سوره ناس

سوره ناس

سوره ناس
مشخصات سوره
جزء	۳۰
تعداد آیات	۶
تعداد کلمات	۲۰
تعداد حروف	۷۷
نزول
محل نزول	مدینه
ساختار
سجده‌دار	ندارد
موضوع اصلی	آموزش پناهندگى به خدا از شر شيطان‌صفتان
فضایل و خواص
فضیلت (حدیث)	از امام باقر عليه‌السلام: رسول خدا صلى‌الله‌عليه‌وآله كسالت و درد شديد پيدا كرد، جبرئيل و ميكائيل خدمت آن حضرت آمدند، جبرئيل سوره فلق و ميكائيل سوره ناس را خواندند. ابوخديجه از امام صادق عليه‌السلام روايت كرده كه جبرئيل ارواح پليده را به وسيله معوذتين و قل هو اللَّه احد از پيامبر دور كرد
نسبت با دیگر سوره‌ها
سوره بعد	ندارد (آخرین سوره قرآن)
مناسبت با سوره قبل	هر دو سوره «معوذتان» نام دارند و هر دو آموزش پناهندگى به خدا هستند؛ سوره فلق پناه از شرور بيرونى و سوره ناس پناه از شرور درونى (وسوسه‌های شيطانی) را آموزش مى‌دهد
مناسبت با سوره بعد	ندارد (آخرین سوره قرآن در چینش کنونی)
اطلاعات تاریخی و تفسیری
تفاسیر مشهور	تفسير مهر، تفسير نمونه، الميزان، مجمع البيان، التحرير و التنوير، الكشف و البيان، الدر المنثور
شأن نزول (مشهور)	مردى يهودى رسول خدا صلى‌الله‌عليه‌وآله را جادو كرد و آن حضرت بيمار شد. جبرئيل بر او نازل گشته دو سوره معوذتين را آورد و محل سحر را مشخص كرد. پيامبر صلى‌الله‌عليه‌وآله على عليه‌السلام را فرستاد و سحر را آوردند. با باز كردن هر گره و خواندن يك آيه، گره‌ها باز شد و پيامبر بهبود يافت
نسخ (ناسخ و منسوخ)	ندارد

ناس به معني جماعت و مردم است .

مفهوم کلی سوره

پناه بر خدا از شر شيطان‌ها؛ اقسام شياطين .

اسامی سوره

ناس، قل أعوذ برب الناس، معوذه ثانيه .

علت نام‌گذاری

«سوره ناس»؛ اسم ناس به معني مردم از آيه اول آن گرفته شده است. اين واژه پنج مرتبه در اين سوره تكرار شده است .

«سوره قل أعوذ برب الناس»؛ نام‌گذاري سوره به عبارت آغازين آن است و در لسان روايات از اين اسم استفاده شده است .

«سوره معوذه ثانيه»؛ سوره فلق به همراه سوره ناس «المعوذتان» خوانده مي‌شوند و اين به خاطر لفظ «أعوذ» (پناه مي‌برم) در آيه اول اين دو سوره مي‌باشد و در واقع اين دو سوره آموزش تعويذ و پناهندگي به خدا هستند.

تعداد آيات، كلمات و حروف

اين سوره ۶ آيه، ۲۰ كلمه و ۷۷ حرف دارد ؛ هرچند اقوال در تعداد كلمات و حروف سوره‌ها مختلف است.

اهداف و آموزه‌ها

هدف اصلى سوره ناس، آموزش پناهندگى به خدا از شر شيطان‌صفتان است .

محتوا و موضوعات

محتواى سوره ناس از جهتى شبيه سوره فلق است، هر دو ناظر به پناه بردن به خداوند بزرگ از شرور و آفات مى‌باشد، با اين تفاوت كه در سوره فلق انواع مختلف شرور مطرح شده، ولى در اين سوره فقط روى شر وسوسه‌گران ناپيدا (وسواس خناس) تكيه شده است .

فضائل، خواص و ثواب قرائت

فضيل‌بن‌يسار گويد شنيدم ابو جعفر عليه‌السلام مي‌فرمود: «رسول خدا صلى‌الله‌عليه‌وآله كسالت و درد شديد و سختى پيدا كرد و جبرئيل و ميكائيل خدمت آن حضرت آمدند، جبرئيل در بالاى سر آن حضرت نشست و ميكائيل در پائين پاى، پس جبرئيل آن حضرت را به قل اعوذ برب الفلق دعاء خواند و به خدا پناه برد و ميكائيل به سوره قل اعوذ برب الناس».

ابوخديجه از امام صادق عليه‌السلام روايت كرده كه «جبرئيل خدمت پيغمبر صلى‌الله‌عليه‌وآله آمد در حالى كه آن حضرت دادخواهى مى‌كرد و يا ناله مي‌نمود، پس ارواح پليده را از آن حضرت به وسيله قل اعوذ برب الناس و قل اعوذ برب الفلق و قل هو اللَّه احد دور كرد و گفت: باسم اللَّه ارقيك و اللَّه يشفيك من كل داء يوذيك خذها فلتهنيك: به نام خدا ارواح پليده را از او دور مي‌سازم و خدا شفا مي‌دهد تو را از هر دردى كه تو را اذيّت كند، بگير آن را كه بر تو گوارا باشد» .

