تاریخ ایران دوره ماد
تاریخ ایران، دوره ماد، دفتر اول از جلد دوم از مجموعه تاریخ ایران کمبریج است که به سرپرستی ایلیا گرشویچ، نوشته شده است. این کتاب، توسط بهرام شالگونی به فارسی ترجمه شده است.
| تاریخ ایران دوره ماد | |
|---|---|
 | |
| پدیدآوران | گرشویچ، ایلیا (نويسنده) شالگونی، بهرام (مترجم) |
| ناشر | جامى |
| مکان نشر | ایران - تهران |
| سال نشر | 1390ش |
| چاپ | 2 |
| موضوع | ایران - تاریخ - ماد، 705 - 558ق. م. |
| زبان | فارسی |
| تعداد جلد | 1 |
| کد کنگره | ت2 202 DSR |
| نورلایب | مطالعه و دانلود pdf |
این کتاب، با یک رویکرد جامع و تحلیلی، خواننده را با تاریخ، فرهنگ و تحولات سیاسی سه دوره مهم عیلام، انشان و ماد و همچنین نقش قوم سیت در فلات ایران آشنا میسازد.
ساختار
کتاب، شامل یک پیشگفتار و چهار فصل اصلی است که هرکدام نویسندهای جداگانه دارد و به موضوعات تاریخی خاصی میپردازد.
گزارش محتوا
پیشگفتار کتاب با عنوان «چگونه باید تاریخ را خواند و درک کرد» نوشته شده است. در پاورقی ذیل صفحه اول پیشگفتار، درباره آن خاطرنشان شده است که: «متن بالا اقتباسی است از رساله «درک تاریخ» اثر برتراند راسل، فیلسوف معاصر انگلیسی که آقای دکتر یدالله طوسی آن را ترجمه کردهاند و چون مطالب آن بسیار مهم و ارزشمند است، بنابراین خلاصه این رساله بهعنوان پیشگفتار تقدیم خوانندگان میگردد»[۱].
در پیشگفتار مذکور، مطالبی بسیار لازم و متنوع و جالب پیرامون چگونگی مطالعه و درک تاریخ عرضه شده است؛ از جمله خاطرنشان شده که: «در وهله نخست باید در نظر داشت که اگر تاریخ موافق طبع شخص نباشد نباید آن را خواند. تاریخ را هنگامی باید خواند که انسان دریابد که از خواندن آن لذت میبرد و به آن علاقهمند است. منظور من این نیست که غرض از خواندن تاریخ تنها لذت روحی است. فواید تاریخ خیلی بیشتر از این است و من در این مقاله سعی میکنم که آنها را توضیح دهم، ولی اذعان میکنم که تنها کسانی از این فواید برخوردار میشوند که از خواندن آن لذت برند»[۲].
نویسنده سپس مفصلا در مورد فواید تاریخ سخن میگوید و در این راستا وی چگونگی آموزش مطالب تاریخی را به کودکان از نظر محتوا و مراحل شرح میدهد. همچنین فرضیههای گوناگونی را که درباره فلسفه تاریخ ابراز شده، بررسی میکند. وی در ضمن مطالب خویش از تاریخ فرهنگ نیز سخن میگوید. همچنین درباره روشهای گوناگونی که بهوسیله آنها تاریخ میتواند جالب و آموزنده باشد، بحث میکند[۳].
فصل اول (عیلام): این فصل، توسط «ا.م. دیاکونوف»، پژوهشگر ارشد مؤسسه شرقشناسی آکادمی علوم لنینگراد، نوشته شده است. محتوای آن به چهار بخش اصلی تقسیم میشود:
- ظهور دولتشهرهای عیلامی: کهنترین بخش ایران کنونی که به سطح تمدن شهری و طبقاتی رسید، منطقهای بود که در تاریخ باستان با نام برگرفته از کتاب تورات، «عیلام» خوانده میشد و بعدها آن را خوزستان نامیدند[۴].
- این بخش، به بررسی موقعیت جغرافیایی عیلام در جنوب غربی ایران و نقش رودخانههای کارون و کرخه در شکلگیری تمدن آن میپردازد. همچنین به بیان پیدایش دولتشهرها از هزاره پنجم پیش از میلاد، از جمله شوش و نیز فرهنگ "سفال منقوش" و "انقلاب شهری" همت میگمارد. نیز، به زبانهای مختلف رایج در منطقه و ارتباطات فرهنگی عیلام با سومر و اکد اشاره میکند[۵].
- پادشاهی قدیم عیلام: این بخش، بر دورههای اولیه پادشاهی عیلام، سلسله سیماشکی و انشان و تعاملات آنها با قدرتهای بینالنهرین مانند سومر و اکد تمرکز دارد. در این بخش، از برخی از پادشاهان آن منطقه و آن دوران و نیز سیستم حکومتی و اداری عیلامی بحث میشود[۶].
- پادشاهی میانه عیلام: به بررسی پادشاهیهای عیلام از قرن چهاردهم پیش از میلاد، بهویژه سلسله ایکه - هالکی و پادشاهان قدرتمندی چون شوتروک ناهونته که فتوحات گستردهای در بینالنهرین داشتند، میپردازد[۷].
