درسهایی از امام حسین علیهالسلام
درسهایی از امام حسین(ع)، اثر عبدالکریم پاکنیا تبریزی (متولد 1341ش)، مجموعه گفتارهایی تبیینی است که به بررسی ابعاد مختلف قیام و سیره امام حسین(ع) و اهل بیت ایشان میپردازد. موضوعات مطرحشده در این اثر، شامل درسهای اخلاقی، عرفانی، حماسی و اجتماعی از واقعه عاشورا و نقش شخصیتهای برجسته در آن است.
| درسهائی از امام حسین علیه السلام | |
|---|---|
 | |
| پدیدآوران | پاکنیا، عبدالکریم (نويسنده) |
| عنوانهای دیگر | 60گفتار تبلیغی شامل |
| ناشر | فرهنگ اهل بيت (علیهم السلام) |
| مکان نشر | ایران - قم |
| سال نشر | 1396ش |
| چاپ | 1 |
| شابک | 978-600-5366-46-4 |
| موضوع | واقعه کربلا، 61ق. - حسین بن علی (ع)، امام سوم، 4 - 61ق. |
| زبان | فارسی |
| تعداد جلد | 2 |
| کد کنگره | 4د 2پ 41/5 BP |
| نورلایب | مطالعه و دانلود pdf |
ساختار
کتاب با پیشگفتاری از نویسنده آغاز و مطالب دربردارنده مجموعا شصت گفتار است که در دو جلد، ارائه شده است.
گزارش محتوا
جلد نخست، سی گفتار را در خود جای داده است. در پیشگفتار این جلد، نکاتی برای موفقیت در منبر و سخنرانی بیان شده است که شامل اولین منبر، قداست منبر، جایگاه اهل منبر و نکتههایی برای ارائه منبر موفق، میشود. از جمله نکات مطرحشده برای ارائه منبر موفق، میتوان به مواردی چون لزوم داشتن ایمان کامل به گفتار، استفاده از منابع موثق و اطلاعات روز و رعایت اصل تطابق گفتار با رفتار اشاره کرد. همچنین، بر لزوم پرهیز از تکرار نامناسب مطالب، تأکید شده و از اهمیت بهکارگیری مخاطبشناسی برای تناسب محتوا با سطح فهم مخاطب سخن به میان آمده است[۱].
گفتار ۱، به موضوع توسل به امام حسین(ع) میپردازد و حکمت توسل را در بهرهمندی قطعی از فیوضات الهی و برآورده شدن حاجات بیان میکند. در این گفتار، مقام و جایگاه اولیای الهی تشریح شده و بیان گردیده که عالیترین و تابناکترین جلوه و ظهور حضرت حق در آینه وجود انسان کامل (پیشوایان معصوم) محقق میگردد. مباحثی همچون توسل انبیا، نور امام حسین(ع)، غربت جناب مسلم، گریه برای سیدالشهداء و... در این گفتار مطرح شده است[۲].
گفتار ۲، درباره گریه بر امام حسین(ع) است و اهمیت مجالس حسینی را در فرهنگ اهلبیت(ع) بیان میدارد. این گفتار به بهترین شیوههای احیای عاشورا اشاره میکند که شامل تحریک عواطف و احساسات، شناخت اهداف و آگاهی از وقایع و پیامدهای عاشوراست. همچنین، انواع گریه مانند گریه ندامت، گریه دلسوزی و عاطفی و گریه بهعنوان تنفّر از دشمن و... مورد بحث قرار گرفته و عزاداری عالمیان، شامل پیامبر(ص) و علی(ع)، صحابه و حتی فرشتگان، آسمان و زمین برای سیدالشهداء شرح داده شده است[۳].
