۴۲۵٬۲۲۵
ویرایش
لینک درون متنی
(صفحهای تازه حاوی «{{جعبه اطلاعات کتاب | تصویر =NUR17687J1.jpg | عنوان =كعبالأحبار و أثره في التفسير |...» ایجاد کرد) |
(لینک درون متنی) |
||
| خط ۲۵: | خط ۲۵: | ||
}} | }} | ||
'''كعبالأحبار و أثره في التفسير'''، اثر خلیل اسماعیل | '''كعبالأحبار و أثره في التفسير'''، اثر [[الياس، خليل اسماعيل|خلیل اسماعیل الیاس]]، کتابی است در موضوع احادیث تفسیری. نویسنده در این اثر، روایاتی را که از کعب بن ماتع حمیری یمانی (متوفی 32 یا 34ق) درباره تفسیر آیات قرآن نقل شده، گردآوری نموده است. وی در این اثر مدعی است که «کعبالاحبار»، از بزرگان صحابه بشمار میرود و از جعل روایت بهدور بوده است؛ لذا به معرفی «کعبالاحبار» و توضیح اسرائیلیات نیز پرداخته است. | ||
اسرائیلیات، مفهوم گسترده و فراگیری است که شامل تمام داستانهای خرافی، افسانههای اساطیر و روایات مجعول و ساختگی میشود که از آیین یهود و دیگر ادیان به منابع اسلامی راه یافته است. دهه دوم بعد از رحلت رسول گرامی اسلام(ص)، عصر رواج اسطورهها، افسانهها و اسرائیلیات است. در نظر شیعه، «کعبالاحبار» از جمله افرادی است که در راهیابی روایات اسرائیلی به منابع دینی نقش بسزایی داشته است<ref>ر.ک: رحیمی، سیده وحیده؛ یوسفی، سحر، ص90</ref>. | اسرائیلیات، مفهوم گسترده و فراگیری است که شامل تمام داستانهای خرافی، افسانههای اساطیر و روایات مجعول و ساختگی میشود که از آیین یهود و دیگر ادیان به منابع اسلامی راه یافته است. دهه دوم بعد از رحلت رسول گرامی اسلام(ص)، عصر رواج اسطورهها، افسانهها و اسرائیلیات است. در نظر شیعه، «کعبالاحبار» از جمله افرادی است که در راهیابی روایات اسرائیلی به منابع دینی نقش بسزایی داشته است<ref>ر.ک: رحیمی، سیده وحیده؛ یوسفی، سحر، ص90</ref>. | ||
| خط ۳۳: | خط ۳۳: | ||
==گزارش محتوا== | ==گزارش محتوا== | ||
خلیل اسماعیل | [[الياس، خليل اسماعيل|خلیل اسماعیل الیاس]]، در مقدمه، انگیزه نگارش خود را بههمراه سیر مباحث کتاب مطرح نموده است. | ||
فصل اول، به معرفی عصر «کعبالاحبار» اختصاص یافته است. این فصل متضمن دو مبحث است: در مبحث اول، آن روزگار از منظر سیاسی، دینی و اقتصادی طی سه مطلب مورد بررسی قرار گرفته است. در مبحث دوم، شرح زندگی «کعبالاحبار» طی پنج مطلب آمده است. | فصل اول، به معرفی عصر «کعبالاحبار» اختصاص یافته است. این فصل متضمن دو مبحث است: در مبحث اول، آن روزگار از منظر سیاسی، دینی و اقتصادی طی سه مطلب مورد بررسی قرار گرفته است. در مبحث دوم، شرح زندگی «کعبالاحبار» طی پنج مطلب آمده است. | ||
| خط ۵۳: | خط ۵۳: | ||
در مبحث اول، از علم کعب و چگونگی دستیابی او به مراحل و درجات بالای علم صحبت شده است. نویسنده در اینباره میگوید: کعب، در مباحث علمی، سرآمد روزگار خویش بوده؛ بهگونهای که برخی از صحابه با بزرگی مقامشان، برخی از علوم خویش را از ایشان اخذ نموده و برخی دیگر از صحابه به کثرت دانش او شهادت دادهاند<ref>ر.ک: همان، ص9</ref>. | در مبحث اول، از علم کعب و چگونگی دستیابی او به مراحل و درجات بالای علم صحبت شده است. نویسنده در اینباره میگوید: کعب، در مباحث علمی، سرآمد روزگار خویش بوده؛ بهگونهای که برخی از صحابه با بزرگی مقامشان، برخی از علوم خویش را از ایشان اخذ نموده و برخی دیگر از صحابه به کثرت دانش او شهادت دادهاند<ref>ر.ک: همان، ص9</ref>. | ||
