۱۵۲٬۳۸۵
ویرایش
جز
جایگزینی متن - 'ج الدین' به 'جالدین'
Hbaghizadeh (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
Hbaghizadeh (بحث | مشارکتها) جز (جایگزینی متن - 'ج الدین' به 'جالدین') |
||
| (۱۰ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{جعبه اطلاعات زندگینامه | {{جعبه اطلاعات زندگینامه | ||
| عنوان = | | عنوان = سراجالدین علیخان اکبرآبادی گوالیاری | ||
| تصویر = NUR9505.jpg | | تصویر = NUR9505.jpg | ||
| اندازه تصویر= | | اندازه تصویر = | ||
| توضیح تصویر | | توضیح تصویر = | ||
| نام کامل = سراجالدین علیخان اکبرآبادی گوالیاری | |||
|نام کامل =سراجالدین علیخان اکبرآبادی گوالیاری | | نامهای دیگر = خان آرزو، استعدادخان | ||
|نامهای دیگر= | | لقب = استعدادخان | ||
|لقب = | | تخلص = آرزو | ||
| | | نسب = | ||
| | | نام پدر = شیخ حسامالدین حسام | ||
|نام پدر=حسامالدین | | ولادت = 1099ق | ||
|ولادت =1099ق | | محل تولد = اكبرآباد (آگره کنونی ایالت آتراپِرادش) | ||
|محل تولد =اكبرآباد (آگره کنونی ایالت آتراپِرادش) | | کشور تولد = هندوستان | ||
|کشور تولد =هندوستان | | محل زندگی = دهلی، لکهنو | ||
|محل زندگی= | | رحلت = 23 ربیعالثانی ۱۱۶۹ق/ژانویۀ ۱۷۵۶م | ||
|رحلت =23 ربیعالثانی ۱۱۶۹ق/ژانویۀ ۱۷۵۶م | | شهادت = | ||
|شهادت = | | مدفن = وکیل پوره، دهلی | ||
|مدفن =وکیل | | طول عمر = | ||
|طول عمر= | | نام همسر = | ||
|نام همسر= | | فرزندان = | ||
|فرزندان= | | خویشاوندان = عطار نیشابوری (نیای مادری) | ||
| | | دین = اسلام | ||
|دین =اسلام | | مذهب = تشیع | ||
|مذهب =تشیع | | پیشه = شاعر فارسی سرای هندوستانی، نويسنده، اديب | ||
|پیشه =شاعر فارسی سرای هندوستانی، نويسنده، اديب | | درجه علمی = | ||
|درجه علمی= | | دانشگاه = | ||
|دانشگاه = | | علایق پژوهشی = زبانشناسی، لغتشناسی | ||
|علایق پژوهشی = | | منصب = | ||
| پس از = | |||
|منصب = | | پیش از = | ||
|پس از= | | اساتید = {{فهرست جعبه عمودی | [[میر غلامعلی احسنی گوالیاری]] | [[میر عبدالصمد]] | [[درویش محمّد]]}} | ||
|پیش از= | | مشایخ = | ||
|اساتید ={{فهرست جعبه عمودی | [[میر غلامعلی احسنی گوالیاری]] | [[میر عبدالصمد]] | [[درویش محمّد]]}} | | معاصرین = | ||
|مشایخ = | | شاگردان = میر تقی میر، میرزا محمد رفیع سودا، میرزا مظهر جانجانان، نجمالدینشاه مبارکابرو | ||
|معاصرین= | | اجازه اجتهاد از = | ||
|شاگردان = | | آثار = {{فهرست جعبه عمودی | [[مثمر (نخستین کتاب فارسی دربارۀ زبانشناسی و علماللّغه)]] | [[مجمع النفایس]] | [[زوايد الفوايد]]}} | ||
|اجازه اجتهاد از = | | سبک نوشتاری = | ||
|آثار={{فهرست جعبه عمودی | [[مثمر (نخستین کتاب فارسی دربارۀ زبانشناسی و علماللّغه)]] | [[مجمع النفایس]] | [[زوايد الفوايد]]}} | | وبگاه = | ||
|سبک نوشتاری = | | امضا = | ||
|وبگاه | | کد مؤلف = AUTHORCODE9505AUTHORCODE | ||
|امضا | }} | ||
|کد مؤلف =AUTHORCODE9505AUTHORCODE}} | |||