- پادشاهی جدید عیلام: این بخش، به دورههای متأخر عیلام، چالشهای سیاسی و درگیریهای عیلام با آشور و بابل میپردازد. در نهایت، به انحطاط عیلام و جذب شدن آن در امپراتوری هخامنشی اشاره میشود و نقش فرهنگ و زبان عیلام در این دوره بررسی میگردد[۸].
فصل دوم (انشان در دورههای عیلامی و هخامنشی): نویسنده این فصل، «ج. هانسمن» است. این فصل، بهطور ویژه به شهر و منطقه انشان و جایگاه آن در تاریخ عیلامی و هخامنشی میپردازد و اهمیت سیاسی و باستانشناختی انشان از هزاره سوم پیش از میلاد را مورد بحث قرار میدهد.
در این بخش، ارتباط انشان با عیلام و پارس (یا پارسوا) و نقش آن در ظهور دولتشهرهای عیلامی و سپس امپراتوری هخامنشی تبیین میشود. به کوروش بزرگ بهعنوان "پادشاه انشان" اشاره شده است که نشاندهنده اهمیت این منطقه در دوران هخامنشیان است. درگیریها و تعاملات انشان با امپراتوری آشور و لشکرکشیهای سناخریب نیز ذکر میشود. نقشههای باستانشناسی مناطق پارس و انشان برای روشن شدن مکانهای باستانی نیز ارائه میگردد[۹].
فصل سوم (ماد): این فصل، توسط «ا.م. دیاکونوف» نوشته شده و بهطور مفصل به تاریخ ماد میپردازد. این فصل گسترده، شامل بخشهای زیر است:
- مادها و کشورهای همسایه: در این بخش، موضوعات زیر مطرح میشود:
- اولین اطلاعات ثبتشده در مورد مردم ارتفاعات ایران: به مهاجرت اقوام ایرانیزبان به فلات ایران و ارتباط آنها با اقوام همسایه مانند گوتیها، لولوبیها، کاسیان و... میپردازد.
- اقوام ایرانیزبان در ایران: قبایل هندو ایرانیزبان در نیمه نخست هزاره دوم پیش از میلاد در زمانی نامعلوم به فلات ایران وارد شدهاند. نخستین قبایل هندو ایرانیزبان در ایران ممکن است در ابتدا زیاد نبودند، اما ظهور آنها در فلات ایران باید نتیجه مهاجرت واقعی آنها بوده باشد و احتمالا مهاجرتی بسیار کند.
- قبیلهها و دولتشهرها، پیشروی آشور و اورارتو: به سازماندهی قبایلی مادها، ظهور دولتشهرها و رویارویی آنها با پیشرویهای نظامی آشور و اورارتو اشاره میکند.
- دومین دوره پیشروی آشور: جزئیات لشکرکشیهای آشوری به مناطق ماد، مانناییها و... و تأثیرات این حملات بر ساختار سیاسی و اجتماعی مادها را بیان میکند.
- کیمریان و سیتها (سکاهای غربی).
- امپراتوری ماد: این بخش، یکی از مهمترین قسمتهای کتاب است و به موضوعات زیر میپردازد:
- پادشاهی ماد قبل از هوخشتره (کیاکسار): به ظهور پادشاهی ماد، اولین پادشاهان ماد (دیااکو، فرورتیش، سیتها، هوخشتره و کیاکسار) و روابط آنها با آشور و لیدیه، بر اساس روایات هرودوت و منابع بابلی اشاره میشود.
- جنگ آشور و لیدیه: به درگیریهای نظامی بین مادها، آشور و لیدیه و نقش سیتها در این درگیریها میپردازد.
- جامعه، فرهنگ و مذهب ماد: به ساختار اجتماعی، آداب و رسوم و اعتقادات مذهبی مادها میپردازد.
- سقوط امپراتوری ماد: به علل و عوامل داخلی و خارجی که منجر به فروپاشی امپراتوری ماد و ظهور امپراتوری هخامنشی شد، اشاره دارد[۱۰].
فصل چهارم (سیتها): این فصل، توسط مرحوم «سولیمیرسکی» نوشته شده و به اقوام سیت، زندگی، فرهنگ و تأثیرات آنها میپردازد. موضوعات اصلی این فصل عبارتند از:
- کشور و مردم: شامل معرفی سیتها، توصیف کشور، مردم، شیوه زندگی، لباس، سلاحها، صنایع دستی و تجارت آنها، اعتقادات و آیین خاکسپاری (بررسی باورهای مذهبی و مراسم تدفین سیتها) و هنر سیتی (دستاوردهای هنری) است.
- خاستگاه سیتها: شامل منشأ و افسانههای مربوط به آنها، از جمله گروههای سیتی در شمال غرب قفقاز است.
- سیتائیه هرودوت: شامل تصرف سرزمین، کشاورزان سیتی، سرزمین گرهوس و... است.
- اقوام اطراف سیتائیه: شامل غرب، مردمان شرق دنیپر، سارماتها، لشکرکشی داریوش و هجوم سیتها به غرب است.
- توسعه بیشتر و انحطاط: به توسعه و پیشرفتهای بعدی سیتها، دوره سیتی متأخر، گورهای مجلل شاهانه، استحکامات کامیانکا، شاه آتئاس و در نهایت انحطاط و فروپاشی نهایی سیتها اشاره میکند[۱۱].
پانویس
منابع مقاله
پیشگفتار و متن کتاب.