في رحاب العقيدة

في رحاب العقيدة، اثر آیت‌الله سید محمدسعید حکیم (۱۳۵۴-۱۴۴۳ق)، از مراجع تقلید شیعه عراق، مجموعه‌ای از پرسش و پاسخ‌ها در قالب یک گفتگوی علمی و عقیدتی با معظم‌له است که به تبیین جایگاه تشیع در میراث اسلامی، بررسی نظرات شیعه در مورد مسائل حساس مانند تحریف قرآن و صحابه و دفاع از اصول اعتقادی می‌پردازد.

في رحاب العقيدة
پدیدآوران	طباطبایی حکیم، محمد سعید (نويسنده)
ناشر	دار الهلال
مکان نشر	[بی جا]
سال نشر	1425ق - 2005م
چاپ	4
شابک	‎-
موضوع	اسلام - عقاید - پرسشها و پاسخها - شیعه - دفاعیه‌‎ها و ردیه‌‎ها - شیعه - عقاید - پرسشها و پاسخها - طباطبایی حکیم، محمد سعید، 1935 - م. - مصاحبه‌‏ها
زبان	عربی
تعداد جلد	3
کد کنگره	‎‏/‎‏ط‎‏2‎‏ف‎‏9‎‏ ‎‏ 12/5 BP
نورلایب	مطالعه و دانلود pdf

ساختار

مطالب در سه جلد تنظیم شده و مباحث، به‌صورت پرسش و پاسخ، ارائه شده است؛ به‌گونه‌ای که جلد نخست، دربردارنده مجموعا ده سؤال، جلد دوم، دارای هفت سؤال و جلد سوم، شامل دو سؤال پیرامون مسائل عقیدتی است.

گزارش محتوا

در مقدمه کتاب، به این موضوع اشاره شده است که این اثر، ثمره گفتگوی ارزشمند بین آیت‌الله سید محمدسعید طباطبایی حکیم و پژوهشگری اردنی است که به‌منظور دستیابی به حقیقت و دوری از تعصب و پیش‌داوری در مسائل اختلافی فکری، به‌ویژه پیرامون عقیده، انجام شده است. در این گفتگو تأکید شده که برای دستیابی به حقیقت، باید از مسلمات موروثی و تحریک عواطف دوری جست و تنها به شواهد و استدلال‌های متقن اعتماد کرد.

جلد نخست، ده سؤال را در خود جای داده است:

سؤال اول: ضرورت شناخت میراث تشیع و منابع معتبر آن: در پاسخ به این سؤال، ابتدا بر لزوم شناخت میراث اسلامی توسط مسلمانان (شیعه و سنی) تأکید شده و سپس منابع معتبر شیعه در رشته‌های مختلف معرفی می‌گردند. منابع حدیثی شیعه شامل کتبی چون: الكافي تألیف ابوجعفر محمد بن یعقوب کلینی که از اصول و فروع بحث می‌کند، من‌لايحضره‌الفقيه تألیف ابوجعفر محمد بن علی بن حسین بن بابویه معروف به صدوق، تهذيب الأحكام و الاستبصار تألیف شیخ طوسی که به کتب اربعه معروفند و همچنین وسائل الشيعة تألیف شیخ حر عاملی و بحار الأنوار تألیف علامه محمدباقر مجلسی، معرفی می‌شوند. منابع فقه شیعه به دو بخش فتوایی (مانند المقنع شیخ صدوق و النهاية شیخ طوسی) و استدلالی (مانند المبسوط شیخ طوسی و جواهر الكلام شیخ محمدحسن نجفی) تقسیم می‌شوند. منابع سیره و عقاید نیز شامل آثاری مانند الإرشاد شیخ مفید، إعلام الوری طبرسی و کتبی در رد بر مخالفان مانند الغدير و حق اليقين هستند.

سؤال دوم: مسئله سب و تکفیر صحابه از دیدگاه شیعه: در پاسخ به این سؤال گفته شده: تکفیر صحابه نظر شیعه، بلکه عموم مسلمانان (با همه اختلافی که دارند)، نیست و این مبتنی بر حقیقت اسلام و تحدید ارکان آن در نزد ایشان است. این مطلب را می‌توان از راه احادیثی که شیعه از امامان خود نقل کرده و از راه فتاوا و تصریحات علمای آنان، دریافت. معیار اسلام در نزد شیعه، شهادت به وحدانیت خدا و تصدیق به رسالت پیامبر(ص) است.

