تراز اندیشه

تراز اندیشه اثر لطف‌الله نبوی (متولد 1336ش)، مجموعه‌ای از ده مقاله است که مفاهیم و سیستم‌های منطق کلاسیک و جدید را، با تأکید بر میراث فکری اسلامی و ایرانی، به طور عمیق و مقایسه‌ای بررسی کرده است. هدف این مجموعه گسترش و تعمیق مطالعات در حوزه‌های منطقی، روش‌شناختی و فلسفی است.

تراز اندیشه
پدیدآوران	نبوی، لطف‌الله (نويسنده)
عنوان‌های دیگر	تراز اندیشه (مجموعه مقالات)
ناشر	بصيرت ** حکمت
مکان نشر	ایران - تهران
سال نشر	1386ش - 1428ق
چاپ	1
شابک	‎‏‫‭964-91412-0-0
موضوع	منطق -- مقاله‌ها و خطابه‌ها - زمان -- فلسفه -- مطالعات تطبیقی
زبان	فارسی
تعداد جلد	1
کد کنگره	2ن2ف 78 BC
نورلایب	مطالعه و دانلود pdf

ساختار کتاب

این کتاب مشتمل بر پیشگفتار و پنج بخش اصلی مشتمل بر ده مقاله است.

محتوای کتاب

بخش اول منطق جدید است. این بخش با دو مقاله به مباحث پیشرفته و نوین در منطق اختصاص دارد:

1. مبانی نظریه مجموعه‌ها: این مقاله به شرح و بسط مبانی نظریه مجموعه‌ها می‌پردازد و هدف آن ارائه راه‌حل‌هایی برای رفع پارادوکس‌های مجموعه‌ها، به ویژه پارادوکس راسل است. مؤلف در این بخش به تعریف و نمایش مجموعه‌ها، ظهور پارادوکس راسل، و سپس به تفصیل اصول موضوعی نظریه مجموعه‌ها مانند اصل موضوع توسیع (فراگیری)، موضوع تصریح، موضوع مجموعه تهی و... می‌پردازد.

2. شیوه استنتاج طبیعی در سیستم‌های زمانی Kt و Kc: این مقاله با الهام از منطق زمانی ارسطو، به شیوه استنتاج طبیعی در سیستم‌های منطق زمانی Kt و Kc می‌پردازد. در این بخش، ساختار نحوی و معنایی منطق زمان (سیستم‌های اصل موضوعی منطق زمان) معرفی شده و عملگرهای زمانی گذشته و آینده وشیوه استنتاج طبیعی در این سیستم‌ها تشریح می‌شود .

بخش دوم به منطق کلاسیک (ارسطویی) اختصاص یافته است. این بخش به تحلیل و بازنگری منطق سنتی ارسطویی می‌پردازد و شامل دو مقاله است:

3. منطق حملی (ارسطویی) بر اساس ضرب Ferio: این مقاله به بررسی منطق حملی ارسطویی بر پایه ضرب Ferio می‌پردازد و سازگاری آن را در استنتاج شکل چهارم قیاس حملی تحلیل می‌کند. مباحث شامل اثبات ضروب معتبر قیاس، بسط و توسعه در منطق حملی است.

4. سازگاری در شرایط انتاج شکل چهارم قیاس حملی: به طور خاص، این مقاله به بررسی سیر تحول تاریخی شکل چهارم قیاس از ارسطو تا خواجه نصیرالدین طوسی می‌پردازد در این مقاله نگارنده پیشنهاد جدید خود را پیرامون شرایط انتاج شکل چهارم قیاس در مطلقات ارائه داده است. .

بخش سوم: منطق تطبیقی است و با دو مقاله مقایسه و تطبیق میان دو سنت منطقی کلاسیک و جدید می‌پردازد:

5. بحثی تطبیقی در منطق ارسطو و فرگه: در این مقاله به پاره‌ای از تفاوت‌های موجود بین منطق کلاسیک ارسطوییو منطق نمادی جدید اشاره شده است. این تفاوتها ناشی از اصول موضوعه متفاوتی دانسته شده که در این دو نظام اختیار شده است. در آغاز برخی اصول پایه منطق جدید تشریح شده سپس تاثیرات بنیادی آنها را در بعضی قواعد شناخته شده منطق دنبال شده است.

6. جهت زمانی عام، خاص و اخص در «اساس الاقتباس» و فرمول‌بندی آن از دیدگاه منطق جدید : این مقاله به مطالعه پاره‌ای از ابداعات و نوآوری‌های خواجه نصیر الدین طوسی در منطق موجهات اختصاص دارد. تقارن جالب و شگفت‌انگیز مشروطه عام، خاص و اخص، مطلقه عام، خاص و اخص و ممکنه عام، خاص و اخص که در کتاب «اساس الاقتباس» برای اولین بار مطرح شده دقت‌های منطقی نابغه شرق، یعنی خواجه نصیر الدین طوسی را در این حوزه آشکار می‌سازد. در مقاله مزبور نگارنده همچنین کوشیده است تا فرمول‌بندی و نمادگذاری بحث فوق را در چارچوب فرمول ‌بندی«نیکولاس رشر» نشان دهد.

بخش چهارم درباره منطق علم و روش‌شناسی است. این بخش حاوی سه مقاله(شماره 7، 8، 9) است در حوزه روش‌شناسی و منطق علم است و برخی دیدگاه‌های نگارنده را در این حوزه گزارش می‌کند.

7. علم منطق، منطق علم و منطق تحقیق علمی: در این مقاله که حاصل مصاحبه با دکتر لطف الله نبوی است کوشش شده است تا با نگاهی به مکاتب گوناگون در حوزه فلسفه علم، ارتباط آن‌ها با منطق تحقیق علمی آشکار شود و در ادامه به بحث درباره مراحل و ارکان روش تحقیق مطلوب پرداخته شده است..

8. منطق عمومی، دریچه‌ای به علم منطق و منطق علم: این مقاله متن یک سخنرانی است که در همایش اسماء ایراد شده است و به مباحث کلی درباره رابطه منطق، علم و زبان و همچنین روش‌شناسی تحقیق علمی اشاره دارد .

9. روش‌شناسی علوم قیاسی: این مقاله به روش‌شناسی علوم قیاسی و ویژگی‌های نظام قیاسی(سازگاری، استقلال، تمامیت) پرداخته و به کاربرد روش قیاسی در علوم اشاره کرده است .

در حقیقت مقالات مزبور بر روش تحلیل«منطقی» و «منطق تحلیلی» به عنوان متد روش شناخت علوم تاکید ویژه دارد و بر این نکته تصریح می‌کند که عدم توجه به ضوابط منطقی در تبیین علوم و تحقیق و پژوهش علمی نهایتا به بی‌‎روشی می‌انجامد. در مقالات فوق، نگارنده در عین حال، بر یافتن حد تعادلی از ذهنیت و عینیت در روش‌شناسی تاکیده عمده دارد..

بخش پنجم به موضوع فلسفه نظری (متافیزیک) و شامل مقاله زیر است.

10. سیر تطور ایده «زمان» در فلسفه: آنچه در این مقاله مورد توجه بوده آشنایی اجمالی و گذارا با مهم‌ترین آرای متفکران و اندیشمندان به ویژه فلاسفه و حکما در باب زمان است و ایده زمان در فلسفه غرب و فلسفه اسلامی مورد بررسی قرار گرفته است.

منابع مقاله

1. مقدمه و متن کتاب.