نگاهی به تاریخ و تمدن آریایی
نگاهی به تاریخ و تمدن آریایی، اثر امامعلی رحمان (معاصر)، کتابی است در بررسی تاریخ، فرهنگ و میراث تمدنی آریاییها که هدف اصلی آن، تبیین ریشههای کهن فرهنگی و تاریخی ملت تاجیک در بستر تمدن بزرگ آریایی است.
| نگاهی به تاریخ و تمدن آریایی | |
|---|---|
 | |
| پدیدآوران | رحمان، امامعلی (نويسنده) |
| سال نشر | 1398ش - 2019م |
| چاپ | 2 |
| موضوع | تاریخ باستان |
| زبان | فارسی |
| تعداد جلد | 1 |
| نورلایب | مطالعه و دانلود pdf |
ساختار
کتاب، شامل یک پیشگفتار، یک مقدمه، پنج جستار و یک خاتمه است.
گزارش محتوا
پیشگفتار، به اهمیت مطالعه تمدن آریایی و نقش آن در شکلگیری هویت ملی و فرهنگی ملت تاجیک و سایر ملل منطقه اشاره میکند. نویسنده بیان میدارد که بسیاری از گنجینههای فرهنگی و تاریخی این ملتها در کتابهای مقدس باستانی مانند اوستا و ریگودا موجود است. در این قسمت، بر اهمیت بررسی میراث مادی و معنوی تمدن آریایی، که ریشههای مشترک ملتهای شرق و غرب است، تأکید میشود[۱].
مقدمه به این نکته میپردازد که مطالعه تمدن جهانی بدون در نظر گرفتن سهم ملتها و اقوام آریایی در سیر تحول و تکامل بشریت میسر نیست. نویسنده ضمن تأکید بر تأثیر اندیشههای آریایی بر تمدنهای جهان، بیان میدارد که برخی محققان، آریاییها را تمدنساز عصر باستان میدانند که نهتنها سهمی در توسعه تمدنهای همسایه داشتند، بلکه سببساز و پایهگذار گسترش تمدن به شرق و غرب نیز بودند[۲].
جستار نخست (مروری به سرآغاز تاریخ و فرهنگ آریاییها): این جستار به بررسی سرآغاز تاریخ و فرهنگ آریاییها میپردازد و خانواده زبانهای هندواروپایی را از جمله بزرگترین خانوادههای زبانی جهان معرفی میکند. این بخش شامل هندواروپاییها، هندوآریاییها و آریاییها در آسیای میانه است[۳]. در این جستار، خاطرنشان شده که: از مأخذهای تاریخی، کتبی، زبانی، و باستانشناسی برمیآید که آریاییها حداقل در آخر هزاره 2 – 3 قبل از میلاد، از شبه جزیره بالکان تا دریای بایکال، از حوضههای رودهای دن، ولگا، اورال و آب تا هندوستان مرکزی و از سرحدات مغولستان، از تبت تا دریای مدیترانه، سکونت داشتند[۴].
جستار دوم (تشکل دولتهای آریایی و رشد تمدن آریاییها): این بخش، شامل دولت ماد و تمدن آریایی[۵]، دولت هخامنشیان و رشد تمدن آریایی[۶]، دولت پارت و تمدن آریایی[۷]، دولت کوشانیان و تمدن آریایی[۸]، هیتالیان و تمدن آریایی[۹] و دولت ساسانیان و تمدن آریایی است[۱۰]. درباره هخامنشیان، تأکید شده که در تاریخ خلقهای آریایی، دولت هخامنشیان مقام خاصه دارد. بعد از تأسیس دولت ماد، آریاییها در شرق نزدیک و میانه به نیروی مترقی و رهنمون سیاسی تبدیل یافتند. پارسها (فارسها) پس از مادها این روند را تقویت بخشیده، به مراحل نوین ارتقا و پیشرفت موفق شدند و در چنین منطقه پهناوری حکمرانی کردند که در بزرگی و فراخی بیسابقه بود[۱۱].
