روحانی، سید محمد
سید محمد حسینی روحانی قمی (۱۳۳۸-۱۴۱۸ق)، فقیه، اصولی و از مراجع تقلید شیعه در قرن چهاردهم و پانزدهم هجری و برادر بزرگتر آیتالله سید محمدصادق روحانی بود. وی در شهر مقدس قم در ۲۲ شعبان سال ۱۳۳۸ق در خانوادهای اصیل و با سابقه در علم و زعامت دینی دیده به جهان گشود. پدرش آیتالله سید محمود روحانی از مشاهیر علما و جدش آیتالله سید صادق روحانی از مراجع بزرگ و رهبران دینی مؤثر در عصر خود بودند. آیتالله روحانی نخستین مراحل تحصیلی شامل صرف، نحو، بلاغت و منطق را در قم گذراند. در سال ۱۳۵۵ق به عراق سفر کرد و یک سال در کربلا از محضر آیتالله سید محمدهادی میلانی بهره برد. در سال ۱۳۵۷ق به نجف اشرف رفت و از درس بزرگان حوزه همچون آیات عظام محمدحسین غروی اصفهانی (کمپانی)، محمدعلی کاظمینی، محمدرضا آل یاسین و محمدکاظم شیرازی استفاده کرد. وی همچنین چند صباحی در درس آیتالله خویی حاضر شد. آیتالله روحانی همزمان با تحصیل دروس خارج، به تدریس سطوح عالیه اشتغال داشت و پیش از چهلسالگی تدریس خارج را آغاز کرد. از شاگردان برجسته او میتوان به شهید سید محمدباقر صدر، سید محمدحسین فضلالله، سید محمدجواد فضلالله و سید عبدالصاحب حکیم اشاره کرد. وی به دلایل سیاسی از نجف به قم هجرت کرد و بیست سال در این شهر به افاضه علمی پرداخت و شاگردانی پرورش داد. از آثار ارزشمند او میتوان به «منهاج الصالحین» (رساله عملیه)، مجموعه چندجلدی «المرتقی إلی الفقه الأرقی» در ابواب مختلف فقه (شامل کتابهای الزکاة، الخیارات، الحج، الخمس و...)، «منتقی الأصول» و «المسائل المنتخبة» اشاره کرد. وی سرانجام در پگاه روز جمعه ۱۹ ربیعالاول ۱۴۱۸ق (۳ مرداد ۱۳۷۶ش) درگذشت.
| سید محمد روحانی | |
|---|---|
 روحانی، محمد | |
| نام کامل | سید محمد حسینی روحانی قمی |
| نامهای دیگر | آیتالله روحانی |
| نام پدر | سید محمود روحانی |
| ولادت | ۲۲ شعبان ۱۳۳۸ قمری (۲۱ اردیبهشت ۱۲۹۹ شمسی / ۱۹۲۰ میلادی) |
| محل تولد | قم، ایران |
| محل زندگی | قم، کربلا، نجف اشرف |
| رحلت | ۱۹ ربیعالاول ۱۴۱۸ قمری (۳ مرداد ۱۳۷۶ شمسی / ۱۹۹۷ میلادی) |
| طول عمر | ۷۷ سال |
| خویشاوندان | سید محمدصادق روحانی (برادر) |
| دین | اسلام |
| مذهب | شیعه |
| پیشه | فقیه، اصولی، مرجع تقلید |
| اطلاعات علمی | |
| حوزه | حوزه علمیه قم، کربلا، نجف اشرف |
| علایق پژوهشی | فقه، اصول |
| اساتید |
|
| شاگردان |
|
| برخی آثار | |
ولادت
در شهر مقدس قم در 22 شعبان سال 1338 (21 ارديبهشت 1299) در خانوادهاى اصيل و باسابقه در علم و زعامت دينى ديده به جهان گشود. پدر ايشان آيتالله سيد محمود روحانى در آن زمان از مشاهير علماى طراز اول بود كه در موضعگيرىهاى مهم و اقدامات مؤثر دخالتى بايسته داشت. همچنين جد آيتالله روحانى، مرحوم آيتالله حاج سيد صادق روحانى از مراجع بزرگ و رهبران دينى مؤثر در عصر خود در شهر قم بودند.
تحصیلات
آيتالله روحانى نخستين مراحل تحصيلى خود را كه مشتمل بر علم صرف، علم نحو، علم بلاغت و منطق است را با مقدارى از دروس سطح در زادگاه خود در نزد اساتيد ومتخصصين در فن گذراند.
وى سپس در سال 1355ق به عراق سفر كرده و در كربلاى معلى به مدت يكسال رحل اقامت افكند و در سطوح از بزرگان اساتيد كربلا همچون علامه بزرگوار، آیتالله سيد محمد هادى ميلانى بهره برد.
وى پس از به پايان بردن دروس سطح در سال 1357ق به نجف اشرف سفر كرد. او در نجف اشرف از درس بزرگان حوزه و محققین آن عصر همچون مرحوم آيتالله شيخ محمدحسین غروى اصفهانى (مشهور به كمپانى)، آيتالله حاج شيخ محمد على كاظمينى، آيتالله حاج شيخ محمدرضا آل ياسين و محقق گرانقدر آيتالله حاج شيخ محمد كاظم شيرازى بهره برد. وى همچنين چندى در درس آيتالله خوئى حاضر گرديد.
آيتالله روحانى زمانى كه به فراگيرى دروس خارج فقه و اصول اشتغال داشت به تعليم دروس سطوح عاليه نيز اشتغال داشت. وى قبل از رسيدن به 40 سالگى تدريس دروس خارج را آغاز نمود.
سيد عبدالصاحب حكيم فرزند آیتالله سيد محسن حكيم، شيخ محمد مهدى شمسالدين، سيد محمدحسین فضلالله و برادر وى سيد محمد جواد فضلالله، سيد محمدباقرصدر، شيخ محمدرضا جعفرى، شيخ محمد صادق جعفرى، سيد محىالدين غريفى، آقاحسين بروجردى از جمله شاگردان وى بوده است.
وى بر اثر عواملى سياسى از حوزه علميه نجف اشرف به حوزه علميه قم هجرت كرد و مدت بيست سال به افاضه علمى در اين شهر پرداخت و شاگردانى را پرورش داد.
وفات
وى سرانجام در پگاه روز جمعه 19 ربيعالاول 1418ق مصادف با 3 مرداد ماه 1376ش درگذشت.
آثار
- المرتقى الى الفقه الأرقى
- منتقى الاصول
- الأشباه و النظائر فى القرآن الكريم.