میبدی، حسین بن معینالدین
کمالالدین حسین بن معینالدین علی میبدی یزدی (متوفای ۹۱۱ق)، قاضی، مدرس، نویسنده، شاعر متخلص به «منطقی» و از علمای برجسته شافعیمذهب در قرن نهم و اوایل قرن دهم هجری است. وی در میبد یزد زاده شد و برای تکمیل تحصیلات به شیراز رفت و نزد جلالالدین دوانی در علوم و فنون مختلف معقول و منقول از جمله فقه، منطق، هیئت، فلسفه و کلام بهره برد. میبدی در علوم گوناگون تبحر داشت و خود مدعی بود که هیچ علم عقلی و نقلی نیست که از عهده حل مشکلات آن برنیاید. وی در فروع دین پیرو مذهب شافعی بود، اما به سبب ارادت به خاندان علی(ع) و شرحی که بر دیوان منسوب به امام علی(ع) نگاشت، برخی او را به تشیع منسوب داشتهاند. میبدی مدتی قاضی یزد بود و به همین سبب به «قاضی میر» نیز شهرت داشت. او سرانجام در حدود سال ۹۱۱ق درگذشت و در یزد در جوار حرم امامزاده جعفر به خاک سپرده شد. از مهمترین آثار او میتوان به شرح دیوان منسوب به امام علی(ع)، منشآت میبدی، شرح الهدایة الاثیریه، شرح هدایة الحکمه، جام کیتىنما و شرح گلشن راز اشاره کرد.
| حسین بن معینالدین میبدی | |
|---|---|
 میبدی، حسین بن معینالدین | |
| نام کامل | کمالالدین حسین بن معینالدین علی میبدی یزدی |
| نامهای دیگر | حسینی میبدی، حسین؛ منطقی امیرحسین قاضی میر؛ یزدی، کمالالدین میرحسین |
| لقب | کمالالدین |
| تخلص | منطقی |
| نسب | حسینی |
| نام پدر | معینالدین جمال بن جلالالدین محمد |
| ولادت | نامشخص (قرن نهم هجری) |
| محل تولد | میبد، یزد، ایران |
| محل زندگی | میبد، یزد، شیراز |
| رحلت | ۹۱۱ قمری |
| مدفن | یزد، نزدیک حرم امامزاده جعفر |
| دین | اسلام |
| مذهب | شافعی (با تمایلات به تشیع) |
| پیشه | قاضی، مدرس، نویسنده، شاعر، مفسر، فیلسوف |
| منصب | قاضی یزد |
| اطلاعات علمی | |
| علایق پژوهشی | فقه، منطق، هیئت، فلسفه، کلام، ادبیات، تفسیر |
| اساتید | |
| برخی آثار |
|
ولادت
در میبد یزد زاده شد، در منابع به تاریخ ولادت او اشاره نشده است. در قرن نهم و دهه اول قرن دهم هجری(پانزدهم میلادی) میزیست
پدرش، معینالدین جمال بن جلالالدین محمد، مشهور به معلم یزدى، متوفى به سال 789، نزد قاضى عضدالدین ایجى، صاحب کتاب مواقف، تلمذ کرده بود و کتاب مواهب الهى در تاریخ آل مظفر که به نثر مصنوع و ناشیانه نگارش یافته از جمله تألیفات اوست.
تحصیلات
میبدى در آغاز جوانى براى تحصیل به شیراز که از مراکز علمى آن دوران بود عزیمت کرد و نزد استادان آن دیار، از جمله جلالالدین دوانى، در علوم و فنون مختلف معقول و منقول، مانند فقه، منطق، هیئت، فلسفه و کلام، کسب دانش کرد. در سخن منظوم نیز دستى داشته و به «منطقى» تخلص میکرده است.
او خود در یکى از منشآت به بیان شمهاى از فضل و دانش خویش میپردازد و مىگوید: «هیچ علمى از علوم عقلى و نقلى نیست که کتب مشکل آن بىمطالعه نتوانم گفت، و هیچ جوهر از جواهر دانش نیست که کنه آن را به الماس تفکر نمى توانم سفت، چون دل متوجه به مطلعى عالى است و دماغ از سوداى غیر آن خالى است، هرگز تفاخر به آن علوم ندارم و خود را در سلک جاهلان میشمارم.»
میبدى از اهل تسنن و بر مذهب شافعى بوده، چنانکه در مقدمه شرح دیوان منسوب به امیرالمؤمنین على بن ابیطالب(ع) در موضع ذکر مذاهب اسلام از شافعى با عنوان «امام ما شافعى» یاد مىکند؛ اگر چه برخى، مانند حاجى خلیفه و مؤلف ریحانة الادب به اعتبار مطالبى که در فاتحه سابعه از مقدمه همین اثر در شأن امیرمؤمنان على بن ابىطالب(ع) آورده او را به تشیع منسوب داشتهاند.
در وقتى که میبدى قاضى یزد بود، برخى که از وى کینه به دل داشتند واو را تکفیر کردند.
وفات
در باب تاریخ و چگونگى مرگ میبدى در میان تواریخ و تراجم اختلاف است. بعضى، از جمله صاحب ریحانه الادب، وفات او را در حدود سال 904 یا 911ق دانستهاند که لفظ «قاضى» هم ماده تاریخ آن است. مؤلف ریاض العارفین نیز آن را سنه 910ق ذکر کرده است که در آغازین سالهای قرن دهم به دستور شاه اسماعیل صفوی (907 – 930ق) به قتل رسید،
مدفن او در یزد در مزار نزدیک حرم امامزاده جعفر قرار دارد.
آثار
- شرح دیوان منسوب به امیرالمؤمنین على بن ابىطالب(ع)
- مرضى الرضى فى شرح الکافیه
- شرح الشمسیه فى المنطق
- شرح آداب البحث
- شرح حورانیه
- حاشیه شرح طوالع الانوار
- حاشیه تحریر اقلیدس
- حاشیه تحریر مجسطى
- حاشیه شرح الملخص فى الهیئه
- شرح خبر کمیل
- شرح خبر قد صعدنا ذرى الحقائق
- جام کیتى نما
- منشآت
- رساله فى رویه شبح الشى فى الماء
- دیوان اشعار فارسى
- شرح گلشن راز