گفتارهای ۳ و ۴، به نقش جوانان در قیام عاشورا اختصاص دارند و به نمونههای افتخارآفرین مانند حضرت قاسم(ع)[۴] و عمرو بن جناده انصاری[۵] و... اشاره میکنند. این بخش، بلوغ جسمانی و معنوی را که لازمه کمال انسانی است، مورد بررسی قرار داده[۶] و بر بلوغ عقلی و معنوی جوانان تأکید میکند که معیار شایستگی و پاداش در فرهنگ اسلامی بشمار میآید[۷]. همچنین، به نمونههایی از سیره پیامبر(ص) در برخورد با جوانان از جمله وزیر نوجوان و استاندار هجده ساله پرداخته شده است[۸].
در گفتار ۵، هدف اصلی قیام عاشورا، یعنی اصلاح امت، تبیین میگردد. امام حسین(ع) قیام خود را برای اصلاح در فرهنگ اسلامی، برقراری قسط و عدالت و احیای عزت مسلمانان آغاز نمود. ایشان مبارزه با ستمگران را برای دفاع از حقوق محرومان و جلوگیری از آفات اصلاحات لازم میدانست[۹].
گفتار ۶، شخصیت امام حسین(ع) را بهعنوان نفس مطمئنه (روح آرام و تسلیم در برابر اراده الهی) معرفی میکند. این بخش، به ویژگیهایی چون نوری در تاریکی، حضور در حلقه آل عباء و جایگاه ایشان بهعنوان پاره قلب پیامبر(ص) اشاره دارد. همچنین، به امانت رسول خدا بودن امام حسین(ع) و وظیفه او در رهبری امت پرداخته شده است[۱۰].
گفتار ۷، به درسهایی از حر ریاحی اختصاص دارد که شامل اهمیت توبه، ولایتپذیری و استفاده از فرصت برای جبران گذشته است. حر گرچه اولین کسی بود که بر امام خروج کرد، ولی با توبهای مردانه اولین کسی گردید که به میدان رفت و شهید شد[۱۱].
گفتار ۸، شامل درسهایی از حضرت ابوالفضل العباس(ع) است که بر ویژگیهای برجسته آن حضرت همچون تبار شایسته، شجاعت در میدان نبرد، وفاداری به امام، تحمل داغ برادران و... تمرکز دارد. این گفتار، مقام والا و ارجمند حضرت عباس(ع) و ولایتپذیری مطلق ایشان را نمونهای درخشان از کمال انسانی معرفی میکند[۱۲].
گفتار ۹، به ترکیب عرفان و حماسه در عاشورا میپردازد و نماز عاشورا را در سختترین شرایط بهعنوان اوج شکوه عبادت و عرفان معرفی میکند. همچنین، به شبزندهداران و شیران روز بودن یاران امام حسین(ع) و آخرین مناجات عارفانه حضرت اشاره شده است[۱۳].
گفتار ۱۰، به درسهایی از نماز عاشورا میپردازد که در آن بر تحلیل اهمیت نماز بهعنوان یادآوری خداوند و تجلیل از یادآوران نماز و اهمیت آن در میدان جنگ و پرهیز از تأخیر اشاره شده است[۱۴].
گفتار ۱۱، امام سجاد(ع) را بهعنوان پیامآور عاشورا معرفی میکند که با نیایشهای عارفانه، صلوات (رمز مبارزه) و تربیت شاگردان به دفاع از اهداف قیام عاشورا برخاست. یکی از مهمترین اقدامات ایشان گفتگوهای دشمنشکن بود که به ممانعت از فراموشی واقعه عاشورا کمک کرد[۱۵].
گفتارهای ۱۲ و ۱۳، حاوی درسهایی از خطبه حضرت زینب(س) در کوفه هستند. این خطبه، که در اوج مصیبت و با اقتدار بیان شد، عظمت علمی و حماسی حضرت زینب(س) را نشان میدهد. ایشان ضمن ملامت مردم کوفه برای سستی و بیوفایی، با شجاعت بینظیر در برابر عبیدالله بن زیاد گفتند که جز زیبایی ندیدم[۱۶].