محل و زمان نزول

سوره ناس مدني است . تاريخ نزول آن در ما بين ابتداء وحى و هجرت مسلمين به حبشه است و بعد از سوره فلق نازل شده است .

فضاي نزول

در الدر المنثور آمده است كه عبدبن‌حميد از زيدبن‌اسلم روايت كرده كه گفت: «مردى يهودى رسول خدا صلى‌الله‌عليه‌وآله را جادو كرد، و در نتيجه آن حضرت بيمار شد، جبرئيل بر او نازل گشته دو سوره معوذتين را آورد و گفت: مردى يهودى تو را سحر كرده و سحر مذكور در فلان چاه است، رسول خدا صلى‌الله‌عليه‌وآله على عليه‌السلام را فرستاد آن سحر را آوردند، دستور داد گره‌هاى آن را باز نموده، براى هر گره يك آيه بخواند، على عليه‌السلام هر گرهى را باز مى‌كرد يك آيه را مى‌خواند، همينكه كه گره‌ها باز و اين دو سوره تمام شد، رسول خدا صلى‌الله‌عليه‌وآله برخاست، گويا پاى‌بندى از پايش باز شده باشد» .

و به اين دسته روايات اشكالى كرده‌اند، و آن اين است كه اين روايات با مصونيت رسول خدا از تاثير سحر نمى‌سازد، و چگونه سحر ساحران در آن جناب مؤثر مى‌شده با اينكه قرآن كريم مسحور شدن آن جناب را انكار نموده، فرموده: «وَ قالَ الظَّالِمُونَ إِنْ تَتَّبِعُونَ إِلَّا رَجُلًا مَسْحُوراً انْظُرْ كَيْفَ ضَرَبُوا لَكَ الْأَمْثالَ فَضَلُّوا فَلا يَسْتَطِيعُونَ سَبِيلًا» (ستمگران گفتند شما پيروى نمى‌كنيد مگر مردى سحر شده را، ببين چگونه مثلها برايت مى‌زنند، و در نتيجه گمراه گشته راه به جايى نمى‌برند. سوره فرقان، آيه ۸ و ۹).

ليكن اين اشكال وارد نيست، براى اينكه منظور مشركين از اينكه آن جناب را مسحور بخوانند، اين بوده كه آن جناب بى‌عقل و ديوانه است، آيه شريفه هم اين معنا را رد مى‌كند، و اما تاثير سحر در اينكه مرضى در بدن آن جناب پديد آيد، و يا اثر ديگرى نظير آن را داشته باشد، هيچ دليلى بر مصونيت آن جناب از چنين تاثيرى در دست نيست .

ترتيب در مصحف و نزول

سوره ناس، در چينش كنونى قرآن صدوچهاردهمين سوره به شمار مي آيد و بيست و يکمين سوره در ترتيب نزول (پس از سوره فلق) مى‌باشد ؛ هرچند اقوال در ترتيب نزول مختلف است.

ارتباط با سوره قبلي

خداوند سبحان در سوره تبّت دشمنان رسول خدا را مذمت كرد، و آن گاه توحيد را در سوره اخلاص ياد نمود، سپس استعاذه و پناه بردن به خدا را در اين دو سوره ياد كرد .

ويژگی

سوره ناس سوره دوم المعوذتان است و آخرين سوره قرآن در چينش کنوني قرآن است.

منابع

• ابن عاشور، محمد طاهر، التحرير و التنوير، تونس: الدار التونسية للنشر، ۱۹۸۴.
• ثعلبى، ابواسحاق احمد بن ابراهيم، الكشف و البيان عن تفسير القرآن، بيروت: دار إحياء التراث العربى، ۱۴۲۲ ق.
• حكيمى، محمد باقر، حجةالتفاسير و بلاغ‌الإكسير، قم: مؤسسة الثقافة الإسلامية، ۱۳۸۶.
• حسينى طهرانى، سيد هاشم، ترجمه تفسير مجمع‌البيان، تهران: انتشارات فراهانى، ۱۳۶۰.
• رضائى اصفهانى، محمدعلى، تفسير قرآن مهر، قم: انتشارات پژوهش‌های تفسیر و علوم قرآن، ۱۳۸۷.
• سيوطى، جلال الدين، الدر المنثور فى تفسير المأثور، قم: كتابخانه آية‌الله مرعشى نجفى، ۱۴۰۴ ق.
• طباطبايى، سيد محمدحسين، الميزان فى تفسير القرآن (ترجمه: سيد محمدباقر موسوى همدانى)، قم: انتشارات جامعه مدرسين، ۱۳۷۴.
• طبرسی، فضل بن حسن، مجمع‌البیان فی تفسیر القرآن، تهران: انتشارات ناصر خسرو، ۱۳۷۲.
• قريشى، سيد على اكبر، قاموس قرآن، تهران: دار الكتب الإسلامية، ۱۳۷۱.
• معرفت، محمد هادى، التمهيد في علوم القرآن، قم: مؤسسة النشر الإسلامى، ۱۴۱۲ ق.
• مكارم شيرازى، ناصر، تفسير نمونه، تهران: دار الكتب الإسلامية، ۱۳۷۴.