طرزی و سراجالأخبار
طرزی و سراجالأخبار تألیف بشیر سخاورز (پژوهشگر تاریخ و ادبیات افغانستان)؛ این کتاب به بررسی زندگی و اندیشههای محمود طرزی (۱۲۸۳-۱۳۵۱ق/۱۸۶۵-۱۹۳۳م)، روشنفکر و سیاستمدار برجستۀ افغانستان، و نقش نشریۀ سراجالأخبار در بیدارسازی فرهنگی و سیاسی این کشور میپردازد.
| طرزی و سراجالأخبار | |
|---|---|
 | |
| پدیدآوران | سخاورز، بشیر (نویسنده) |
| ناشر | عرفان |
| مکان نشر | تهران |
| سال نشر | 1386 |
| چاپ | يکم |
| شابک | 964-06-9473-8 |
| موضوع | طرزي، محمود
اصلاحطلبان -- افغانستان سراج الاخبار (مجله) نويسندگان افغاني - قرن 14 افغانستان - سياست و حکومت - قرن 14 |
| زبان | فارسی |
| کد کنگره | 3س4ط / 371 DS |
ساختار
کتاب شامل پیشگفتار، مقدمۀ مؤلف، سالشمار زندگی طرزی، و فصلهایی با عناوین: آثار طرزی؛ ساختار بیرونی سراجالأخبار؛ واکنش در برابر سراجالأخبار؛ نمایشنامۀ اشرافیان؛ نخبگان طرزی؛ پان اسلامی، پان آسیایی یا نشتالیزم؛ افغانستان و کشورهای همسایه؛ تأثیر مشروطیت بر شعر ما؛ معارف؛ حضور زن در زمان طرزی؛ و بخش فهرستها است.
گزارش کتاب
نویسنده در این کتاب بر این باور است که سیمای فرهنگی ـ سیاسی محمود طرزی هنوز آنچنان که باید شناخته و شناسانده نشده است. طرزی که در سال ۱۹۰۳م به افغانستان بازگشت، مهمترین برنامهاش را برای تغییر و تحول کشور با نشر سراجالأخبار در سال ۱۹۱۱ آغازید. این نشریه آثاری انقلابی را به چاپ رساند که نه تنها کشورهای مستعمره یا نیمهمستعمره را به شور میآورد، بلکه سبب ناراحتی استعمارگران میشد و آنها را متقاعد میکرد که زمان مستعمرهسازی با فریب و نیرنگ به سر آمده است.
نویسنده تأکید میکند که سراجالأخبار بر بیدارسازی روحیۀ ضد استعماری در منطقه تأثیر زیادی داشت. قطع انتشار این نشریه برخلاف برخی پنداشتهها، وابسته به پذیرش آزادی افغانستان توسط انگلیسیها نبود؛ بلکه پیش از آن نیز نشر از بازمانده بود و عوامل اصلی توقف آن فشار مالی و زندانیشدن دو همکار نستوه طرزی (داوی و لودین) بود. طرزی مشکل افغانستان را تنها در استعمار انگلیس نمیدید؛ او آگاه بود که کشورش از دیگر کشورهای جهان عقب مانده است. وی تجرید و دورنگهداشتن افغانستان از دیگر کشورها را سبب عقبماندگی میدانست و برخلاف بسیاری از افغانها که به افتخارات تاریخی میبالیدند، به زمان حال توجه داشت و معتقد بود سفرۀ مردم تهیدست را نمیشود با افتخارات تاریخی پر کرد.
از نظر ساختاری، سراجالأخبار با داشتن فهرست قراردادی شامل ۹ تا ۲۱ مطلب مختلف، تنوع محتوایی چشمگیری داشت و به طور جدی از تکرار مطلب پرهیز میکرد. وظیفۀ این نشریه آگاهسازی مردم افغانستان بود که سدهها از جریانهای خارج از کشور غافل مانده بودند. از این رو اوضاع اقتصادی جهان را بررسی و با وضع اقتصادی افغانستان مقایسه میکرد. اخبار داخلی نیز بیشتر به دربار، افسران ارتش، مراسم مهم، افتتاح جادهها، حفر انهار، ساختن بندها، تأسیس دستگاههای برق و موضوعاتی از این دست اختصاص داشت.
نویسنده در فصلهای پایانی کتاب به مباحثی چون تأثیر مشروطیت بر شعر افغانستان، وضعیت معارف، و حضور زن در زمان طرزی میپردازد و نشان میدهد که طرزی چگونه با نگاهی نوگرایانه به دنبال تحول بنیادین در جامعۀ افغانستان بود.[۱]
پانويس
منابع مقاله
پایگاه کتابخانه تخصصی ادبیات