سراج، جعفر بن احمد
| جعفر بن احمد سرّاج | |
|---|---|
 | |
| نام کامل | ابومحمد جعفر بن احمد بن حسین بن احمد بن جعفر سرّاج |
| نامهای دیگر | سرّاج قاری، ابن السراج البغدادی |
| لقب | سرّاج |
| نام پدر | احمد بن حسین |
| ولادت | ۴۱۹ قمری |
| محل تولد | بغداد، عراق |
| محل زندگی | بغداد، صور (لبنان)، شام، مصر |
| رحلت | ۲۱ صفر ۵۰۰ قمری |
| مدفن | باب ابرز (یا اجمه) در بغداد |
| طول عمر | ۸۱ سال |
| دین | اسلام |
| مذهب | حنبلی |
| پیشه | محدث، قاری، فقیه، ادیب، شاعر |
| اطلاعات علمی | |
| علایق پژوهشی | حدیث، قرائت، فقه، ادبیات عرب |
| اساتید | |
| شاگردان |
|
| برخی آثار | |
جعفر بن احمد سرّاج (۴۱۹-۵۰۰ق)، محدث، قاری، فقیه حنبلی، ادیب و شاعر بغدادی در سده پنجم هجری بود. او برای فراگیری علم به سرزمینهایی مانند مصر و شام سفر کرد و از استادان بسیاری بهره برد. سرّاج تألیفات متعددی دارد که مشهورترین آنها کتاب «مصارع العشاق» در موضوع عشق و عاشقی است. ابوطاهر سلفی از شاگردان نامدار اوست.
ولادت
ابومحمد جعفر بن احمد بن حسین بن احمد بن جعفر سرّاج، مشهور به سرّاج قاری و ابن السراج البغدادی، در سال ۴۱۹ هجری قمری (۱۰۲۸ میلادی) در بغداد به دنیا آمد.[۱] [۲]او از خاندانی اهل علم و ادب بود. لقب «سرّاج» که به معنای چراغ است، به جد سوم او نسبت داده میشود. گفته شده این لقب یا به دلیل شغل زینسازی اجدادش[۳] و یا به سبب نورانیت چهره و وجودش به او داده شده است.
تحصیلات
سرّاج از کودکی به تحصیل علم روی آورد. علوم مختلفی مانند حدیث، قرائت قرآن، فقه حنبلی، نحو، لغت و شعر را فراگرفت. او برای تکمیل دانش خود به سفرهای علمی متعددی رفت و از محضر استادان بزرگی در بغداد و دیگر بلاد اسلامی بهره برد. از جمله اساتید مهم او در حدیث میتوان به ابوعلی بن شاذان، ابوالقاسم بن شاهین، خلال، ابوالحسن قزوینی و ابوالقاسم تنوخی اشاره کرد.[۴][۵] او برای شنیدن حدیث و فراگیری علم به مصر، شام (سوریه)، صور (لبنان) و مکه سفر کرد.[۶][۷]
فعالیتها
سرّاج قاری شخصیتی جامعالعلوم بود و در چندین حوزه تخصص داشت. او به عنوان یک «محدث عصر» و «علامه زمانه» شناخته میشد و حافظهای قوی داشت. در زمینه قرائت قرآن نیز مهارت فراوانی داشت و به همین دلیل به «قاری» ملقب شد. در فقه، از فقهای مذهب حنبلی بود و آثاری در این زمینه تألیف کرد. همچنین در ادبیات عرب (نحو و لغت) استاد بود و اشعار نیکویی میسرود. تواضع و سلامت جسمانی (به طوری که تا پایان عمر بیمار نشد) از ویژگیهای اخلاقی برجسته او ذکر شده است. بسیاری از طالبان علم، از جمله ابوطاهر سلفی که از اعیان زمانه بود، با افتخار از او روایت میکردند.
