
- ↑ ر.ک: همان، ص163-164
- ↑ ر.ک: همان، ص168-169
- ↑ ر.ک: همان، ص175
- ↑ ر.ک: همان، ص175
- ↑ ر.ک: همان، ص176
- ↑ ر.ک: همان، ص180
- ↑ ر.ک: همان، ص184
- ↑ ر.ک: همان، ص189
- ↑ ر.ک: همان، ص201
- ↑ ر.ک: همان، ص207
منابع مقاله
متن کتاب.