دبستان مذاهب

دبستان مذاهب، تألیف موبدی زرتشتی به نام کیخسرو اسفندیار، همان‌ گونه که از نامش پیداست، مشتمل است بر تعلیم عقاید و تفکرات ادیان و مذاهب دینی که با نثری قدیمی به نگارش درآمده است.

‏دبستان مذاهب
دبستان مذاهب
پدیدآورانفانی کشمیری، محسن بن حسن (نويسنده) اسفندیار، کیخسرو بن آذرکیوان (گردآورنده)
ناشرطهوری
مکان نشرایران - تهران
سال نشر1362ش
چاپ1
شابک-
موضوعاسلام - فرقه‎ها - هندوییسم - فرقه‎ها
زبانفارسی
تعداد جلد1
کد کنگره
‎‏/‎‏ف‎‏2‎‏د‎‏2 236 BP
نورلایبمطالعه و دانلود pdf

نویسنده در مقدمه، کتابش را این‌گونه معرفی کرده است: «در این نامه موسوم به دبستان، لختی از دانش و کنش و کیش باستانی گروه و گفتار و کردار بازپسین انبوه، از آشکاراشناسان و نهان‌بینان و صورت‌پرستان و معنی‌گزینان بی‌کم‌وکاست و بغض و حسد و اثبات و ابطال، گزارده آمد»[۱]‏.

کتاب، مشتمل بر دوازده تعلیم در عقاید پارسیان، هندوان، تبتیان، یهودیان، ترسایان، مسلمانان، صادقیه، واحدیه، روشنیان، الهیه و حکما و صوفیه است. هریک از تعالیم مشتمل بر مباحثی تحت عنوان «نظر» است. بیشترین نظرها (پانزده نظر) در ذیل تعلیم اول، یعنی عقاید پارسیان است. در ابتدای اولین نظر می‌خوانیم: «پارسیان که ایشان را ایرانیان نیز خوانند، گروهی هستند که ایشان را ایزدیان و یزدانیان و آبادیان و سپاسیان و... گویند و این گروه بر آنند که کنه برتر گوهر خدای تعالی و تقدس را به تنومندی خرد و نیروی روان، دانستن نتوان. هستی و یکتایی و کسایی – یعنی تشخص - و همه همایون صفات، از علم و حیات، عین ذات مقدس او است و...»[۲]‏.

در آخرین تعلیم، یعنی تعلیم صوفیه نیز چنین می‌خوانیم: «نامه‌نگار، با بسیاری از سالکان مسلک صوفیه و عرفای این طایفه والاشأن صحبت داشته؛ اگر همه را بنگارد، نامه مطول گردد و... اما گروهی دیگر که با وجود اثبات عالم محسوس و معقول و نیروی خرد، ایمان به انبیا دارند. گویند این طبقه برای نکویی آفریدگان حق و انتظام بلاد، شریعت برنهادند و ایشان را علم بدین امور بر وجه اتم و اکمل حاصل است، مؤیدند از جانب واجب الوجود به اثبات احکام و تبیین حلال و حرام و...»[۳]‏.

نویسنده در انتهای کتاب سبب نگارش آن را گلایه بعضی از اعزه از نگارش جانب‌دارانه کتب ملل و نحل در معرفی عقاید و مذاهب دانسته است و ادعا کرده که از تعصب در نگارش کتاب خودداری کرده است: «... و نامه‌نگار را از این گزارش جز منصب ترجمانی نیست»[۴]‏.

پانویس

  1. ر.ک: مقدمه، ص4
  2. ر.ک: متن کتاب، ص5-6
  3. ر.ک: همان، ص366
  4. ر.ک: همان، ص367

منابع مقاله

مقدمه و متن کتاب.

وابسته‌ها