وفات
ابومحمد جعفر بن احمد سرّاج، سرانجام در شب یکشنبه ۲۱ صفر سال ۵۰۰ هجری قمری (مطابق با ۱۱ یا ۲۱ اکتبر ۱۱۰۶ میلادی) در بغداد درگذشت.[۸] [۹]برخی منابع سال وفات را ۵۰۱ یا ۵۰۲ قمری نیز ذکر کردهاند. او در گورستان باب ابرز (که به اجمه نیز معروف است) در بغداد به خاک سپرده شد.[۱۰][۱۱]
آثار
مهمترین آثار وی عبارتند از:
- مصارع العشاق: مشهورترین اثر او در ۲۴ فصل درباره عشق و عاشقی که بارها در قاهره و استانبول چاپ شده است.
- زهد السودان (یا مناقب السودان یا مناقب الحبش): درباره زهد و پارسایی.
- حکم الصبیان: در آداب و حکمتهای مربوط به کودکان.[۱۲]
- نظم الخرقی فی الفقه الحنبلی: منظومهای بر اساس فقه حنبلی.[۱۳]
- نظم التنبیه فی الفقه: منظومهای در فقه.
- نظم المناسک: منظومهای درباره مناسک حج.
- ارجوزة فی نظائر القرآن: نسخه خطی آن در کتابخانه اسکندریه موجود است.
- نظم المبتدأ: منظومهای از کتاب المبتدأ اثر وهب بن منبه.[۱۴]
پانويس
- ↑ ر.ک: فروخ، عمر، ج۳، ص۲۰۹
- ↑ ر.ک: زرکلی، خیرالدین، ج۲، ص۱۲۱
- ↑ ر.ک: مهدوی دامغانی، محمود، ج۲۳، ص۲۴۱
- ↑ ر.ک: فروخ، عمر، ج۳، ص۲۰۹
- ↑ ر.ک: مهدوی دامغانی، محمود، ج۲۳، ص۲۴۱
- ↑ ر.ک: فروخ، عمر، ج۳، ص۲۰۹
- ↑ ر.ک: جبوری، کامل سلمان، ج۲، ص۲۴
- ↑ ر.ک: فروخ، عمر، ج۳، ص۲۰۹
- ↑ ر.ک: مهدوی دامغانی، محمود، ج۲۳، ص۲۴۲
- ↑ ر.ک: مدرس، محمدعلی، ج۴، ص۳۹۶
- ↑ ر.ک: شجاع سنجری، یوسف بن احمد، ج۱، ص ۲۹۴
- ↑ ر.ک: جبوری، کامل سلمان، ج۲، ص۲۴
- ↑ ر.ک: زرکلی، خیرالدین، ج۲، ص۱۲۱
- ↑ ر.ک: مهدوی دامغانی، محمود، ج۲۳، ص۲۴۲
منابع مقاله
- فروخ، عمر، تاريخ الأدب العربي: من مطلع القرن الخامس الهجري إلى الفتح العثماني، ج۳، بیروت، دار العلم للملایین، چاپ۷، آوریل ۲۰۰۶.
- مهدوی دامغانی، محمود، «دانشنامه جهان اسلام»، زیر نظر غلامعلی حداد عادل، ج۲۳، تهران، بنیاد دایرةالمعارف اسلامی، چاپ دوم، 1378
- مدرس، محمدعلی، ریحانة الأدب فی تراجم المعروفین بالکنیة أو اللقب، یا، کنی و القاب؛ ج۴، تهران - ایران، انتشارات خیام، 1369 هجری شمسی
- شجاع سنجری، یوسف بن احمد، مترجم کتاب منظر الإنسان: ترجمه و فیات الاعیان و انباء ابناء الزمان ابن خلکان، ارومیه - ایران، دانشگاه اروميه، 1381 هجری شمسی
- جبوری، کامل سلمان، معجم الأدباء من العصر الجاهلي حتى سنة 2002م، بیروت ـلبنان، دار الكتب العلمية، چاپ اول، ۲۰۰۳م-۱۴۲۴ق
- زرکلی، خیرالدین،الأعلام، دارالعلم للملایین، چاپ ۸، ۱۹۸۹ م