سی فتوتنامه دیگر
سی فتوتنامۀ دیگر: سی رسالۀ ناشناخته در فتوت و پیشهوری و قلندری تألیف ناشناس، تصحیح و توضیح مهران افشاری (محقق معاصر)؛ سومین مجموعه از فتوتنامههای فارسی است که به دنبال دو کتاب پیشین مصحح، «چهارده رساله در باب فتوت و اصناف» و «فتوتنامهها و رسائل خاکساریه»، منتشر شده و در آن سی رساله ناشناخته از جوانمردان، قلندران و پیشهوران از نسخ خطی گوناگون گردآوری، تصحیح و شرح شده است. این کتاب منبعی مهم برای آشنایی با فرهنگ عامه و تاریخ اجتماعی ایران محسوب میشود.
| سی فتوتنامۀ دیگر: سی رسالۀ ناشناخته در فتوت و پیشهوری و قلندری | |
|---|---|
 | |
| پدیدآوران | افشاری، مهران (محقق) |
| ناشر | چشمه |
| مکان نشر | تهران |
| سال نشر | 1391 |
| چاپ | اول |
| شابک | 978-600-229-051-9 |
| موضوع | فتوت -- نسخه های خطی، قلندری و قلندران -- نسخه های خطی، اصناف -- جنبه های اخلاقی |
| زبان | فارسی |
| تعداد جلد | 1 |
| کد کنگره | BP ۲۹۴/الف۷س۹ |
ساختار
این کتاب دربردارنده یک دیباچه، فهرستی از نسخههای خطی فتوتنامههای فارسی و سی رساله مستقل است. در پایان کتاب نیز فهرستهای گوناگونی برای سهولت تحقیق ارائه شده است.
گزارش کتاب
کتاب «سی فتوتنامۀ دیگر» حاصل تصحیح و تحقیق مهران افشاری بر روی سی رساله خطی ناشناخته در حوزههای فتوت، قلندری و پیشهوری است. این اثر به عنوان سومین مجموعه از سلسله انتشارات مصحح در این حوزه، با روشی متفاوت ارائه شده است. به جای تفکیک رسالهها بر اساس موضوع، تلاش شده تا ترتیب موجود در مجموعههای خطی اصلی حفظ و رسالهها به ترتیب زمانی نسخهها (از کهنتر تا نوتر) عرضه شوند. در دیباچه کتاب، فهرستی ارزشمند از نسخههای خطی فتوتنامههای فارسی به جای مقدمه آمده که برای پژوهشگران این عرصه بسیار مفید است.
محتویات رسالهها بسیار متنوع است و هم جنبههای نظری و عرفانی فتوت و جوانمردی را دربر میگیرد و هم به آداب و اسرار پیشههای مختلف میپردازد. برای مثال، رسالۀ نخست به «بیان طریق صفویه از کلام شیخ صفیالدین» اختصاص دارد و پیوند میان مسلک فتوت و تصوف را نشان میدهد. رسالههای پنجم تا چهاردهم و نیز بیست و یکم تا بیست و هفتم عمدتاً «رسالههای پیشهوری» یا «کسبنامه»ها هستند که به تفصیل آداب، ابزار، اصطلاحات و اخلاقیات حرفههایی مانند ندافی، جولاهگی، خیاطی، دوزندگی، نمد مالی، نجاری، رنگرزی، سلمانی، حجامت، شعربافی، کفشدوزی، سپاهگری و سقایی پرداختهاند. در این رسالهها، علاوه بر جنبههای فنی، همواره بر رعایت اخلاق حرفهای، جوانمردی، امانتداری و خدمترسالی به خلق تأکید شده است.
رسالههای با محتوای عرفانی و آیینی، مانند رسالۀ سوم («بیان طریقت و ارشاد کوچک ابدال»)، رسالۀ پانزدهم («بیان کسوت و صورت بابای عمرو»)، رسالۀ شانزدهم («بیان ابجد طریقت»)، رسالۀ بیستم («بیان شریعت و طریقت و حقیقت و معرفت») و رسالۀ بیست و پنجم («فتوتنامه از گفتار امام محمد باقر (ع)») به تشریح سلسلهنسبهای معنوی، مراتب سلوک، پوششهای نمادین (مانند خرقۀ مرقع در رسالۀ بیست و هشتم) و آیینهای عضویت در حلقههای جوانمردان میپردازند.
یکی از نقاط قوت کتاب، پینوشتهای مفصل مصحح است. در این پانوشتها، یکایک اصطلاحات تخصصی اهل فتوت و واژگان نادر و خاص پیشههای گوناگون توضیح داده شدهاند. همچنین مصحح درباره بسیاری از موضوعات مرتبط با فتوت و قلندری تحقیق و به منابع دیگر ارجاع داده است. با این حال، برای پرهیز از تکرار، خواننده برای توضیح بسیاری از مصطلحات که در دو کتاب پیشین مصحح آمده، به آن آثار ارجاع داده شده است.
روش تصحیح مبتنی بر نهایت دقت و امانتداری است و نسخهبدلهای مهم ذکر شدهاند. در پایان کتاب نیز فهرستهای کاملی شامل فهرست آیات، احادیث، اشعار، اصطلاحات و ترکیبات، نامهای اشخاص و اماکن، و فهرست عمومی گنجانده شده که دسترسی محققان به محتوای کتاب را بسیار آسان میکند. این کتاب با احیای متون گمنام در حوزۀ فرهنگ عامه و تاریخ اجتماعی ایران، منبعی اساسی برای پژوهشگران تاریخ، ادبیات، جامعهشناسی و مطالعات ادیان و عرفان به شمار میرود.[۱]
پانويس
منابع مقاله
پایگاه کتابخانه تخصصی ادبیات