بینش تاریخی قرآن

بینش تاریخی قرآن
پدیدآوران	جعفری، یعقوب (نويسنده)
ناشر	دفتر نشر فرهنگ اسلامی
مکان نشر	ایران - تهران
سال نشر	1368ش
چاپ	2
شابک	‎-
موضوع	تاریخ - فلسفه - تاریخ (کلام) - جنبه‎های قرآنی
زبان	فارسی
تعداد جلد	1
کد کنگره	‎‏/‎‏ج‎‏7‎‏ب‎‏9 103/8 BP
نورلایب	مطالعه و دانلود pdf

بینش تاریخی قرآن، اثری از یعقوب جعفری (معاصر)، در بررسی تاریخ بشری، و تبیین تحولات تاریخی از منظر آیات قرآن کریم است.

ساختار کتاب

کتاب در یک جلد تنظیم شده و شامل یک پیشگفتار و هفت فصل اصلی است.

گزارش محتوا

در پیشگفتار مطالبی کوتاه درباره موضوع کتاب ذکر شده و به دنبال آن مباحث اصلی کتاب در هفت فصل ارائه شده است.

در فصل نخست به رابطه تاریخ و زندگی پرداخته شده و و ضمن اشاره به اموری که بر عهده تاریخ است مانند بیان و شرح وضعیت جوامع مختلف، از ماهیت تاریخ و سرچشمه آن که جامعه است سخن به میان آمده است. همچنین به تاریخ به عنوان منبعی برای عبرت‌آموزی و کشف قوانین کلی حاکم بر جوامع که قرآن نیز بر آن تأکید دارد اشاره شده است. نویسنده از کسانی مانند اشتفن تسولینگ که در اصالت تاریخ دچار تردید شده و آن را چیزی جز تکرار یک سلسله حوادث مبتذل ندانسته‌اند، انتقاد کرده است.

در فصل دوم با عنوان ملاحظاتی درباره تاریخ، ضمن جداسازی مرز میان تاریخ و اساطیر، و اشاره به اساطیر در جهان باستان، به آغاز تاریخ نگاری پرداخته شده و سیر تاریخی تاریخ‌نگاری در میان یونانیان و مسلمانان بررسی شده است. نویسنده بر ویژگی‌های مورخان اسلامی همچون دقت در ضبط مطالب و بینش عمیق آنان تأکید کرده و تفاوت میان تاریخ تحلیلی و وقایع‌نگاری صرف را تشریح می‌کند. وی همچنین به ویژگی‌های مورخان اسلامی اشاره کرده است .

فصل سوم به تبیین تحولات تاریخی و فلسفه تاریخ اختصاص دارد. در این فصل نخست به فلسفه تاریخ به عنوان یم علم پرداخته شده سپس از قانونمداری حرکت تاریخ سخن به میان آمده و ضمن اشاره به نظریات مختلف پیرامون آن، نظر قرآن کریم نیز مطرح شده است.

در ادامه مساله عامل محرک تاریخ مطرح شده و به آراء و عقایدی نظر افکنده شده که به نحوی حرکت تاریخ را توجیه و تبیین نمود و عامل یا عوامل بخصوصی را دلیل این حرکت دانسته و برای اثبات نظریه خود شواهد و قائنی از تاریخ ذکر کرده‌اند. نویسنده تعدادی از نظریات را که مشهور بوده به عنوان ایجاد زمینه فکری جهت بررسی نظریه قرآن کریم مطرح کرده است.

فصل چهارم با عنوان قران و تاریخ، روش قرآن در بیان رویدادهای تاریخی تشریح شده است. نویسنده معتقد است قرآن برای هدایت تربیتی، بخش‌هایی از تاریخ را گزینش کرده و بر سنت‌های حاکم بر آن‌ها تأکید می‌ورزد و در ضمن آنها مبادی حرکت تاریخ مطرح گردیده است. همچنین به پیشگویی‌های تاریخی قرآن مانند جنگ ایران و روم و داستان فتح مکه به عنوان نمونه‌هایی از اخبار غیبی اشاره شده است.

فصل پنجم به هدفداری تاریخ و نقش انسان در ساختن آن از منظر قرآن پرداخته است. در ادامه نویسنده با ردّ نظریات جبرگرایانه، بر آزادی انسان و نقش پیامبران به عنوان معماران بزرگ تاریخ تأکید کرده و ضمن آن به دیدگاه مارکسیسم درباره نقش انسان در ساختن جامعه و تاریخ بیان شده است. نویسنده در ادامه به دیدگاه قرآن پیرامون آزادی فرد و آزادی جامعه اشاره کرده است وی همچنین طبیعت را از منظر قرآن ابزاری در خدمت تکامل بشر معرفی می‌کند که انسان با کشف قوانین آن و ابتکار شخصی، زمینه پیشرفت و ساختن زندگی بهتر را برای خود فراهم می‌سازد . در این فصل مطالبی نیز درباره نقش پیامبران در تاریخ به عنوان معماران بزرگ تاریخ و همچنین نقش آنان در مبارزه با اختلاف و سوق دادن بشر به سوی هدفی واحد، تربیت انسانها، ساختن جامعه سعادتمند و عکس العمل‌ها در مقابل دعوت آنان، مطرح شده است .

در فصل ششم، حاکمیت اراده الهیو سنت‌های تغییرناپذیر خداوند به عنوان اساسی‌ترین عامل حرکت تاریخ بررسی شده است. مقهور بودن همه عوامل قدرت بر برابر سنت‌های الهی و همچنین نقش «تضاد» به عنوان یکی از عوامل حرکت‌زا در بستر تاریخ با اشاره به انواع تضاد از منظر قرآن از دیگر مباحث این فصل است.

فصل هفتم و پایانی کتاب به بحث از سقوط تمدن‌ها اختصاص دارد. نویسنده نظر قرآن را در این خصوص مورد بررسی قرار داده و به آیات متعددی که نشان از حتمیت سقوط است اشاره کرده است. موضوعاتی چون سنت «مداوله» (دست‌به‌دست شدن قدرت) از منظر قرآن کریم و آثار آن بیان شده، در ادامه عوامل سقوط مطرح شده و به عواملی همچون ظلم، فساد در رهبری و سکون مردم، اختلاف طبقاتی و پیدایش گروه رفاه‌زده مصرفی، سقوط اخلاقیات و...اشاره شده، سپس نقش ایمان در پیشرفت جامعه مورد بررسی قرار گرفته و در نهایت نویسنده به حکومت جهانی صالحان و ویژگی‌های دولت حضرت مهدی (عج) به عنوان فرجام تاریخ اشاره نموده است.

منابع مقاله

مقدمه و متن کتاب.