لطائف الأذکار للحضار و السفار في المناسک و الآداب

لطائف الأذکار للحضار و السفار في المناسک و الآداب
پدیدآوران	ابن مازه، محمد بن عمر (نویسنده) جعفریان، رسول (محقق)
ناشر	نشر علم
مکان نشر	تهران
سال نشر	1392ش
چاپ	اول
شابک	‎978-964-224-577-2
موضوع	مناسک حج، آداب زیارت، جغرافیای تاریخی شرق اسلامی
زبان	فارسی
تعداد جلد	1
کد کنگره	BP 188/8الف9ل9

لطائف الأذکار للحضار و السفار في المناسک و الآداب تألیف محمد بن عمر ابن مازه (متوفی قرن 6ق)، عالم حنفی، با تصحیح رسول جعفریان؛ این کتاب ترکیبی از راهنمای مناسک حج و گزارش جغرافیایی-تاریخی از شهرهای شرق اسلامی از بخارا تا بغداد و سپس مکه و مدینه است.

ساختار

کتاب در چهار بخش اصلی تنظیم شده است.

گزارش کتاب

این اثر همزمان سه کارکرد دارد: راهنمای عملی حج، گزارش تاریخی-جغرافیایی و منبعی برای شناخت باورهای دینی در قرون میانی اسلام. مؤلف که خود از عالمان برجسته حنفی است، با رویکردی فراگیر به ثبت آداب و مناسک پرداخته است. بخش نخست به بیان مذهب اهل سنت و جماعت، کیفیت طهارت و نماز اختصاص دارد. در بخش دوم، زمان و آداب زیارت همراه با ذکر نامهای ائمه و زاهدان قدیم آمده است.

نکته جالب توجه در این کتاب، گرایشهای شیعی در لابلای مطالب یک عالم حنفی است. مؤلف با ذکر جزئیات از مقام رأس الحسین در مرو (ص 124) و توصیف زیارتگاه‌های کاظمین و کوفه (ص 187-189)، از جمله با توصیف مزار امام حسین(ع) به عنوان «سید شباب اهل الجنة»، تعابیری کاملاً شیعی به کار برده است. زیارتنامه امامان بقیع در این کتاب (ص 201-205) نیز با ادبیاتی شیعی نگاشته شده است.

از لحاظ تاریخی، کتاب حاوی نقل قولهای ارزشمندی از دو منبع گمشده است: «بخارای غنجار» و «تاریخ مرو عبدالغافر المعی». توصیفات مؤلف از شهرهای مسیر حج از بخارا و مرو تا نیشابور و بغداد، منبعی مهم برای شناخت جغرافیای تاریخی این مناطق در سده‌های پنجم و ششم قمری محسوب میشود (ص 45-78).

بخش پایانی کتاب به تفصیل به آداب حج و زیارت مکانهای مقدس مکه و مدینه پرداخته است. شیوه ارائه مطالب ترکیبی از ذکر ادعیه، توصیفات جغرافیایی و گزاره‌های فقهی است که آن را به منبعی چندبعدی تبدیل کرده است. تصحیح حاضر توسط رسول جعفریان با ارائه حواشی علمی، ارزش تحقیقی اثر را دوچندان کرده است.

منابع مقاله

پایگاه کتابخانه تخصصی ادبیات