آجودان باشی، جهانگیرخان

اطلاعات شخصی
نام پدر	سلیمان‌خان سهام‌الدوله
ولادت	۱۲۴۹ قمری (۱۸۳۲ میلادی)
محل زندگی	ایران
رحلت	۱۷ محرم ۱۳۰۹ قمری (۲۳ اوت ۱۸۹۱ میلادی)
طول عمر	۶۰ سال (۱۲۴۹-۱۳۰۹ قمری)
خویشاوندان	منوچهرخان معتمدالدوله (عمو)، نریمان‌خان (برادر)
پیشه	سیاست‌پیشه، نظامی
منصب	سرتیپ، ژنرال آجودان، فرمانده قورخانه، امیرتومان، وزیر صنایع
خویشاوندان سرشناس	نریمان‌خان (برادر - دیپلمات و مترجم)، منوچهرخان معتمدالدوله (عمو)
اطلاعات علمی
معاصرین	ناصرالدین شاه قاجار، آقاخان نوری، فرخ‌خان غفاری امین‌الملک
سفرهای مهم	سفر به اروپا (چندین بار)، سفر به بغداد (۱۲۷۳ ق)

جهانگیرخان آجودانباشی (۱۲۴۹–۱۳۰۹ قمری / ۱۸۳۲–۱۸۹۱ میلادی) پسر سلیمان‌خان سهام‌الدوله و برادرزاده منوچهرخان معتمدالدوله، سیاست‌پیشه برجسته روزگار ناصرالدین شاه قاجار بود.

زیست‌نامه

تبار و آغاز کار

جهانگیرخان از مهاجران ارامنه تفلیس بود و به علت مقام و احترام پدر، از توجه شاه برخوردار گشت و ترقی بسیار کرد.

مأموریت‌های سیاسی

در ۱۲۷۳ قمری / ۱۸۵۶ میلادی، قرارداد پاریس (در مسئله هرات) را که برای امضای شاه به تهران آورده بودند، جهت مبادله با نمایندگان انگلستان به بغداد برد و در راه استوارسازی این قرارداد به سود انگلستان بسیار کوشید و چون بازگشت، مقام سرتیپی یافت.

در ۱۲۷۹ قمری / ۱۸۶۲ میلادی، با حفظ سمت سرتیپی و ژنرال آجودانی، به فرماندهی قورخانه منصوب شد.

در ۱۲۹۹ قمری / ۱۸۸۲ میلادی، با حفظ عناوین پیشین امیرتومان شد و همان سال، مقام وزارت صنایع به او محول گردید.

سفرها و ویژگی‌های اخلاقی

وی چندین بار به اروپا سفر کرد و از اوضاع جهان آن روزگار آگاه گردید. او را «به سخاوت و فقیر دوستی» ستوده‌اند.

درگذشت

وی در ۱۷ محرم ۱۳۰۹ قمری / ۲۳ اوت ۱۸۹۱ میلادی چشم از جهان فرو پوشید.

برادرش نریمان‌خان

جهانگیرخان برادری به نام نریمان‌خان داشت که مانند بسیاری از ارامنه ایران، به «گرجی» شهرت یافته بود و پس از مرگ پدر (۱۲۶۹ قمری / ۱۸۵۳ میلادی) مقام نیابت اول آجودان‌باشی را به دست آورد.

نریمان‌خان به دانش نوین علاقه‌مند بود و زبان فرانسه نیز می‌دانست. به همین جهت، در زمره مترجمان وزارت خارجه درآمد و در مأموریت فرخ‌خان غفاری امین‌الملک به اروپا (۱۲۷۳ قمری / ۱۸۵۶ میلادی) برای بستن پیمان پاریس، وی نیز از همراهان بود و پس از بازگشت به ایران، به درجه سرتیپی نایل گردید. متن قرارداد در تهران توسط او به امضای شاه و آقاخان نوری صدراعظم رسید و جهانگیرخان آن را برای مبادله با نمایندگان انگلستان به بغداد برد.

در دوره وزیرمختاری میرزا حسین خان مشیرالدوله در استانبول (از ۱۲۷۵ قمری / ۱۸۵۸ میلادی به بعد) نریمان‌خان به سمت مستشاری سفارت منصوب شد و جز مدت کوتاهی که در ۱۲۹۰ قمری / ۱۸۷۳ میلادی، کنسول ایران در مصر شد، تا ۱۲۹۶ قمری / ۱۸۷۹ میلادی، پیوسته در سمت خود باقی ماند. در همین سال وزیرمختار ایران در اتریش گشت و در ۱۲۹۸ قمری / ۱۸۸۱ میلادی، مدت کوتاهی به ایران آمد و مجدداً به اتریش اعزام شد و تا ۱۳۲۱ قمری / ۱۹۰۳ میلادی، یعنی مدت ۲۵ سال در وین انجام وظیفه کرد. در خلال همین دوران یعنی ۱۳۰۹ قمری / ۱۸۹۱ میلادی بود که لقب قوام‌السلطنه یافت.

وی مردی آداب‌دان و دست و دل باز بود. با زنان حرم سلطنت به نحوی رفتار می‌کرد که عاقبت به اندرون شاهی راه یافت. نریمان‌خان در دوره مظفرالدین شاه از دیپلماتهای مورد توجه ایران به شمار می‌رفت.

منابع مقاله

بخش تاریخ، دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، تهران، مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، چاپ دوم، 1374