در مبحث دوم، به یک مسئله حدیثی، یعنی روایت اکابر از اصاغر (روایت یک شخص از کوچکتر از خودش بهلحاظ سنی) پرداخته است. خلیل اسماعیل | در مبحث دوم، به یک مسئله حدیثی، یعنی روایت اکابر از اصاغر (روایت یک شخص از کوچکتر از خودش بهلحاظ سنی) پرداخته است. [[الياس، خليل اسماعيل|خلیل اسماعیل الیاس]]، ضمن این مبحث، روایت کبار صحابه از کعب را مورد بررسی قرار داده و آن را تأیید کرده است<ref>ر.ک: همان، ص9-10</ref>. | ||
نویسنده در مبحث سوم این فصل، از تساهل «کعبالاحبار» سخن به میان آورده است. او ضمن انکار آن، اتهام واضع بودن او را نیز منتفی دانسته است. نویسنده با اذعان به کثرت روایات کعبالاحبار از پیامبر، قول منسوب به خلیفه دوم مبنی بر اینکه کعب در نقل اخبار پیامبر تساهل داشته است و حدیث وضع میکرده را صحیح ندانسته؛ علاوه بر آن مطالبی که در کتب عالمان اهل سنت در ذم او وارد شده را یکبهیک رد میکند<ref>ر.ک: همان، ص10؛ متن کتاب ص92</ref>. | نویسنده در مبحث سوم این فصل، از تساهل «کعبالاحبار» سخن به میان آورده است. او ضمن انکار آن، اتهام واضع بودن او را نیز منتفی دانسته است. نویسنده با اذعان به کثرت روایات کعبالاحبار از پیامبر، قول منسوب به خلیفه دوم مبنی بر اینکه کعب در نقل اخبار پیامبر تساهل داشته است و حدیث وضع میکرده را صحیح ندانسته؛ علاوه بر آن مطالبی که در کتب عالمان اهل سنت در ذم او وارد شده را یکبهیک رد میکند<ref>ر.ک: همان، ص10؛ متن کتاب ص92</ref>. | ||
| خط ۶۷: | خط ۶۷: | ||
در مبحث چهارم، به این سؤال که آیا اهل کتاب، مصدر تفسیر قرآن در زمان صحابه بودهاند، پاسخ داده شده است. نویسنده در اینجا به مسئله بحثبرانگیزی اشاره نموده و خود معتقد به نظر ذهبی در اینباره شده است. ذهبی میگوید: اهل کتاب، منبع و مصدر تفسیر بهصورت محدود و مضیق بودهاند<ref>ر.ک: همان</ref>. | در مبحث چهارم، به این سؤال که آیا اهل کتاب، مصدر تفسیر قرآن در زمان صحابه بودهاند، پاسخ داده شده است. نویسنده در اینجا به مسئله بحثبرانگیزی اشاره نموده و خود معتقد به نظر ذهبی در اینباره شده است. ذهبی میگوید: اهل کتاب، منبع و مصدر تفسیر بهصورت محدود و مضیق بودهاند<ref>ر.ک: همان</ref>. | ||
مبحث پنجم، به بیان نظر معاصرین درباره اسرائیلیات اختصاص یافته است. خلیل اسماعیل | مبحث پنجم، به بیان نظر معاصرین درباره اسرائیلیات اختصاص یافته است. [[الياس، خليل اسماعيل|خلیل اسماعیل الیاس]]، میگوید: برخی از عالمان معاصر سعی نمودهاند که در برخی از نصوص صحیح تشکیک وارد کنند. هرچند منبع آن نصوص در تورات کنونی یافت نمیشود، لکن آن نصوص را از اسرائیلیات برشمرده و برخی از صحابه و تابعین را متهم نمودهاند. ایشان در جواب میگوید: باید بین آنچه از یهودیان نقل میشود و آنچه درباره آنان گفته میشود، تمییز قائل شد. در تأیید این نظریه، کلامی از پیامبر اکرم(ص) نقل میکند که ایشان به نقل قول از بنیاسرائیل اذن داده است: «حدثوا عن بنيإسرائيل و لا حرج» (از بنیاسرائیل روایت کنید و مانعی ندارد)<ref>ر.ک: همان، ص10-11</ref>. | ||