'''سراجالدین علیخان اکبرآبادی گوالیاری''' (1099-1169ق)، معروف به خانِ آرزو، و ملقّب به استعدادخان، و متخلّص به آرزو؛ شاعر فارسی سرای هندوستانی، نويسنده، اديب و دانشمندِ برجسته و بزرگ سدهي دوازدهم و از پیشگامان تحقیقات واجشناسی زبان فارسی است. | '''سراجالدین علیخان اکبرآبادی گوالیاری''' (1099-1169ق)، معروف به خانِ آرزو، و ملقّب به استعدادخان، و متخلّص به آرزو؛ شاعر فارسی سرای هندوستانی، نويسنده، اديب و دانشمندِ برجسته و بزرگ سدهي دوازدهم و از پیشگامان تحقیقات واجشناسی زبان فارسی است. وی از نخستین کسانی بود که به ارتباط زبان فارسی و سانسکریت با زبانهای اروپایی پی برد. | ||
== | ==ولادت== | ||
نامش سراجالدین علی، تخلصش آرزو، معروف به خان آرزو و لقبش استعداد خان است. | نامش سراجالدین علی، تخلصش آرزو، معروف به خان آرزو و لقبش استعداد خان است. پدرش شیخ حسامالدین حسام نام داشت که مردی سپاهی پیشه و از منصب داران محمّد اورنگ زیب عالمگیر به حساب میآمد. وی نیز اهل شعر و شعر گویی بود. نسب آرزو از طرف پدرش به شيخ کمالالدین خواهرزادۀ شیخ نصیرالدین مشهور به چراغ دهلی میرسد و از طرف مادر به شیخ حمیدالدین عرف شیخ محمّد غوث گوالیاری «شطاری» میرسد و نسب محمّد غوث نیز به چند واسطه به [[عطار، محمد بن ابراهیم|عطّار نیشابوری]] میرسد. آرزو در اكبرآباد (آگره کنونی ایالت آتراپِرادش) به دنیا آمد.<ref> ر.ک: اشرف خان، علیم، ص108</ref><ref> ر.ک: رحیمپور، مهدی، ص8</ref> | ||
پدرش شیخ حسامالدین حسام نام داشت | |||
نسب آرزو از طرف پدرش به شيخ کمالالدین خواهرزادۀ شیخ نصیرالدین مشهور به چراغ دهلی میرسد و از طرف مادر به شیخ حمیدالدین عرف شیخ محمّد غوث گوالیاری «شطاری» | |||
==تحصیلات== | ==تحصیلات== | ||
طبق گفتۀ خود خان آرزو، از «بدو شعور» به تحصيل علوم اشتغال داشته است و تا چهاردە سالگی داخل جرگۀ طلبۀ علم | طبق گفتۀ خود خان آرزو، از «بدو شعور» به تحصيل علوم اشتغال داشته است و تا چهاردە سالگی داخل جرگۀ طلبۀ علم بود. اولین استادان او میر غلامعلی احسنی گوالیاری بود که اشعار اولیهاش را از نظر او میگذرانید. حدود یک سال نیز شاگرد میرصاحب سخن ([[میر عبدالصمد]]) بود. خان آرزو علوم رسمی آن زمان را تحصيل کرد و كتب متداولۀ درسی زمان خود مانند [[بوستان]] و [[گلستان|گلستان سعدی]] را نزد پدرش خواند. بيشترين حوزۀ تحصيل آرزو به آموختن زبان عربى مربوط میشود. وی حدود ۵ سال زبان عربی را براساس كتب معمول آن زمان در نزد شيخ عمادالدين معروف به «[[درویش محمّد]]» آموخت. او همچنین از محضر فردی به نام «تمکین» از احفاد [[نعمتالله ولی|شاه نعمتالله ولی]] بهره برد.<ref> ر.ک: رحیمپور، مهدی، ص9</ref> | ||
==فعالیتها== | ==فعالیتها== | ||
در ۱۱۳۲ق/۱۷۲۰م در دهلی اقامت گزید و به خدمت آنندرام (متوفای ۱۱۶۴ق) درآمد و از او منصب و «جاگیر» (تیول) یافت | در ۱۱۳۲ق/۱۷۲۰م در دهلی اقامت گزید و به خدمت آنندرام (متوفای ۱۱۶۴ق) درآمد و از او منصب و «جاگیر» (تیول) یافت. سپس به خدمت اسحاقخان مؤتمنالدوله شوشتری، پیشکار (خان سامان) محمدشاه (۱۱۳۱-۱۱۶۱ق) پیوست. پس از مرگ شوشتری در ۱۱۵۲ق به دستگاه پسرش نجمالدوله و پس از کشتهشدن نجمالدوله در شوال ۱۱۶۳ق به خدمت برادرش سالار جنگ، وارد شد. در محرم ۱۱۶۸ق/اکتبر ۱۷۵۴م همراه سالار جنگ به «اوده» رفت. آرزو در خانهاش مجالس شعرخوانی و مشاعره برگزار میکرد که شاعران زیادی مانند میر تقی میر را به خود جذب میکرد. او یکی از استادان بزرگ ادب فارسی در هند بود که با نگارش چند فرهنگ مهم و چند کتاب در نقد ادبی و بدیع و بیان و نوشتن شروحی بر برخی از آثار گذشتگان، خدمتی شایان به ادب فارسی و گسترش و اعتلای آن در شبه قارۀ هند انجام داد. | ||
