جستارهایی در تاریخ اسلام و ایران
| جستارهایی در تاریخ اسلام و ایران | |
|---|---|
 | |
| پدیدآوران | رحمتی، محمدکاظم (نویسنده) |
| ناشر | بصیرت |
| مکان نشر | تهران |
| سال نشر | 1390 ش. |
| چاپ | چاپ اول |
| شابک | 978-600-5492-05-7 |
| موضوع | اسلام - تاریخ؛ اسلام - دفاعیهها و ردیهها؛ اسلام - فرقهها - تاریخ |
| زبان | فارسی |
| تعداد جلد | 1 |
| کد کنگره | 5ج3ر / 14 BP |
جستارهایی در تاریخ اسلام و ایران تألیف محمدکاظم رحمتی (متولد 1344ش)، پژوهشگر تاریخ و تمدن اسلامی؛ مجموعهای از مقالات نویسنده در حوزه تاریخ اسلام و ایران است که موضوعاتی چون مطالعات سیره نبوی در غرب، تاریخ عباسیان، تاریخنگاری اسلامی، سیاستنامهنویسی، تاریخ تشیع و نقد آثار دینی را دربرمیگیرد.
ساختار
این کتاب مشتمل بر یک پیشگفتار و چهارده مقاله مستقل است.
گزارش کتاب
کتاب «جستارهایی در تاریخ اسلام و ایران» گردآورنده مجموعه مقالات محمدکاظم رحمتی در حوزههای گوناگون تاریخ اسلام و ایران است. مقالات این کتاب رویکردی کتابشناسانه و تحلیلی داشته و به مسائل مهمی در تاریخ اسلام میپردازند.
مقاله نخست با عنوان «درآمدی بر مطالعات سیره نبوی در غرب»، به بررسی سیر تاریخی تحقیقات و مطالعات سیره در جهان غرب از دوران نگارش آثار جدلی ضداسلامی توسط راهبان مسیحی تا دوران معاصر میپردازد و مهمترین مباحث اخیر در حوزه کتابت سدههای نخستین اسلامی و شکلگیری مدونات تاریخی و سیره را مورد توجه قرار میدهد. مقاله دوم با عنوان «ادبیات ردیهنویسی مسیحیان اندلسی بر اسلام» به صورت تفصیلیتر به موضوع تعامل مسلمانان و مسیحیان در اندلس و تحولات ادبیات ردیهنویسی مسیحیت غربی علیه اسلام تا آغاز عصر رنسانس میپردازد.
دو مقاله «اخبار الدولة العباسیة و مؤلف آن» و «اخبار الدولة العباسیة و اهمیت آن در بررسی تحول مشروعیت عباسیان» به تحلیل دوران خلافت عباسی و اهمیت منبع تاریخی «اخبار الدولة العباسیة» در بررسی تحول مفهوم مشروعیت در نزد عباسیان اختصاص دارد. مقاله «جاحظ و کتاب التاج منسوب به او» به بررسی شکلگیری آثار سیاستنامهنویسی (آداب الملوک، نصیحة الملوک) و تحلیل کهنترین اثر باقیمانده از این گونه، یعنی کتاب «التاج» (با نام اصلی اخلاق الملوک) میپردازد. نویسنده نشان میدهد چگونه این سنت ادبی که در فرهنگ ایران پیش از اسلام ریشه داشت، در قرن دوم و سوم هجری توسط ادیبان ایرانیتبار به عربی انتقال یافت و سپس توسط فقیهانی چون ماوردی و ابن فراء با جنبههای فقهی ترکیب شد و گسترش یافت.
مقاله «عبدالغافر بن اسماعیل فارسی و کتاب السیاق لتاریخ نیسابور» به تحلیل تاریخنگاری محلی در سنت اسلامی با تکیه بر این اثر خاص میپردازد. سه مقاله «نکاتی دربارۀ مکاتب فقهی زیدیه»، «ابوطالب هارونی و کتاب الدعامة» و «مفهوم امامت در رسالۀ جدلی کهن امامی از دوران اموی» به تاریخ و اندیشه تشیع اختصاص دارند. مقاله «عبدالله ابن اباض و رسالۀ منسوب به او» به بررسی اندیشههای فرقه اباضیه و مقاله «قیام ابن حفصون و جایگاه آن» به تحلیل یک قیام مهم تاریخی میپردازد.
چند مقاله پایانی کتاب به نقد و بررسی برخی آثار منتشرشده در حوزه دین اختصاص یافتهاند، از جمله: «کتابی تازه در فرق اسلامی»، «نسخهای کهن از کتاب البیاض و السواد ابوالحسن سیرجانی با انتساب به ابن عربی»، «نگاهی به کتاب ردّ شبهات الکفار» نوشته آقا محمدعلی بن وحید بهبهانی، و «داعی عمادالدین ادریس و کتاب عیون الاخبار و فنون الآثار». این مقالات ضمن معرفی این آثار، به تحلیل محتوای آنها و جایگاهشان در تاریخ اندیشه اسلامی میپردازند.
کتاب با کتابنامهای به صورت زیرنویس و نمایه به پایان میرسد. رویکرد غالب در مقالات، کتابشناسانه و در مواردی تحلیلی است و نویسنده کوشیده با تمرکز بر متون کهن، زوایای کمترشناختهای از تاریخ فکری و سیاسی اسلام و ایران را روشن کند.[۱]
پانويس
منابع مقاله
پایگاه کتابخانه تخصصی ادبیات