نویسنده در فصل پنجم، مطالبی را درباره اقسام اسرائیلیات و احکام آنها طی دو مبحث طرح نموده است. | نویسنده در فصل پنجم، مطالبی را درباره اقسام اسرائیلیات و احکام آنها طی دو مبحث طرح نموده است. | ||
| خط ۸۰: | خط ۸۰: | ||
نویسنده، معتقد است: بیشتر روایاتی که در موضوع تفسیر از کعبالاحبار نقل شده است جزء دو قسمت مقبول یا مسکوتعنه است و روایات مردود او به عدد ده نمیرسد که همین تعداد نیز از حیث سند دارای مشکلاتی است<ref>ر.ک: متن کتاب، 369</ref>. | نویسنده، معتقد است: بیشتر روایاتی که در موضوع تفسیر از کعبالاحبار نقل شده است جزء دو قسمت مقبول یا مسکوتعنه است و روایات مردود او به عدد ده نمیرسد که همین تعداد نیز از حیث سند دارای مشکلاتی است<ref>ر.ک: متن کتاب، 369</ref>. | ||
خلیل اسماعیل | [[الياس، خليل اسماعيل|خلیل اسماعیل الیاس]]، در مبحث دوم از فصل پنجم، به بیان حکم استفاده از اسرائیلیات پرداخته است. او نظرات مانعین و مجوزین و ادله آنها را رونمایی کرده و در تقسیمبندی جدیدی - که خود میگوید از نوآوریهای اوست - احکام اسرائیلیات را به پنج قسم وجوب، ندب، اباحه، کراهت و حرمت، تقسیم نموده و برای هرکدام توضیحاتی ارائه داده است<ref>ر.ک: مقدمه، ص11-12</ref>. | ||
فصل پایانی کتاب، مشتمل بر مقدمهای میباشد که متضمن خلاصهای از تحقیق در آثار «کعبالاحبار» در زمینه تفسیر است و به دنبال آن روایات تفسیری کعب درباره 227 آیه از 64 سوره قرآن کریم آمده است. این روایات از مهمترین تفاسیر اهل سنت، همچون تفسیر عبدالرزاق، مجاهد، سفیان ثوری، ابن ابیحاتم، | فصل پایانی کتاب، مشتمل بر مقدمهای میباشد که متضمن خلاصهای از تحقیق در آثار «کعبالاحبار» در زمینه تفسیر است و به دنبال آن روایات تفسیری کعب درباره 227 آیه از 64 سوره قرآن کریم آمده است. این روایات از مهمترین تفاسیر اهل سنت، همچون تفسیر عبدالرزاق، مجاهد، سفیان ثوری، ابن ابیحاتم، [[جامع البيان في تفسير القرآن (تفسير الطبري)|طبری]]، قرطبی، بغوی، ابن کثیر، ابن جوزی، [[سیوطی، عبدالرحمن بن ابیبکر|سیوطی]] و... گرفته شده است<ref>ر.ک: همان، ص12</ref>. | ||
ایشان در این اثر از نام مشهور آثار استفاده برده است؛ مثلاً بهجای تفسیر «جامع البيان» طبری، فقط به «تفسیر طبری» و نیز بهجای «تفسير القرآن العظيم» ابن کثیر، فقط به «تفسیر ابن کثیر» اکتفا کرده است. | ایشان در این اثر از نام مشهور آثار استفاده برده است؛ مثلاً بهجای تفسیر «جامع البيان» طبری، فقط به «تفسیر طبری» و نیز بهجای «تفسير القرآن العظيم» ابن کثیر، فقط به «تفسیر ابن کثیر» اکتفا کرده است. | ||
| خط ۸۸: | خط ۸۸: | ||
نویسنده، بهمنظور روشن شدن متن روایات، درباره برخی از متون تحقیقاتی ارائه داده است؛ همچون داستان هاروت و ماروت و داستان شروع آفرینش و... | نویسنده، بهمنظور روشن شدن متن روایات، درباره برخی از متون تحقیقاتی ارائه داده است؛ همچون داستان هاروت و ماروت و داستان شروع آفرینش و... | ||
خلیل اسماعیل | [[الياس، خليل اسماعيل|خلیل اسماعیل الیاس]]، علاوه بر متن روایات، به راویان در سند نیز گریزی داشته است<ref>ر.ک: همان</ref>. | ||
==وضعیت کتاب== | ==وضعیت کتاب== | ||