ابوعلی، حسن بن حسین
ابوعلی حسن بن حسین بن حمکان همدانی (متوفی ۴۰۵ق)، فقیه شافعی و محدثی بود که در بغداد ساکن شد و به تدریس فقه پرداخت. او ابتدا به علم حدیث روی آورد و با تلاش فراوان، در بصره از بیش از ۴۷۰ استاد حدیث شنید. سپس به فقه روی آورد و نزد ابوحامد مروروذی به تحصیل فقه شافعی پرداخت. ابن حمکان از راویان متعددی حدیث نقل کرده و شاگردانی را تربیت نمود. با این حال، برخی از رجالشناسان مانند ابوالقاسم ازهری او را در حدیث تضعیف کردهاند. از آثار او میتوان به کتاب «الواضح النفیس فی مناقب الإمام محمد بن إدریس» (مناقب شافعی) اشاره کرد که ابن کثیر برخی مطالب آن را به دلیل ضعف ابن حمکان نقد کرده است.
| حسن بن حسین بن حمکان همدانی | |
|---|---|
 | |
| نام کامل | حسن بن حسین بن حمکان همدانی |
| نامهای دیگر | ابن حمکان، ابوعلی |
| نام پدر | حسین بن حمکان |
| ولادت | نامشخص |
| محل تولد | همدان |
| محل زندگی | بغداد |
| رحلت | ۴۰۵ هجری قمری |
| مدفن | بغداد (در منزل خود) |
| دین | اسلام |
| مذهب | شافعی |
| پیشه | فقیه، محدث، مدرس |
| اطلاعات علمی | |
| علایق پژوهشی | فقه شافعی، حدیث، مناقب شافعی |
| اساتید |
|
| شاگردان |
|
| برخی آثار |
|
ولادت
تاریخ دقیق تولد حسن بن حسین بن حمکان همدانی در منابع ذکر نشده است. او اهل همدان بود و به همین دلیل به «همدانی» نسبت داده شده است.[۱]
تحصیلات
اساتید
ابن حمکان از محضر استادان متعددی بهره برد که از جمله آنها میتوان به افراد زیر اشاره کرد:
- عبدالرحمن بن حمدان جلّاب همدانی[۱]
- محمد بن هارون زنجانی[۱]
- زبیر بن عبدالواحد اسدآباذی[۱]
- جعفر بن محمد بن نصیر خلدی[۱]
- محمد بن حسن بن زیاد نقاش[۱]
- ابوحامد مروروذی (که فقه را نزد او آموخت)[۲]
روی آوردن به فقه
ابن حمکان در جوانی به علم حدیث علاقهمند بود و با سفر به بصره، از بیش از ۴۷۰ استاد حدیث شنید.[۱][۳] سپس به فقه روی آورد و نزد ابوحامد مروروذی به تحصیل فقه شافعی پرداخت.[۱][۲]
فعالیتها
حضور در بغداد
ابن حمکان در محله «درب یونس» در نزدیکی دارالقطن در بغداد ساکن شد و به تدریس فقه شافعی پرداخت.[۱][۴]
شاگردان
از جمله شاگردان و راویان او میتوان به افراد زیر اشاره کرد:
- احمد بن علی توزی[۱]
- احمد بن علی نَوّزی[۲]
- محمد بن جعفر استراباذی[۲]
دیدگاه رجالشناسان
درباره وثاقت ابن حمکان در حدیث اختلاف نظر وجود دارد. ابوالقاسم ازهری او را تضعیف کرده و گفته است: «در حدیث چیزی نیست» و «ضعیف است».[۱][۴] ابنکثیر نیز به نقل از مزی، استادش، او را تضعیف کرده است.[۵]
با این حال، او به عنوان یکی از فقهای شافعی در بغداد شناخته میشد و کتابی در مناقب شافعی تألیف کرد.[۶]
وفات
ابن حمکان در سال ۴۰۵ هجری قمری، در روز چهارشنبه، با ده شب مانده به پایان ماه جمادیالاولی، در بغداد درگذشت و در منزل خود به خاک سپرده شد.[۱][۴][۷][۸][۹]
آثار
از ابن حمکان کتابی با عنوان «الواضح النفیس فی مناقب الإمام محمد بن إدریس الشافعی» به یادگار مانده است.[۱۰] ابن کثیر در البدایة و النهایة به این کتاب اشاره کرده و برخی مطالب آن را به دلیل ضعف ابن حمکان نقد کرده است.[۵]
پانويس
- ↑ ۱٫۰۰ ۱٫۰۱ ۱٫۰۲ ۱٫۰۳ ۱٫۰۴ ۱٫۰۵ ۱٫۰۶ ۱٫۰۷ ۱٫۰۸ ۱٫۰۹ ۱٫۱۰ ۱٫۱۱ ۱٫۱۲ خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، ج۷، ص۳۱۰
- ↑ ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ ۲٫۳ ابن قاضی شهبه، مناقب الإمام الشافعي، ص۳۲۳
- ↑ ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۹، ص۳۴۸
- ↑ ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ ۴٫۳ ابن جوزی، المنتظم، ج۱۵، ص۱۰۶
- ↑ ۵٫۰ ۵٫۱ ابن کثیر، البدایة و النهایة، ج۱۱، ص۳۵۴
- ↑ سبکی، طبقات الشافعیة الکبری، ج۴، ص۳۰۴
- ↑ صفدی، خلیل بن ایبک، الوافی بالوفیات، ج۱۱، ص۴۲۶
- ↑ ابن کثیر، طبقات الشافعیة، ج۱، ص۳۳۵
- ↑ ابن عماد، شذرات الذهب، ج۵، ص۳۰
- ↑ بغدادی، هدیة العارفین، ج۱، ص۲۷۴
منابع مقاله
- خطیب بغدادی، احمد بن علی، تاریخ بغداد أو مدینة السلام، ج۷، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۱۷ق/۱۹۹۷م،
- ابن جوزی، عبدالرحمن بن علی، المنتظم فی تاریخ الأمم و الملوك، ج۱۵، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۱۲ق،
- ابن کثیر، اسماعیل بن عمر، البدایة و النهایة، ج۱۱، بیروت: دار الفکر،
- صفدی، خلیل بن ایبک، الوافی بالوفیات، ج۱۱، بیروت: دار النشر فرانز شتاينر، چاپ دوم، ۱۴۰۱ق،
- ابن کثیر، اسماعیل بن عمر، طبقات الشافعیة، ج۱، بیروت: دار المدار الإسلامی، ۲۰۰۴م،
- سبکی، عبدالوهاب بن علی، طبقات الشافعیة الکبری، ج۴، بیروت: دار إحیاء الکتب العربیة،
- ابن قاضی شهبه، ابو بکر بن احمد، مناقب الإمام الشافعي و طبقات أصحابه، دمشق: دار البشائر، ۱۴۲۴ق
- ابن عماد، عبدالحی بن احمد، شذرات الذهب فی أخبار من ذهب، ج۵، بیروت: دار ابن کثیر، ۱۴۰۶ق،
- بغدادی، اسماعیل، هدیة العارفین: أسماء المؤلفین و آثار المصنفین، ج۱، بیروت: دار إحیاء التراث العربی،