خورشید، احمد

خورشید احمد (۱۹۳۲ –۲۰۲۵ م) اقتصاددان، فیلسوف، سیاستمدار و نظریه‌پرداز برجستهٔ اسلامی پاکستانی بود. او به عنوان یکی از معماران اصلی علم اقتصاد اسلامی در دوران معاصر شناخته می‌شود و نقش کلیدی در توسعه و ترویج اندیشه‌های اقتصادی اسلام در سطح جهانی ایفا کرد. خورشید احمد یکی از رهبران ارشد حزب جماعت اسلامی پاکستان بود و در دوره‌های مختلف، از جمله در دولت ضیاءالحق، به عنوان سناتور و وزیر فدرال برنامه‌ریزی و توسعه خدمت کرد. او همچنین بنیان‌گذار و رئیس مؤسسه اسلامی در لستر (The Islamic Foundation) بود که به یکی از مهم‌ترین مراکز مطالعات اسلامی در اروپا تبدیل شد.

خورشید احمد
نام کامل	خورشید احمد
نام‌های دیگر	پروفیسر خورشید احمد
ولادت	۲۳ مارس ۱۹۳۲ میلادی
محل تولد	دهلی، هند بریتانیا، هند
محل زندگی	دهلی، لاهور، کراچی، لستر
رحلت	۱۳ آوریل ۲۰۲۵ میلادی
مدفن	لستر، انگلستان
طول عمر	۹۳ سال
دین	اسلام
مذهب	اهل سنت
پیشه	اقتصاددان، فیلسوف، سیاستمدار، نویسنده
منصب	سناتور پاکستان، وزیر فدرال برنامه‌ریزی و توسعه
اطلاعات علمی
درجه علمی	دکتری
دانشگاه	دانشگاه لستر، دانشگاه کراچی
علایق پژوهشی	اقتصاد اسلامی، فلسفه، علوم سیاسی
برخی آثار	اسلام و غرب اصول تعلیم و تربیت اسلامی Family Life in Islam Economic Development in an Islamic Framework

ولادت

خورشید احمد در ۲۳ مارس ۱۹۳۲ (مطابق با ۳ فروردین ۱۳۱۱ ش) در شهر دهلی، که در آن زمان بخشی از هند بریتانیا بود، در یک خانوادهٔ اردوزبان دیده به جهان گشود. پس از استقلال پاکستان در سال ۱۹۴۷، خانوادهٔ وی به آن کشور مهاجرت کرد و در شهر لاهور ساکن شد.

تحصیلات

خورشید احمد تحصیلات ابتدایی خود را ابتدا در کالج آنگلو-عربی دهلی و سپس پس از مهاجرت در پاکستان ادامه داد. او در سال ۱۹۴۹ وارد کالج دولتی لاهور (Government College University) شد و در سال ۱۹۵۲ با درجه ممتاز در رشته اقتصاد فارغ‌التحصیل شد. او هم‌زمان وارد رشته حقوق شد و در امتحان وکالت قبول شد. سپس در سال ۱۹۵۸ موفق به اخذ مدرک کارشناسی ارشد ممتاز در رشته اقتصاد از دانشگاه کراچی شد. در سال ۱۹۶۲ نیز با درجه ممتاز در رشته مطالعات اسلامی از همان دانشگاه فارغ‌التحصیل شد.

در سال ۱۹۶۵ برای ادامه تحصیل به بریتانیا رفت و در دانشگاه لستر ثبت‌نام کرد. او در سال‌های ۱۹۶۷-۱۹۶۸ موفق به دفاع از رساله دکتری خود در رشته اقتصاد با موضوع «اقتصاد اسلامی» شد و مدرک دکترای خود را از این دانشگاه دریافت کرد. دانشگاه لستر نیز در سال ۱۹۷۰ به پاس خدمات او در ترویج سوادآموزی، دکترای افتخاری در رشته آموزش به او اعطا کرد.

فعالیت‌ها

فعالیت سیاسی

خورشید احمد از جوانی جذب اندیشه‌های سید ابوالاعلی مودودی شد. در سال ۱۹۴۹ به شاخه دانشجویی جماعت اسلامی پاکستان (جمیعت طلبه اسلامی) پیوست و در سال ۱۹۵۳ به عنوان رئیس ملی این تشکیلات انتخاب شد. در سال ۱۹۵۶ رسماً به عضویت حزب جماعت اسلامی درآمد و به سرعت به عنوان یکی از اعضای برجسته شورای مرکزی و سپس به عنوان نایب امیر (معاون رهبر) حزب منصوب شد. او از نزدیکان و مشاوران اصلی مودودی بود.

او در سال‌های ۲۰۰۲ تا ۲۰۱۲ به عنوان سناتور در مجلس سنا (ایوانِ بالا) پاکستان خدمت کرد. در دوران دولت نظامی محمد ضیاءالحق، خورشید احمد سمت مشاور را بر عهده داشت و در سال ۱۹۷۸ به عنوان وزیر فدرال برنامه‌ریزی و توسعه و رئیس کمیسیون برنامه‌ریزی پاکستان منصوب شد و در طراحی سیاست‌های اقتصادی برای اسلامی‌سازی اقتصاد کشور نقش محوری ایفا کرد.

