دفتر عقل و قلب: تفاوت میان نسخه‌ها

'''دفتر عقل و قلب'''، تألیف [[احمد عابدی]] (متولد 1339)، مجموعه‌ای است از مقالات متعدد که به ابعاد عرفانی حضرت امام خمینی(ره) پرداخته و قبلا نیز در مجلات مختلف نشر یافته‌اند. این کتاب در واقع، «پرتوی از اندیشه‌های عرفانی و فلسفی امام خمینی(ره)» است.

انگیزه نویسنده از تألیف این اثر، مشارکت در کنگره بزرگداشت شخصیت حضرت فاطمه معصومه(س) و تبیین جایگاه فرهنگی شهر قم و نیز معرفی اندیشه‌های عرفانی یکی از بزرگ‌ترین مفاخر قم، امام خمینی(ره)، بوده است<ref>ر.ک: مقدمه، ص2-3</ref>‏.

نویسنده در این مقاله تنها به نقطه‌نظرات عرفانی مرحوم امام پرداخته و در هر مسئله عرفانی تنها اشاراتی گذرا به کلمات حضرت امام داشته و دیدگاه‌های خاص ایشان را تبیین کرده است. البته وی ضمنا خاطرنشان کرده که آنچه در اینجا مطرح می‌شود، به‌اندازه فهم نویسنده از کلمات حضرت امام خمینی(ره) است، نه به‌اندازه معرفت و عرفان آن حضرت<ref>ر.ک: همان</ref>‏.

# تعریف عرفان: عرفان، نزد امام خمینی عبارت است از: علم به کمال جلاء (ظهور حق در مرآت اتم) و کمال استجلاء (شهود حق خود را در آن مرآت)<ref>ر.ک: همان، ص8</ref>‏.

ازآنجاکه اسم اعظم، از اسمای ذات مقدس است، نویسنده قبل از هر چیز، اصطلاح اسم ذات را توضیح داده است، سپس مفصلا درباره حقیقت اسم اعظم سخن گفته است. امام خمینی، معتقد است که اسم اعظم به‌حسب حقیقت غیبیه را کسی غیر از ذات مقدس الهی نمی‌داند و اسم عظم به‌حسب مقام الوهیت و واحدیت، اسمی است که جامع جمیع اسماء است<ref>ر.ک: همان، ص21-23</ref>‏. از نظر عرفانی، اسم اعظم همان مقام احدیتی است که واسطه بین مقام عماء و غیب الغیوب و مرتبه واحدیت است<ref>ر.ک: همان، ص24</ref>‏.

* حجاب‌های نورانی و ظلمانی: می‌توان ادعا کرد که تمام اخلاق و عرفان، یا مقدمه برای رفع حجاب بین انسان و خداست، یا نتیجه و فرع آن است؛ مخصوصا وقتی توجه شود که در دین هیچ مطلبی مهم‌تر از توحید نیست و شناخت حجاب‌ها و راه رفع و خرق حجب، مقدمه وصول به توحید است؛ بنابراین می‌توان ادعا کرد که در علوم معنوی، بحثی لازم و ضروری‌تر از این مسئله وجود ندارد. یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های امام خمینی نیز در طول حیات عارفانه خود همین مسئله بوده است؛ به‌طوری‌که تقریبا در قدیمی‌ترین آثار مکتوب ایشان، مسئله حجاب بودن علوم تذکر داده شده است و انباشتن مفاهیم و اصطلاحات عرفانی، حجاب‌های ظلمانی دانسته شده و صرف کردن عمر در راه آنها موجب هلاکت و خسران و محرومیت ابدی معرفی گشته است.

* انسان کامل از دیدگاه امام خمینی: نویسنده، در این مقاله بر آن است که دیدگاه‌های امام خمینی را در مورد انسان کامل و نشانه‌های آن بررسی کند؛ لذا به طرح مباحثی همچون: مقصود از انسان (حقیقت نوع انسان)، ولایت مطلقه، خلافت ظاهری و باطنی، نشانه‌ها و اوصاف انسان کامل از دیدگاه امام خمینی (شامل: مخاطب کلام خدا در مرتبه واحدیت، معجزه، دارای اسم اعظم، نداشتن حد يقف، مقام عبودیت، عقل کل و روح کل، دارای مقام تدلی، مقام قاب قوسین، مقام أو أدنی یا قلب وسیع، ظهور و تجلی حق متعال در انسان کامل)<ref>ر.ک: همان، ص71-91</ref>.

* باز هم انسان کامل: شاید لفظ انسان کامل اولین بار در اواخر قرن ششم، توسط محی‌الدین بن عربی، به‌کار برده شده باشد، اما پیش از او معنا و مفهوم این لفظ مورد توجه و استعمال بوده است.

* نیم‌نگاهی به استادان و آثار عرفانی امام خمینی(ره):

# آقا میرزا هاشم اشکوری لاهیجی مازندرانی؛

# میرزا محمدعلی شاه‌آبادی؛

ب)- آثار عرفانی امام خمینی: امام خمینی اگرچه سال‌ها به تدریس فلسفه اشتغال داشته، اما در این موضوع، کتاب یا رساله مستقلی ننگاشته است، اما در عرفان نظری گرچه کمتر تدریس داشته، ولی کتاب‌های متعدد و فراوانی در این موضوع به رشته تحریر درآورده است. در فقه و اصول ایشان مجمع البحرین بوده، هم تدریس و هم تألیف دارد.