معراج از دیدگاه قرآن و روایات

معراج از دیدگاه قرآن و روایات، اثر محسن ادیب بهروز (معاصر)، کتابی است در بررسی ابعاد مختلف سفر آسمانی پیامبر اسلام(ص) و تبیین چگونگی، اهداف و دستاوردهای آن بر اساس آیات قرآن و روایات معصومین(ع).

معراج از دیدگاه قرآن و روایات
پدیدآوران	ادیب بهروز، محسن (نويسنده)
ناشر	سازمان تبليغات اسلامی. شركت چاپ و نشر بين الملل
مکان نشر	ایران - تهران
سال نشر	1386ش
چاپ	3
شابک	‎978-964-7126-35-9
موضوع	معراج - جنبه های قرآنی - معراج - احادیث - معراج
زبان	فارسی
تعداد جلد	1
کد کنگره	/الف4م6 221/5 BP
نورلایب	مطالعه و دانلود pdf

ساختار

کتاب در یک جلد متشکل از پیشگفتار، شش فصل اصلی و یک بخش خاتمه تحت عنوان «سفرنامه معراج» عرضه شده است.

گزارش محتوا

فصل اول، به تبیین واژگانی «معراج» و «اسراء» اختصاص دارد. نویسنده با بررسی معاجم لغوی معتبر عربی و فارسی، به ریشه‌شناسی واژه «معراج» پرداخته و تفاوت‌های معنایی آن را در فرهنگ اسلامی، اعم از قرآن، روایات و آرای متفکرانی چون علامه شعرانی و ابن‌کثیر تحلیل می‌کند تا مرز میان معنای لغوی (وسیله صعود) و معنای اصطلاحی (سیر در کلیه عوالم هستی) روشن گردد.

در فصل دوم، دلایل وقوع معراج در سه حوزه عقل، قرآن و روایات واکاوی شده است. نویسنده ابتدا امکان وقوعی معراج را از نظر عقلی و فلسفی اثبات کرده و سپس به تفسیر آیات نخست سوره اسرا و سوره نجم می‌پردازد. بحث محوری این بخش، تعیین مصداق «مسجدالاقصی» است که دیدگاه‌های مختلف مفسران درباره زمینی (بیت‌المقدس) یا آسمانی (بیت‌المعمور) بودن آن مورد نقد و بررسی قرار گرفته است. در ادامه، ضمن بررسی آیات سوره نجم، دلایل روایی و عقلی معراج، مورد بحث و بررسی قرار گرفته است.

فصل سوم، به موضوع چالش‌برانگیز تعدد معراج می‌پردازد. نویسنده با استناد به روایات ائمه(ع)، دیدگاه‌هایی را که معراج را تنها یک واقعه واحد می‌دانند، نقد کرده و شواهدی بر وقوع مکرر آن ارائه می‌دهد. در این فصل، روایاتی ذکر شده که تعداد معراج‌های پیامبر(ص) را از دو مرتبه تا ۱۲۰ مرتبه گزارش کرده‌اند.

فصل چهارم، به چگونگی وقوع معراج از نظر زمان، مکان و وسیله سفر (براق و رفرف) می‌پردازد. مهم‌ترین بخش این فصل، تحلیل کیفیت معراج است که چهار نظریه: معراج رؤیایی، معراج روحانی، معراج جسمانی - روحانی و «معراج جسمانی و سپس روحانی» را بررسی می‌کند. نویسنده با ادله نقلی و عقلی، از نظریه «معراج جسمانی - روحانی» دفاع کرده و ادعای رؤیایی بودن آن را که به برخی منسوب است، رد می‌کند‏.

فصل پنجم، به تبیین هدف معراج از دیدگاه قرآن و روایات. اختصاص یافته است. نویسنده، اهدافی چون مشاهده آیات عظمت الهی، تمثیل حقیقی جبرئیل، مشاهده جایگاه بهشتی نیکوکاران و... را برمی‌شمارد و دیدگاه اندیشمندانی چون خواجه عبدالله انصاری و سید حیدر آملی را درباره غایات این سفر ملکوتی نقل می‌کند.

در فصل ششم، ره‌آورد و دستاوردهای معراج بررسی شده است. از منظر نویسنده، مهم‌ترین ره‌آورد این سفر، اعلام رسمی ولایت علی(ع) در ملکوت، وجوب نمازهای پنج‌گانه، خوردن طعام‌های بهشتی و تبدیل آن به بهترین و والاترین الگوی انسانی برای همه زنان، بانوی بزرگوار اسلام، حضرت فاطمه زهرا(س) و رفع برخی تکالیف دشوار امت‌های پیشین از دوش امت محمد(ص) است که هریک با مستندات روایی شرح داده شده ‌است.

خاتمه کتاب تحت عنوان «سفرنامه معراج»، گزارشی تفصیلی از مشاهدات پیامبر(ص) در آسمان‌های هفت‌گانه است. این بخش، شامل توصیف دیدار با پیامبرانی چون یوسف(ع)، ادریس(ع)، هارون(ع) و موسی(ع) ، مشاهده فرشتگان مقرب، سدرةالمنتهی و در نهایت گفتگوی مستقیم و بی‌واسطه میان خداوند و پیامبر اکرم(ص) در اوج معراج است.

منابع مقاله

متن کتاب.