فعالیت علمی و تأسیس مراکز اسلامی

خورشید احمد در سال ۱۹۶۰ به عنوان پژوهشگر و سپس استاد به دانشگاه کراچی پیوست. بین سال‌های ۱۹۶۹ تا ۱۹۷۲ به عنوان محقق و سپس مدرس فلسفه معاصر در دانشگاه لستر مشغول به کار شد.

او مهم‌ترین و ماندگارترین دستاورد علمی خود را در سال ۱۹۷۳ با همکاری خرم مراد، بنیان‌گذاری مؤسسه اسلامی (The Islamic Foundation)در شهر لستر انگلستان رقم زد. این مؤسسه به یک مرکز پیشرو برای مطالعات اسلامی و اقتصاد اسلامی در جهان غرب تبدیل شد و ده‌ها تألیف و ترجمه در حوزه اندیشه اسلامی منتشر کرد. او همچنین مؤسس و رئیس مؤسسه مطالعات سیاست (Institute of Policy Studies) در اسلام‌آباد بود و نقش مهمی در تأسیس دانشگاه علوم مدیریت و تکنولوژی (UMT) در لاهور و دانشگاه اسلامی جهانی اسلام‌آباد داشت.

نقش در انقلاب اسلامی ایران

خورشید احمد، به عنوان یکی از رهبران برجسته نهضت اسلامی در پاکستان، از حامیان سرسخت انقلاب اسلامی ایران به رهبری امام خمینی بود. در تاریخ ۲۳ دی‌ماه ۱۳۵۷ (۱۴ ژانویه ۱۹۷۹)، او در نوفل‌لوشاتو پاریس با امام خمینی دیدار و گفت‌وگو کرد. در این دیدار که متن آن در صحیفه امام ثبت شده است، او ضمن ابراز حمایت از نهضت اسلامی ایران، به تشریح اوضاع پاکستان و حمایت‌های مردمی از انقلاب ایران پرداخت. امام خمینی نیز در پاسخ، نقش دولت‌ها در انحراف ملت‌ها را مورد تأکید قرار داد و از حمایت دولت پاکستان از رژیم شاه انتقاد کرد.

جوایز و افتخارات

در سال ۱۹۹۰، خورشید احمد به طور مشترک با علی طنطاوی موفق به دریافت جایزه ملک فیصل برای خدمات به اسلام شد. این جایزه به پاس تلاش‌های بی‌وقفه او در زمینه دعوت اسلامی، بویژه از طریق اسلامیک فاوندیشن، و ترویج علم اقتصاد اسلامی اعطا شد. همچنین در سال ۲۰۱۱، دولت پاکستان نشان امتیاز (نشانِ امتیاز) که عالی‌ترین نشان غیرنظامی این کشور است را به او اهدا کرد.

وفات

خورشید احمد سرانجام پس از یک دوره بیماری، در روز ۱۳ آوریل ۲۰۲۵ (مطابق با ۲۴ فروردین ۱۴۰۴ شمسی) در سن ۹۳ سالگی در شهر لستر انگلستان درگذشت. امیر کنونی جماعت اسلامی پاکستان، حافظ نعیم الرحمن، در پیامی رحلت او را تسلیت گفت و از او به عنوان «یک سرمایه برای جهان اسلام و مرجعی در اقتصاد و مفاهیم اسلامی» یاد کرد.

آثار

خورشید احمد نویسنده و ویراستاری پرکار بود و بیش از ۷۰ کتاب و جزوه به زبان‌های انگلیسی و اردو از خود به جای گذاشت. مهم‌ترین آثار او در حوزه اقتصاد اسلامی، تعلیم و تربیت و آشنایی با اسلام است.

تألیفات (به انگلیسی):

• Family Life in Islam (The Islamic Foundation, 1974)
• Economic Development in an Islamic Framework (The Islamic Foundation, 1979)
• Islam: Its Meaning and Message (ویراستار، Islamic Council of Europe, 1976)

آثار ترجمه‌شده به فارسی:

• اسلام و غرب (ترجمه: غلامرضا سعیدی، دارالتبلیغ اسلامی قم، ۱۳۴۷)
• اصول تعلیم و تربیت اسلامی (ترجمه: سکینه سرابخش، ۱۳۶۸)
• مطالعاتی در اقتصاد اسلامی (گردآورنده، ترجمه: محمدجواد احمدی، بنیاد پژوهش‌های آستان قدس رضوی، مشهد، ۱۳۷۴)

منابع مقاله

• الجزیره نت، قطر: خورشيد أحمد.. رحيل رفيق درب المودودي، ۱۴ آوریل ۲۰۲۵
• جایزه ملک فیصل، عربستان سعودی: پروفیسر خورشید احمد
• روزنامه دیلی پاکستان: پروفیسر خورشید احمد، عالم اسلام کی عظیم شخصیت، ۱۷ آوریل ۲۰۲۵
• پایگاه اطلاع‌رسانی جماران، ایران: در دیدار خورشید احمد با امام چه گذشت؟، ۲۳ دی ۱۳۹۹
• سازمان اسناد کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران: اسلام و غرب نوشته خورشید احمد
• سازمان اسناد کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران: اصول تعلیم و تربیت اسلامی نوشته خورشید احمد

وابسته‌ها

اسلام و غرب