مدرس، سید حسن: تفاوت میان نسخه‌ها

'''سید حسن طباطبایی قمشه‌ای اسفه‌ای ''' (۱۲۴۹-۱۳۱۶ش)، معروف به شهید مدرس، فقیه مجاهد، نماینده مجلس و از مبارزان برجسته ضد استبداد و استعمار در تاریخ معاصر ایران بود. وی در سال ۱۲۴۹ش (۱۲۷۸ق) در روستای سرابه از توابع اصفهان در خاندان سادات طباطبایی دیده به جهان گشود. نسبش با ۳۱ واسطه به امام حسن مجتبی(ع) می‌رسد. در چهارده سالگی جدش سید عبدالباقی را از دست داد و طبق وصیت وی، راهی تحصیل علوم دینی شد. در سال ۱۲۹۸ق به اصفهان رفت و ۱۳ سال در حوزه علمیه این شهر از محضر بیش از سی استاد بهره برد. مقدمات ادبیات عرب و منطق را نزد میرزا عبدالعلی هرندی، شرح لمعه را نزد آخوند ملامحمد کاشی، قوانین و فصول را در علم اصول فراگرفت و حکمت و فلسفه را نزد جهانگیرخان قشقایی آموخت. در فقه و اصول از محضر سید محمدباقر درچه‌ای و شیخ مرتضی ریزى بهره برد و به درجه اجتهاد رسید. در شعبان ۱۳۱۱ق وارد نجف اشرف شد و از درس آیات عظام سید محمد فشارکی و فتح‌الله شریعت اصفهانی استفاده کرد و هفت سال در آنجا به تکمیل تحصیلات پرداخت. پس از بازگشت به ایران، در اصفهان به تدریس فقه، اصول، منطق، شرح منظومه و نهج‌البلاغه پرداخت و به «مدرس» شهرت یافت. وی نخستین کسی بود که تدریس نهج‌البلاغه را در حوزه‌های علمیه رسمی کرد و شخصیت‌هایی چون آیت‌الله بروجردی این کتاب را نزد وی آموختند. مدرس در جریان مشروطیت به صفوف آزادیخواهان پیوست و در انجمن ولایتی اصفهان حضور یافت و با ظلم و اجحاف به مردم مبارزه کرد. در سال ۱۲۸۹ش (۱۳۲۸ق) به نمایندگی مجلس شورای ملی انتخاب شد و تا پایان دوره ششم (۱۳۰۶ش) در مجلس حضور داشت و در این مدت بارها زندان، تبعید و سوءقصد را تجربه کرد. وی در مخالفت با قرارداد ۱۹۱۹ وثوق‌الدوله و استبداد رضاخانی نقش کلیدی داشت. پس از انقراض سلسله قاجار و روی کار آمدن رضاخان، مدرس به مخالفت با دیکتاتوری وی برخاست. در انتخابات دوره هفتم مجلس (۱۳۰۷ش) با تقلب گسترده، مدرس را از ورود به مجلس بازداشتند و شب ۱۶ مهر ۱۳۰۷ش وی را دستگیر و به قلعه خواف تبعید کردند. پس از ۹ سال اسارت در خواف، به کاشمر منتقل شد و سرانجام در غروب ۲۷ رمضان ۱۳۵۶ق (۱۰ آذر ۱۳۱۶ش) توسط مأموران رضاخان با چای زهرآلود به شهادت رسید. از آثار علمی او می‌توان به تعلیقه بر کفایة الأصول آخوند خراسانی، «الرسایل الفقهیة»، رساله‌ای در ترتب، رساله در شرط متأخر، رساله در عقود و ایقاعات، کتاب حجیت الظن، شرح رسائل شیخ انصاری، دوره تقریرات اصول میرزای شیرازی و شرح روان بر نهج‌البلاغة اشاره کرد.