بیست رساله فارسی

بیست رساله فارسی، با تحقیق و تصحیح به قلم کتاب‌شناس، نویسنده و فقیه معاصر شیعه، آیت‌الله رضا استادی (متولد 1316ش)، مجموعه‌ای گران‌بها از رساله‌های کوتاه اما پرمحتوای اندیشمندان بزرگ اسلامی است که مسائل مهم و گوناگونی را در زمینه اعتقادات، اخلاق، فقه، مناقب و تاریخ معصومین(ع)، تفسیر و علوم قرآن، ادعیه و مناجات و تراجم و شخصیت‌شناسی بیان و بررسی کرده‌اند.

بیست رساله فارسی
پدیدآوران	استادی، رضا (نويسنده)
ناشر	آستان قدس رضوی. بنياد پژوهشهای اسلامى
مکان نشر	ایران - مشهد مقدس
سال نشر	1388ش
چاپ	1
شابک	‎978-964-971-238-3
موضوع	اسلام - مجموعه‎ها - اسلام - مقاله‎ها و خطابه‎ها
زبان	عربی - فارسی
تعداد جلد	1
کد کنگره	‎‏/‎‏الف‎‏5‎‏ب‎‏9 4/4 BP
نورلایب	مطالعه و دانلود pdf

هدف و روش

• ناشر تأکید کرده است که:

1. هدف اصلی از گردآوری و انتشار این کتاب، صیانت و احیای میراث علمی و فرهنگی پیشینیان است. آثار خطی نیاکان ما، به‌ویژه رساله‌های کوتاه، بسان مرواریدهایی در دل صدف هستند که در اعماق اقیانوس فرهنگ و تمدن اسلامی نهفته‌اند و استخراج آن‌ها بر عهده فرهیختگان است.
2. بسیاری از این رساله‌ها به دلیل حجم اندک، همانند مقالات امروزی از نظر محتوایی و تأثیرگذاری بر سبک‌های علمی و ادبی، نقشی بسیار کلیدی ایفا می‌کنند.
3. هدف دیگر این اثر، آشنا کردن جویندگان معارف شیعی با متون اصیل و کمیاب فارسی است که پیش‌تر یا منتشر نشده بودند و یا دسترسی به آن‌ها بسیار دشوار بود.
4. لازم به يادآورى است كه پيشتر هفده رساله از اثر حاضر به سال 1375ش منتشر شده، و اكنون با ويراست جديد و افزدون سه رسالۀ ديگر پيشكش دانش دوستان و جويندگان معارف شيعى مى‌گردد.

• آیت‌الله رضا استادی در این اثر از روش تصحیح انتقادی و مقابله با نسخه‌های خطی استفاده کرده است. ویژگی‌های روش‌شناختی این کتاب عبارتند از:

1. بررسی نسخه‌شناختی: برای هر رساله، نسخه‌های موجود شناسایی و معتبرترین آن‌ها مبنای کار قرار گرفته است. برای نمونه در رساله اول، به نسخه‌های موجود در کتابخانه دانشکده الهیات مشهد اشاره شده است.
2. مستندسازی و تعلیقات: محقق تنها به بازنویسی متن بسنده نکرده، بلکه با افزودن تعلیقات و حواشی، به تبیین مآخذ احادیث و بررسی صحت و سقم اسناد پرداخته است.
3. ارائه پیشینه: آیت‌الله رضا استادی ذیل عنوان «معرفی اجمالی رساله‌های این مجموعه»، برای هر رساله توضیحاتی درباره نویسنده، موضوع و تاریخچه انتشار قبلی ارائه کرده است.

معرفی اجمالی رساله‌ها

• رساله (1): در بيان مناقب امير مؤمنان على عليه‌السّلام تألیف خواجه نصيرالدين طوسى (متوفای 672ق) اين رساله دو تحرير دارد، يك تحرير آن در مجله دانشكده الهيات مشهد، و تحرير ديگر آن ضميمه كتاب اخلاق محتشمى چاپ شده است. در اين مجموعه هر دو تحرير را ملاحظه مى‌كنيد. گفتنی است که خواجه نصيرالدين طوسى این رساله کوتاه را به زبان عربی نوشته و آیت‌الله رضا استادی توضیحاتی به زبان فارسی درباره نسخه‌های آن و اسناد و منابع و محتوای روایت مطرح‌شده (حملة العرش ثمانیة اربعة من الأولین ... و اربعة من الآخرین ...) بر آن افزوده است.
• رساله (2): يكى از تأليفات مرحوم ميرداماد (متوفای 1041ق) مقدمۀ شارع النجاة است. اين رساله فقهى مقدمه‌اى جالب و سودمند دارد. اصل رساله از روى يك نسخه خطى به صورت افست چاپ شده، و مقدمه آن يك ‌بار در مجله نور علم قم چاپ شده، و اين چاپ دوم آن است. در مقدمه مير داماد، این مطالب آمده است:

1. یک دوره اصول عقاید مختصر
2. مباحثی تحقیقی درباره تقلید و شرایط مرجع تقلید
3. ترجمه 14 حدیث در مورد نماز.

