فریزر، جیمز بیلی‌

جیمز بیلی فریزر
نام کامل	جیمز بیلی فریزر
نام پدر	ادوارد ساتچل فریزر
ولادت	۱۱ ژوئن ۱۷۸۳
محل تولد	ادینبورگ، اسکاتلند، اسکاتلند (پادشاهی بریتانیای کبیر)
رحلت	۲۳ ژانویه ۱۸۵۶
مدفن	کرکهیل، نزدیک اینورنس
همسر	جین فریزر تایتلر
خویشاوندان	ویلیام فریزر (برادر)
مذهب	مسیحی؛ مسلمان (در سفر به مشهد)
پیشه	سیاح، نویسنده، نقاش، دیپلمات
اطلاعات علمی
اساتید	ویلیام هاول جرج چینری
برخی آثار	Journal of a Tour through part of the Himala Mountains, and to the Sources of the Rivers Jumna and Ganges Narrative of a Journey into Khorasan in the Years 1821 and 1822 Travels and Adventures in the Persian Provinces on the Southern Banks of the Caspian Sea The Kuzzilbash: A Tale of Khorasan The Persian Adventurer An Historical and Descriptive Account of A Travels in Koordistan, Military رحلة فریزر إلی بغداد سنة 1834 م

جیمز بیلی فریزر (۱۷۸۳ - ۱۸۵۶م)، سیاح، نویسنده و نقاش اسکاتلندی بود که سفرهای گسترده‌ای به هند، ایران، کردستان و میان‌رودان داشت. مهمترین آثار او سفرنامه‌هایی است که اطلاعات ارزشمندی درباره جغرافیا، فرهنگ و تحولات سیاسی این مناطق در قرن نوزدهم ارائه می‌دهند. او در سفر خود به مشهد، به اسلام گروید و توانست از حرم امام رضا(ع) طرحی بکشد.

ولادت

جیمز بیلی فریزر در ۱۱ ژوئن ۱۷۸۳ در ادینبورگ، اسکاتلند به دنیا آمد. او پسر ارشد ادوارد ساتچل فریزر، از زمینداران منطقه اینورنس، و همسرش جین بود. خانواده او از شاخه‌های قدیمی قبیله فریزر بودند که از قرن پانزدهم در منطقه «مونیاک» ساکن شده بودند. او دوران کودکی خود را در ملک خانوادگی گذراند.

تحصیلات

فریزر تحصیلات ابتدایی خود را در خانه و زیر نظر معلم خصوصی فراگرفت و سپس برای ادامه تحصیل به مدرسه‌ای در ادینبورگ رفت. او در زمینه نقاشی نیز مهارت داشت و بعدها این هنر را نزد هنرمندانی چون ویلیام هاول و جرج چینری تکمیل کرد.

فعالیت‌ها

فریزر فعالیت حرفه‌ای خود را در نوزده سالگی و با سفر به گویان (در آمریکای جنوبی) آغاز کرد تا مزارع نیشکر و پنبه خانواده را مدیریت کند. او پس از دوازده سال (۱۸۱۱) به اسکاتلند بازگشت.

در سال ۱۸۱۳ به هند سفر کرد و پس از یک دوره کوتاه فعالیت تجاری در کلکته، به برادرش ویلیام در دهلی پیوست. در سال ۱۸۱۵، همراه با برادرش سفری اکتشافی به هیمالیا داشت و برای اولین بار موفق شد به سرچشمه رودهای جمنا و گنگ برسد. حاصل این سفر کتاب «Journal of a Tour through part of the Himala Mountains (ژورنال سفری در بخشی از کوه‌های هیمالیا)» و مجموعه نقاشی‌های آبرنگی از آن منطقه بود.

در سال ۱۸۲۱، فریزر سفری به ایران داشت. او از راه بوشهر و شیراز به اصفهان و تهران رفت و سپس با لباس مبدل به قم و مشهد سفر کرد. در مشهد با کمک یک دوست روحانی، مسلمان شد و به حرم امام رضا(ع) وارد شد و از آن طرحی کشید. او سپس به مناطق کردنشین و سواحل دریای خزر سفر کرد و سرانجام در سال ۱۸۲۳ به اسکاتلند بازگشت.