پس از مرگ شوشتری در ۱۱۵۲ق به دستگاه پسرش نجمالدوله و پس از کشتهشدن نجمالدوله در شوال ۱۱۶۳ق به خدمت برادرش سالار جنگ، وارد شد | |||
==وفات== | ==وفات== | ||
| خط ۸۳: | خط ۷۱: | ||
#داد سخن، در محاکمۀ اشعار قصیدۀ قدسی و شیدای هندی؛ | #داد سخن، در محاکمۀ اشعار قصیدۀ قدسی و شیدای هندی؛ | ||
#سراج منیر، اجوبۀ اعتراضات ملامنیر بر اشعار بعضی متأخران؛ | #سراج منیر، اجوبۀ اعتراضات ملامنیر بر اشعار بعضی متأخران؛ | ||
#سراج وهاج یا محاکمۀ شعرا؛ در صحف ابراهیم این اثر به نام «سراج وهاج در حل ابیات خواجه | #سراج وهاج یا محاکمۀ شعرا؛ در صحف ابراهیم این اثر به نام «سراج وهاج در حل ابیات خواجه شیراز» ذکر شده است. | ||
ج)شروح بر آثار گذشتگان | ج)شروح بر آثار گذشتگان | ||
| خط ۱۲۲: | خط ۱۱۰: | ||
==منابع مقاله== | ==منابع مقاله== | ||
#رحیمپور، مهدی، بر خوان آرزو (گفتارهایی در زمینه نظریههای ادبی و زبانشناختی سراجالدین علیخان آرزو)، قم، مجمع ذخایر اسلامی، چاپ اول، 1391 | #رحیمپور، مهدی، بر خوان آرزو (گفتارهایی در زمینه نظریههای ادبی و زبانشناختی سراجالدین علیخان آرزو)، قم، مجمع ذخایر اسلامی، چاپ اول، 1391 | ||
#[[:noormags:364909|اشرف خان، علیم، فرهنگ نویسی فارسی در شبه قاره هند، | #[[:noormags:364909|اشرف خان، علیم، فرهنگ نویسی فارسی در شبه قاره هند، سراجالدین علی خان آرزو و فرهنگ چراغ هدایت، پایگاه مجلات تخصصی نور، مجله آینه میراث بهار 1387 - شماره 40 رتبه علمی-ترویجی (وزارت علوم/ISC (17 صفحه - از 104 تا 120)]]. | ||
#[https://lib.eshia.ir/23022/1/170 مجتبایی، فتحالله، دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، تهران، مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، چاپ اول، 1388.] | #[https://lib.eshia.ir/23022/1/170 مجتبایی، فتحالله، دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، تهران، مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، چاپ اول، 1388.] | ||
| خط ۱۲۹: | خط ۱۱۷: | ||
[[مثمر (نخستین کتاب فارسی دربارۀ زبانشناسی و علماللّغه)]] | [[مثمر (نخستین کتاب فارسی دربارۀ زبانشناسی و علماللّغه)]] | ||
[[شکوفهزار (شرحی بر شرفنامه نظامی)]] | |||
[[مجمع النفایس (بخش معاصران)]] | [[مجمع النفایس (بخش معاصران)]] | ||
[[خيابان گلستان ( شرح گلستان سعدی)]] | [[موهبت عظمی و عطیه کبری]] | ||
[[خيابان گلستان (شرح گلستان سعدی)]] | |||
[[مجمع النفایس]] | [[مجمع النفایس]] | ||
[[زوايد الفوايد]] | [[زوايد الفوايد]] | ||
| خط ۱۴۶: | خط ۱۳۶: | ||
[[رده:زندگینامه]] | [[رده:زندگینامه]] | ||
[[رده:مقالات(آبان) باقی زاده]] | [[رده:مقالات(آبان) باقی زاده]] | ||
[[رده:مقالات بازبینی | [[رده:مقالات بازبینی شده2 آبان 1403]] | ||
[[رده:بازنگری شده(آبان)]] | |||