اختر، احمد بن فرامرز: تفاوت میان نسخه‌ها

''' اَخْتَر، احمد بيک‌ گرجى‌''' (د 1232ق‌/1817م‌)، شاعر، تذکره‌نويس‌، خطاط و ستايشگر لطفعلى‌ خان‌ زند و فتحعلى‌ شاه‌ قاجار. وی شاعری شعرشناس و در نثر و نظم ماهر بود و خط شكسته را خوب مینوشت. مهمترین اثر او تذکرۀ انجمن آرا (تذکرۀ اختر) است که ناتمام ماند و بعدها توسط فاضل خان گروسی با نام انجمن خاقان تکمیل شد

پدر اختر، فرامرز بيک از خدمتگزاران معتبر دولت زنديه و مادرش از بازماندگان حسن پاشای ترکمان بود. اجداد او از نژاد ترکان گرجستان و در شمار غلامان صفويه بودند . بر اساس برخی منابع، خاندان او از طایفه ساکی (از والیان لرستان) بودند که در پی لشکرکشی‌های نادرشاه به گرجستان، در آن سرزمین ماندگار شدند

اختر تا بر تخت نشستن فتحعلى شاه از دستگاه حکومت دور بود و در خراسان به انزوا به سر مى‌برد. در اوایل دولت قاجاریه به سبب تهمتی به خراسان گریخت  تا آنکه به پايمردی سليمان خان قاجار (متصدی آذربایجان و متخلص به «عزت»)، و سرودن چکامه‌ای در ستايش شاه، بخشوده شد و به خدمت سليمان خان درآمد. فتحعلی شاه پس از شنیدن قصیده او وی را ستود و گفت: «قصیدهٔ تو بکر و تازه است و لهذا در خور انعام بی‌اندازه، خودت را به خودت بخشیدم».

اين تذکره که نتيجه سفر اختر به اصفهان، شيراز، يزد، تهران، خراسان و نشست و برخاست وی با شاعران است، مشتمل بر زندگى‌نامه 129 شاعر هم‌عصر او و بررسى و گزينش برخى از آثار آنان است. وی ضمن معرفى هر شاعر، ويژگی‌های هنری او را در زمينه خوش‌نويسى، تذهيب و موسيقى يادآور مى‌شود. اختر در اين تذکره که آن را هنگام اقامت در اصفهان تأليف کرده، به شاعران اصفهان و شيراز بيش از سخنوران ديگر شهرها پرداخته است .

با مرگ اختر در 1232ق، اين تذکره ناتمام ماند. برادرش محمد باقر بيگ متخلص به نشاطى که خود نيز شاعر بود ، براى تكميل آن به تهران آمد و با عرضه كتاب به چند تن از درباريان از جمله محمد فاضل خان گروسى، توانست نظر فتحعلى شاه را نسبت به اتمام آن جلب كند، اما با درگذشت نشاطى (در 1234ق) ، تذکره همچنان ناتمام ماند. تکميل آن به امر فتحعلى شاه به فاضل خان گروسى سپرده شد. گروسى با اعتماد به نوشته‌های انجمن آرا به ادامه کار پرداخت و با افزودن بخش‌هايى از زندگى‌نامه فتحعلى شاه و برخى از شاهزادگان قاجار، شمار زندگى‌نامه‌ها را به 176 رساند و عنوان انجمن خاقان بر آن نهاد. او با آنکه در تدوين اين اثر از دست‌نوشته‌های اختر و نشاطى بهره کافى گرفته، نسبت بى‌دانشى به آن دو داده، و آنان را فاقد «پايه و مايه» کافى براى «فهم کلام معاصرين» دانسته است. تذکره انجمن آرا سرانجام در 1343ش، با استفاده از دست‌نوشته نشاطى (نسخه دوم)، در تبريز، به کوشش عبدالرسول خيامپور با نام تذکره اختر به چاپ رسيد.