جستار سوم (آئینهای ماقبل تا زردشتی): این جستار به بررسی عقاید و باورهای هندوآریاییها پیش از ظهور زردشت میپردازد. این بخش، شامل اعتقادات و باورهای هندوآریاییها[۱۲]، مهرپرستی[۱۳] و زروانیه است[۱۴]. این باورهای اولیه عمدتاً بر پرستش نیروهای طبیعت و خدایانی چون میترا (مهر) و اهورامزدا استوار بودهاند و آثار این اندیشهها در اوستا و ریگودا منعکس شده است. این آئینها و اعتقادات، مانند مهرپرستی، پیشزمینهای برای ظهور دین زردشتی فراهم کردند. بهعنوان مثال، مهر یکی از خدایان بزرگ تا زمان زردشت بوده و در اطراف خود، گروه خدایان دیگر را نیز متحد کرده است. اعتقاد به این خداوند در زمانهای نهایت کهن پدید آمده و ریشه عمیق طبیعی و تاریخی دارد. باور به این ایزد مربوط به زمانی میباشد که هنوز هندوها سرزمین امروزه خود - هندوستان و ایرانیان به وطن معاصرشان - ایران نرفته بودند[۱۵].
جستار چهارم (آیین زردشتی): جستار چهارم کاملاً به دین زردشتی میپردازد. این بخش به زمان و مکان زردشت[۱۶]، اوستا و بخشهای آن[۱۷] و تعلیمات زردشت درباره جهان، انسان و اخلاق اختصاص دارد[۱۸]. دین زردشت، نخستین دینی است که پایه مستحکم دینهای معاصر جهان را گذاشته و دارای تمام رکنها، ساختار، احکام و نظم و ترتیب مشخص آرمانی میباشد. چون این دین در دوران طفولیت بشر پا به عرصه وجود گذاشته، از منشأ عرفان انسانی بهرمند گردیده است و بنیاد آن نیز مصفا و نورانی بوده و تمام پیکرش با تارهای درخشان زندگی و ذرههای اصیل و روشن آفرینش، تنیده شده است[۱۹].
جستار پنجم، به بررسی دو جنبش دینی مهم پس از آیین زردشتی، یعنی مانویها و مزدکیها میپردازد. این بخش خلاصهای از تاریخچه و عقاید مانویها و مزدکیها را ارائه میدهد که هر دو جنبش دوگانهگرا بودند و در دورههای متأخرتر تاریخ آریایی ظهور کردند[۲۰]. نهضت مزدکیه که در آخر سده 5 و اول سده 6، امپراتوری ساسانی را متزلزل کرده بود، پادشاهان کشورهای همجوار، از جمله روم و یونان را به دهشت مواجه ساخته بود، نخستین نهضت وصل اجتماعی و مذهبی و حتی مردمی میباشد که مسئله نابرابری را مطرح و برای حل آن عملا تلاش نمود[۲۱].
پانویس
- ↑ ر.ک: پیشگفتار، ص7-10
- ↑ ر.ک: مقدمه، ص11-22
- ↑ ر.ک: متن کتاب، ص25-81
- ↑ ر.ک: همان، ص51
- ↑ ر.ک: همان، ص126
- ↑ ر.ک: همان، ص150
- ↑ ر.ک: همان، ص217
- ↑ ر.ک: همان، ص253
- ↑ ر.ک: همان، ص288
- ↑ ر.ک: همان، ص302
- ↑ ر.ک: همان، ص150-151
- ↑ ر.ک: همان، ص339
- ↑ ر.ک: همان، ص350
- ↑ ر.ک: همان، ص386
- ↑ ر.ک: همان، ص339-350
- ↑ ر.ک: همان، ص405
- ↑ ر.ک: همان، ص459
- ↑ ر.ک: همان، ص478
- ↑ ر.ک: همان
- ↑ ر.ک: همان، ص509-548
- ↑ ر.ک: همان، ص532
منابع مقاله
پیشگفتار، مقدمه و متن کتاب.