سؤال سوم: اتهام تحریف قرآن به شیعه: پاسخ‌دهنده اتهام تحریف قرآن را که توسط برخی از اهل سنت به شیعه نسبت داده می‌شود، رد می‌کند. در این بخش، تصریح شده که نظر جمهور فقهای شیعه و علمای متبحر، برخلاف این ادعا است و قرآن کریم از هرگونه تغییر و تبدیل مصون است. همچنین به نقل از شیخ صدوق و شیخ مفید و سایر بزرگان شیعه تأکید می‌شود که قرآن موجود در دست مردم همان وحی منزل الهی است و هیچ کم و کاستی ندارد. در نهایت، ذکر روایات ضعیف در منابع شیعه که ظاهراً دلالت بر تحریف دارند، با این توجیه رد می‌شوند که این روایات یا قابل تأویلند، یا صرفاً اخبار آحادی هستند که اعتبار ندارند و با اجماع و تواتر قرآنی منافات دارند.

سؤال چهارم: امام مهدی منتظر نزد شیعه و سنی: در پاسخ به این سؤال، تأکید می‌شود که امام مهدی(عج) یک شخص واحد است که مورد انتظار تمامی مسلمانان است و اختلاف اصلی بین شیعه و سنی بر سر این است که شیعه او را نهمین فرزند امام حسین و دوازدهمین امام می‌داند. شیعه بر این باور است که ایشان موجود است و در غیبت به سر می‌برد، اما اهل سنت غالباً بر این عقیده‌اند که هنوز متولد نشده است. در این بخش همچنین بر وجوب شناخت امام تأکید می‌شود تا فرد به مرگ جاهلیت نمیرد.

سؤال پنجم: استدلال شیعه به قاعده لطف الهی در نصب امام: پاسخ‌دهنده توضیح می‌دهد که قاعده لطف (لزوم نصب امام معصوم توسط خداوند برای حفظ جامعه از فساد و ظلم) یکی از ادله کلامی شیعه برای اثبات امامت است. در رد شبهه این قاعده در زمان غیبت امام، بیان می‌شود که عدم ظهور امام یا سلب سلطه از ایشان به دلیل کوتاهی مردم در اطاعت و یاری‌رسانی است، نه قصور در وظیفه امام یا نقض قاعده لطف از سوی خداوند. بنابراین، غیبت امام دلیل بر بطلان قاعده لطف نیست.

سؤال ششم: دلالت حدیث عترت بر وجوب نصب حضرت علی(ع) برای امامت: در پاسخ به سؤال از دلالت حدیث ثقلین، تأکید می‌شود که این حدیث متواتر است و در منابع اهل سنت و شیعه به طرق مختلف نقل شده و بر وجوب تبعیت و تمسک به اهل‌بیت دلالت دارد. تمسک به اهل‌بیت در کنار قرآن، لازمه عدم گمراهی امت است. این حدیث، علاوه بر لزوم پیروی، دلالت بر وجوب اطاعت از اهل‌بیت دارد.

واقعه غدیر در نزد جمهور، اشکالات شیعه بر کتاب «منهاج السنة» ابن تیمیه، امکان تلاقی بین شیعه و اهل سنت و اشکالات مربوط به کتاب «حتی لا ننخدع» عبدالله موصلی، از دیگر موضوعاتی است که در این جلد، به پرسش‌های مربوط به آنها، پاسخ داده شده است.

از جمله سؤالات مطرح‌شده در جلد دوم و سوم کتاب نیز می‌توان به پرسش‌هایی پیرامون دیدگاه شیعه نسبت به تقسیم امت محمد(ص) به «سابقون اولون» و بقیه اصحاب توسط قرآن، دیدگاه شیعه نسبت به خلفای سه‌گانه، نظر شیعه نسبت به روایات واردشده درباره ابوبکر و علت عدم مرجع بودن کتب اهل سنت نزد شیعه و... اشاره نمود.

منابع مقاله

مقدمه و متن کتاب.