• رساله (3): رساله در شرح حديث: انّ الغضب من الشيطان، از آثار فقیه شیعه حاج ملا احمد گلپايگانى (متوفای پس از 264ق) در این رساله نویسنده این روایت را توضیح می‌دهد که غضب از شیطان است و شیطان از آتش آفریده شده است و آتش با آب خاموش می‌شود؛ پس هر کسی از شما زمانی که خشمگین شد، باید وضو بگیرد.
• رساله (4): علاّمه مجلسى صاحب كتاب بحار الأنوار (متوفای 1111ق) رساله‌اى دارد معروف به رساله اعتقادات و يا سير و سلوك، اين رساله به زبان عربى است و گويا مكرر به چاپ رسيده است. مرحوم محدث قمى رحمة اللّه عليه (ظاهرا) بخش اوّل اين رساله را به فارسى ترجمه كرده است. رساله سوم اين مجموعه همين ترجمه مى‌باشد كه قبلا در مجله كيهان انديشه چاپ شده بود. و اخيرا ترجمه بخش دوم اين رساله نيز به قلم دانشمندى ديگر در همان مجله چاپ شد. این رساله (ترجمه فارسی) بیانگر یک دوره اصول عقاید است.
• رساله (5): رساله اخلاق و سير و سلوك، نوشته فقیه بزرگ شیعه مرحوم علامه سيد حسين قزوينى (متوفای 1208ق) صاحب تأليفات فراوان مانند معارج الأحكام، چهارمين رساله اين مجموعه است. اين رساله قبلا به چهار صورت، چهار بار چاپ شده است. در این رساله، 20 دستور اخلاقی آمده و برنامه‌ای مختصر و جامع برای سیر و سلوک اهل ایمان به سوی خدا است.
• رساله (6): رساله سير و سلوك مرحوم سيد بحر العلوم (متوفای 1212ق). اين رساله بسيار ارزنده قبلا به پنج صورت، پنج نوبت به چاپ رسيده است. از جمله مباحث این رساله، معرفت اجمالی مقصد سالک، عوالم و منازل پیش از عالم خلوص و منازل چهل‌گانه عالم خلوص است.
• رساله (7): رسالۀ فتحيه در بيان نكته تقدم حمد بر تهليل در خطبه حضرت جواد عليه‌السّلام از ميرزا ابوالقاسم گيلانى معروف به ميرزاى قمى (1150-1232ق.) نویسنده در این رساله به این پرسش پاسخ می‌دهد: چرا حضرت امام جواد عليه‌السّلام در خطبه نکاح امّ‌الفضل، ابتدا گفته «الحمد لله إقراراً بنعمته» و بعد افزوده: «و لااله الّا الله إخلاصاً بربوبیته»؟ با آنکه توحید، مقدّم بر شکر است.
• رساله (8): رساله اصول دين، تأليف ميرزاى قمى، صاحب كتاب قوانين (متوفای 1231ق). اين رساله قبلا به سه صورت چاپ شده است. نویسنده این رساله را برای عموم مردم به زبان ساده نوشته است.
• رساله (9): رساله‌اى پيرامون ارادۀ الهى، تأليف ميرزاى قمى. اين رساله قبلا در مجله نور علم چاپ شده است. نویسنده در این اثر، مسأله اراده تکوینی و تشریعی خدای تعالی را با شرح روایت سوم از باب مشیت و اراده از کتاب توحید اصول کافی، توضیح داده است.
• رساله (10): رسالۀ سير و سلوك از ملا محمدتقى مجلسى. نویسنده بر اساس آیه «وَالَّذِينَ جَاهَدُوا فِينَا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنَا ۚ» به توضیح چگونگی جهاد با نفس می‌پردازد.
• رساله (11): رساله خلاصة التوحيد، تأليف ميرزا رضا منشى ديوان رسائل (يكى از رجال دوره قاجار بوده). اين رساله گرانقدر قبلا به صورت مستقل، و نيز در مجله كيهان انديشه چاپ شده است. این رساله فلسفی و به زبان فارسی به بیان و اثبات واجب الوجود، توحید واجب و دفع شبهه ابن کمونه و صفات جمالیه ذاتیه و عینیت صفات الهی می‌پردازد.
• رساله (12): رساله‌اى در حرمت حيله در ربا، تأليف سيد محمد خوانسارى. اين رساله قبلا در مجله كيهان انديشه چاپ شده است. نویسنده، حیله‌های رایج برای فرار از ربا را حرام می‌داند و ادله حرمت آن را ذکر می‌کند.
• رساله (13): الهى‌نامه (بستان راز) مناجات‌نامه‌اى است تأليف مرحوم آقا سيد محمد كاظم يزدى صاحب عروة الوثقى (متوفای 1337ق). اين رساله ادبى و عرفانى، قبلا در مجله نور علم چاپ شده است. رساله مذکور با این بیت آغاز می‌شود:

  کاظما تا کی به خواب غفلتی

  فکر خود کن تا که داری مهلتی

• رساله (14): قرة الباصرة، در شرح حال اجمالى چهارده معصوم عليهم السّلام تأليف محدّث قمى رحمة‌اللّه‌عليه (متوفای 1359) صاحب سفينة البحار و تأليفات فراوان ديگر. اين رساله قبلا يك ‌بار در مجله نور علم، و بار ديگر به‌طور مستقل چاپ شده است. در این اثر، اطلاعات مختصری درباره هر یک از معصومان(ع) مانند تاریخ ولادت و وفات و اسامی والدین آنان و... آمده است.
• رساله (15): قصيده عام الخوارق از سيد ابوتراب خوانسارى (متوفای 1346ق) و صاحب تأليفات فراوان. اين قصيده به ضميمه شرح‌حال مرحوم خوانسارى قبلا به عنوان يادنامه ایشان چاپ شده است. نویسنده در این رساله، تعداد 8 کرامت از کرامات حضرت امام علی(ع) را نقل کرده که در سال 1299ق واقع گشته و به همین جهت آن سال به نام «عام الخوارق» نامیده شده است.
• رساله (16): رساله علم امام از مرحوم علاّمه طباطبائى صاحب تفسير گرانقدر الميزان. اين رساله قبلا به چند صورت مكرر چاپ شده است. علاّمه طباطبائى در این اثر به اثبات علم امام بر اساس دیدگاه شیعه پرداخته و انواع علم امام را بیان کرده و نهضت امام حسین(ع) و هدف او را توضیح داده است.
• رساله (17): رساله در بيان دلالت آيه تطهير بر علم امامان عليهم السّلام، تأليف آية اللّه شهيد، مرحوم آقا سيد محمدعلى قاضى طباطبائى، امام جمعه تبريز و صاحب كتاب اربعين و غيره. اين رساله قبلا يك ‌بار در مقدمه ترجمه رساله علم امام مرحوم مظفر چاپ شده است. نویسنده در این اثر، دلالت آیه تطهیر بر گستردگی و چگونگی علم پیامبر(ص) و امام معصوم(ع) را توضیح داده است.
• رساله (18): رساله‌اى پيرامون دعاى ندبه و سند آن. تأليف علاّمه حاج شيخ محمدتقى شوشترى - دامت بركاته - صاحب كتاب قاموس الرجال و غيره. اين رساله قبلا در مجله نور علم چاپ شده است. نویسنده در این اثر به شبهات دکتر علی شریعتی درباره دعای ندبه پاسخ داده است.
• رساله (19): ترجمۀ رسالۀ روضة الغناء مرحوم حاج شيخ محمدرضا اصفهانى، صاحب وقاية الأذهان (متوفای 1362ق). اين ترجمه قبلا در مجله كيهان انديشه، و نيز ضميمه چند رساله در موضوع غنا و موسيقى چاپ شده است. این رساله که فقط درباره معنا و مفهوم غنا است، به تصدیق اهل فنّ، از جمله امام خمینی، اهمیت و ارزش ویژه‌ای دارد و بهتر از سایر آثار است.
• رساله (20) «هديه نجفيه» که به قلم سيد محمدعلى روضاتى است و براى اولين بار در اين مجموعه منتشر می‌شود، شرح‌حال 3 نفر از علماى بزرگ اصفهان -(مير سيّد محمد مدرس نجف‌آبادى (1294-1358ق)، سيد عبداللّه ثقة‌الاسلام (1285-1382ق) و شيخ مهدى نجفى (1298-1392ق)- را بیان می‌کند.

منابع مقاله

• مقدمه و متن کتاب.