فریزر در سال ۱۸۳۴ مأموریت دیپلماتیک مخفیانه‌ای از سوی دولت بریتانیا یافت تا اوضاع ایران و نفوذ روسیه را بررسی کند. او در این سفر بیش از ۱۰۰۰۰ مایل را با اسب پیمود و گزارش‌های مفصلی تهیه کرد.

او در سال ۱۸۳۶ مأمور اسکورت شاهزادگان ایرانی (رضاقلی میرزا و نجفقلی میرزا) بود که به لندن آمده بودند و آنها را تا استانبول همراهی کرد.

فریزر به عنوان یک نقاش ماهر، آثار بسیاری از مناظر، بناهای تاریخی و مردم ایران و هند خلق کرده است که برخی از آنها به صورت چاپ سنگی منتشر شده‌اند.

وفات

جیمز بیلی فریزر در ۲۳ ژانویه ۱۸۵۶ در ملک خانوادگی خود «مونیاک» در نزدیکی اینورنس، اسکاتلند درگذشت و در قبرستان خانواده در «کرکهیل» به خاک سپرده شد. او هیچ فرزندی از خود به جای نگذاشت.

آثار

فریزر آثار متعددی از خود به جای گذاشته است که مهمترین آنها عبارتند از:

- Journal of a Tour through part of the Himala Mountains, and to the Sources of the Rivers Jumna and Ganges (ژورنال سفری در بخشی از کوه‌های هیمالیا و به سرچشمه رودهای جمنا و گنگ، ۱۸۲۰)

- Narrative of a Journey into Khorasan in the Years 1821 and 1822 (روایت سفری به خراسان در سال‌های ۱۸۲۱ و ۱۸۲۲، ۱۸۲۵)

- Travels and Adventures in the Persian Provinces on the Southern Banks of the Caspian Sea (سفرها و ماجراهایی در استان‌های ایرانی کرانه جنوبی دریای خزر، ۱۸۲۶)

- The Kuzzilbash: A Tale of Khorasan (قزلباش: داستانی از خراسان، ۱۸۲۸)

- The Persian Adventurer (ماجراجوی ایرانی، ۱۸۳۰)

- An Historical and Descriptive Account of Persia (شرح تاریخی و توصیفی ایران، ۱۸۳۴)

- A Winter's Journey (Tâtar,) from Constantinople to Teheran (سفر زمستانی از قسطنطنیه تا تهران، ۱۸۳۸)

- Travels in Koordistan, Mesopotamia, etc. (سفرهایی در کردستان، میان‌رودان و...، ۱۸۴۰)

- Mesopotamia and Assyria (میان‌رودان و آشور، ۱۸۴۲)

- Military Memoir of Lieut.-Col. James Skinner (خاطرات نظامی سرهنگ جیمز اسکینر، ۱۸۵۱)

- رحلة فریزر إلی بغداد سنة 1834 م (سفرنامه فریزر به بغداد در سال ۱۸۳۴، ترجمه عربی جعفر خیاط، ۲۰۰۶)

منابع مقاله

• دانشنامه ایرانیکا: مدخل FRASER JAMES BAILLIE
• Dictionary of National Biography, 1885-1900, Volume 20 - Fraser, James Baillie
• رحلة فریزر إلی بغداد سنة 1834 م، جلد 1، ترجمه جعفر خیاط، بیروت: الدار العربیه للموسوعات، ۲۰۰۶م
• موزه بریتانیا: مدخل James Baillie Fraser
• Grokipedia - James Baillie Fraser

وابسته‌ها

• نادرشاه
• رحلة فریزر إلی بغداد سنة 1834 م
• تاریخ نادر شاه افشار
• سفرنامه فریزر معروف به سفر زمستانی از مرز ایران تا تهران و دیگر شهرهای ایران