عنوان المعارف و ذكر الخلائف
عنوان المعارف و ذكر الخلائف، نوشته صاحب ابوالقاسم اسماعیل بن عبّاد (385-326ق) است. او در این اثر، گزارش بسیار کوتاهی از زندگی شخصیتهای ممتاز جهان اسلام همچون پیامبر(ص) و اهلبیت(ع) تا ستمپیشگانی مانند خلفای بنیامیه و بنیعباس را ارائه میکند. محمدحسن آلیاسین، پژوهش کتاب را انجام داده است.
| عنوان المعارف و ذكر الخلائف | |
|---|---|
 | |
| پدیدآوران | صاحب بن عباد، اسماعیل بن عباد (نويسنده) آل یاسین، محمدحسن (محقق) |
| ناشر | مطبعة الإرشاد |
| مکان نشر | عراق - بغداد |
| سال نشر | 1345ش - 1966م |
| چاپ | 1 |
| موضوع | خلفای راشدین - اسلام - تاریخ - از آغاز تا 41ق. |
| زبان | عربی |
| تعداد جلد | 1 |
| کد کنگره | 9ع2ص 28/8 BP |
| نورلایب | مطالعه و دانلود pdf |
ساختار و محتوا
این اثرِ موجز مشتمل است بر:
- مقدمه محقق: حاوی بیان شأن مؤلف و مقام علمی و جایگاه فرهنگی و ادبیاش در جهان اسلام[۱].
- مقدمه مؤلف: شامل گزارشی کوتاه از مطالب کتاب[۲].
- متن کتاب: شامل گزارش درباره شخصیتهای جهان اسلام از زمان پیامبر(ص) تا 334ق.
موضوعهای این اثر بهتفصیل، عبارتند از: شناسه پیامبر(ص) و فرزندان، همسران، عموها و عمههای حضرت ختمیمرتبت، بهضمیمه نام اسبان ایشان و سپس مختصری از تاریخ زندگی رسولالله(ص) با برجسته ساختن نبردهای حضرت و ذکری از حجگزاری و قبض روح ایشان؛ خلفای سهگانه؛ امام علی(ع)؛ امام حسن(ع)؛ بنیامیه (معاویه، یزید و فرزندش، مروان، عبدالملک، ولید، سلیمان، عُمر بن عبدالعزیز، یزید بن عبدالملک، هشام، ولید و فرزندش یزید، ابراهیم و مروان بن محمد)[۳].
نویسنده در ادامه، نام کسانی را که با آنان برای به دست گرفتن خلافت بیعت شد، با توضیح مختصری از زندگیاشان میآورد. ایشان عبارتند از: امام حسین(ع)، عبدالله بن زبیر، محمد بن حنفیه، ضحاک بن قیس، عمرو بن سعید، عبدالرحمن بن محمد، یزید بن مهلب، زید شهید و عبدالله بن معاویه[۴].
او سپس به خلفای بنیعباس تا زمانه خود میپردازد. ایشان عبارتند از: سفاح، منصور، مهدی، هادی، رشید، امین، مأمون، معتصم، واثق، متوکل، منتصر، مستعین، معتز، مهتدی، معتمد، معتضد، مکتفی، مقتدر، قاهر، راضی، متقی، مستکفی، و متقی[۵].
نمونهای از نثر صاحب بن عبّاد در گزارش تاریخی موجزش چنین است: «ذِكْرُ مَنْ بُويِعَ لَهُ بِالخِلافَةِ في مُدَّةِ بَنِيأُمَيَّةَ: أبوعبدالله الحسين بن علي بن أبيطالب(ع) و هو إمام الحقّ. بايع له أهلُ الكوفة علی رأس تسعٍ و خمسین سنة و سبعة أشهر و عشرة أيّام من الهجرة و أخرج له يزيدُ مَن حاربه و قتله بالطّف يوم عاشوراء سنة إحدی و ستين من الهجرة و كانت له سبعٌ و خمسون سنة و ثلاثة أشهر و ثلاثة أيام و كان أشبهَ الناس برسولالله(ص). تولّی قتله و حزّ رأسه سنانُ بن أنس (لعنهالله)[۶].
پانویس
منابع مقاله
مقدمه محقق و متن کتاب.