گفتار ۱۴، بر موضوع پایداری در راه حق تأکید میکند و به ایستادگی امام در برابر باطل اشاره دارد. این گفتار، شامل نامه امام حسین(ع) به بزرگان بصره و هشدار به معاویه و پاسخ به محمد حنفیه و... است[۱۷].
گفتار ۱۵، به نقش نماز در تحمل مصائب میپردازد و نماز را بهعنوان پناهگاهی امن در بحرانها و عاملی برای آرامش روح و روان در برابر سختیها معرفی میکند. در این گفتار، به اهمیت عبادت در شب عاشورا ونماز عاشوراییان و... اشاره شده است[۱۸].
گفتار ۱۶، با عنوان نشان «هل أتی»، به ابعاد تربیتی و فضایل انسانی اهلبیت(ع) میپردازد. این گفتار، به ایثار خانواده پیامبر(ص) در صدقه دادن به محرومان، عشق و محبتی که از امام حسین(ع) برجا مانده و... اشاره دارد[۱۹].
گفتار ۱۷، بر حمایت از محرومان تمرکز دارد و هدف اصلی بعثت پیامبران الهی را برقراری قسط و عدالت در جامعه میداند. در این بخش بر اهمیت حفظ آبروی فقرا و لزوم حمایت عملی از طبقات محروم تأکید شده است[۲۰].
گفتار ۱۸، ۱۹، ۲۰، بهترتیب به «مراحل، اهداف و آثار قیام عاشورا»[۲۱]، «عبادت و نیایش»[۲۲] و «شجاعت امام حسین(ع)» میپردازند[۲۳]. سایر گفتارها نیز به موضوعاتی مانند ولایتپذیری، خدمتگزاری به مردم، فرهنگ نماز در سیره امام حسین(ع)، عاشورا و قرآن، امام حسین(ع) مفسر قرآن، شهادت پل سعادت، ویژگیها و فضایل حضرت امالبنین(ع) و... اختصاص دارند.
در پیشگفتار جلد دوم، به موضوعاتی همچون درسها و خاطراتی از مبلغان ربانی[۲۴] و اشعار ناقوسیه امام علی(ع)[۲۵] و... اشاره شده است. این جلد نیز سی گفتار را در خود جای داده است که از جمله موضوعات مطرحشده در آن، عبارتند از: عشق شهادت در مکتب عاشورا[۲۶]، روشهای تبلیغی امام حسین(ع)[۲۷]، استحاله ارزشهای اسلامی و آثار آن[۲۸] و...
پانویس
- ↑ ر.ک: پیشگفتار، ج1، ص19-34
- ↑ ر.ک: متن کتاب، همان، ص36-44
- ↑ ر.ک: همان، ص46-53
- ↑ ر.ک: همان، ص61
- ↑ ر.ک: همان، ص64
- ↑ ر.ک: همان، ص57
- ↑ ر.ک: همان، ص58
- ↑ ر.ک: همان، ص67-72
- ↑ ر.ک: همان، ص73-82
- ↑ ر.ک: همان، ص83-91
- ↑ ر.ک: همان، ص93-104
- ↑ ر.ک: همان، ص106-116
- ↑ ر.ک: همان، ص117-124
- ↑ ر.ک: همان، ص125-133
- ↑ ر.ک: همان، ص136-144
- ↑ ر.ک: همان، ص145-162
- ↑ ر.ک: همان، ص163-174
- ↑ ر.ک: همان، ص175-183
- ↑ ر.ک: همان، ص185-195
- ↑ ر.ک: همان، ص197-209
- ↑ ر.ک: همان، ص212-222
- ↑ ر.ک: همان، ص223-229
- ↑ همان، ص231-237
- ↑ ر.ک: پیشگفتار، ج2، ص21
- ↑ ر.ک: همان، ص22
- ↑ ر.ک: متن کتاب، همان، ص31-38
- ↑ ر.ک: همان، ص41-51
- ↑ ر.ک: همان، ص53
منابع مقاله
پیشگفتار و متن کتاب.