فرهنگنامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم صلیاللهعلیهواله
فرهنگنامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم(ص)، توسط گروهی از نویسندگان، به سرپرستی گروه فرهنگنامه علوم انسانی و اسلامی پژوهشکده باقرالعلوم(ع)، به نگارش درآمده است. این کتاب، یک دائرةالمعارف الفبایی جامع درباره زندگی، سیره و تاریخ پیامبر اسلام(ص) از زمان تولد تا رحلت ایشان است.
| فرهنگ نامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم صلی الله علیه و اله | |
|---|---|
 | |
| پدیدآوران | جمعی از نویسندگان (نويسنده) |
| ناشر | سازمان تبليغات اسلامی. پژوهشکده باقر العلوم علیه السلام |
| مکان نشر | ایران - قم |
| سال نشر | 1390ش |
| چاپ | 1 |
| زبان | فارسی |
| تعداد جلد | 2 |
| کد کنگره | /ف367 22/9 BP |
| نورلایب | مطالعه و دانلود pdf |
ساختار
این کتاب، بهصورت فرهنگنامهای با مقالات مستقل و غیر مستقل، در دو جلد تنظیم شده است که شامل بخشهای تاریخی بهصورت سالبهسال و همچنین مقالاتی درباره شخصیتها، مکانها، رویدادها و مفاهیم مرتبط با زندگی پیامبر اسلام(ص) است. در این مجموعه، سعی شده است که با تحریر بیش از 150 مدخل، زندگانی رسول خدا(ص) و تعدادی از صحابی ایشان و بخشی از حوادث صدر اسلام مورد توجه قرار گیرد[۱].
سبک نگارش
سبک نگارش کتاب، جامع و مفصل است و تلاش دارد تا فراتر از خلاصهگویی صرف، به توضیحات، جزئیات و بینشها بپردازد. این اثر، مبتنی بر منابع و مدارک دست اول و معتبر تاریخی است، که نشاندهنده رویکردی محققانه و مستند است. همچنین، هدف این فرهنگنامه، ارائه مطالب بهگونهای است که برای عموم علاقهمندان به تاریخ اسلام قابل فهم باشد. این مجموعه، با قلمی روان و شیوا نگارش یافته است[۲].
گزارش محتوا
مقدمه: این بخش، به اهمیت مطالعه تاریخ، بهویژه زندگی پیامبر اسلام(ص)، برای رشد فردی و اجتماعی اشاره میکند. همچنین، اشارهای به مراحل تدوین کتاب، مزایای آن و گروههای نویسنده و ویراستارانی که در ایجاد این اثر مشارکت داشتهاند، دارد[۳].
از جمله مطالب این بخش عبارت است از:
«تاریخ و حضرت محمد(ص)»، که در آن، بر جایگاه رفیع و ویژگیهای برجسته پیامبر اسلام(ص) تأکید شده است. زندگی ایشان بهعنوان الگویی بینظیر برای بشریت در زمینههای حکمت، اخلاق، علم، عدالت و رأفت معرفی میشود. پیامبر(ص) مأمور به رساندن رسالتی جهانی بوده و زندگی ایشان پر از عبرتها و آموزههای ارزشمند است[۴].
همچنین در این بخش، خاطرنشان شده است که: «طرح و اجرای این مجموعه، در سال 1387ش، در دستور کار بخش تاریخ قرار گرفت و بعد از مدخلیابی و بررسی و تنظیم آنها، در سال 1388 بهطور رسمی آغاز و بعد از یک سال و نیم کار مستمر، در سال 1389 به پایان رسید»[۵].
جلد نخست، بهترتیب الفبایی، مدخلهای «الف» تا «سین» را در خود جای داده است و جلد دوم، مدخلهای «ش» تا «ی» را که بهمنظور آشنایی بیشتر با کتاب، به برخی از مطالب آن، اشاره میشود:
«گاهشمار»: این بخش، توسط «زینب ابراهیمی» نگارش یافته است و مشتمل است بر:
- تولد تا هجرت:
- الف)- تولد و نوجوانی: در این قسمت، جزئیات ولادت پیامبر(ص) در عامالفیل، در هفدهم ربیعالاول (به قول شیعیان) یا دوازدهم ربیعالاول (به روایت اهل سنت) در مکه و دوران کودکی و نوجوانی ایشان تحت سرپرستی پدربزرگ و عمویش ابوطالب(ع) و... آورده شده است[۶].
- ب)- ازدواج تا بعثت: این بخش، به ازدواج پیامبر(ص) با حضرت خدیجه(س) در سن ۲۵ سالگی، پیش از بعثت و نقش خدیجه(س) در حمایت از ایشان میپردازد[۷].
- ج)- بعثت و دعوت پنهانی: آغاز رسالت پیامبر(ص) در سن چهلسالگی و دعوت پنهانی سه ساله ایشان به اسلام و همچنین اسلام آوردن حضرت خدیجه(س) و حضرت علی(ع) بهعنوان اولین مسلمانان، در این قسمت شرح داده شده است[۸].
- د)- هجرت به حبشه به دستور پیامبر(ص): در این بخش، به آزار و اذیت مسلمانان توسط قریش و دو مرحله هجرت به حبشه که پادشاهی عادل و مسیحی داشت و به مهاجرین پناه داد و... پرداخته میشود[۹].
- ه)- محاصره شعب ابیطالب: این بخش، به محاصره اقتصادی و اجتماعی بنیهاشم و بنیعبدالمطلب توسط قریش برای مدت سه سال اشاره دارد. این دوره از سال هفتم بعثت تا سال دهم ادامه داشت. در سال دهم، حضرت خدیجه(س) وفات کرد و به فاصله یک ماه، حضرت ابوطالب(ع) نیز درگذشت؛ ازاینرو، سال دهم بعثت به "عام الحزن" معروف شد[۱۰].
- و)- اسلام در مدینه: در این قسمت، به دیدار گروهی از مردم یثرب از پیامبر در سال یازدهم بعثت، ایمان آوردن شش تن از خزرجیان در عقبه «منی»، دیدار مجدد دوازده تن مسلمان اوسی و خزرجی با حضرت محمد(ص) در مکه، بیعة الحرب، توطئه قریش برای قتل پیامبر و هجرت آن حضرت به یثرب پرداخته شده است[۱۱].
- پیامبر(ص) بعد از هجرت:
- هجرت به مدینه: مشتمل است بر رسیدن پیامبر(ص) در روز دوشنبه 12 ربیعالاول به قبا، اولین نماز جمعه و خریدن زمین مسجدی که بعدها به مسجدالنبی معروف شد[۱۲].
- سال اول هجرت: در این سال، پیامبر(ص) به ساماندهی امور اجتماعی مدینه و تنظیم پیمانی برای ایجاد همزیستی مسالمتآمیز بین مهاجرین، انصار و یهودیان و عقد اخوت میان مهاجران و انصار پرداختند[۱۳].
- سال دوم هجرت: تغییر قبله مسلمانان از بیتالمقدس به کعبه، وقوع غزوه بدر و... از مهمترین حوادث این سال بود[۱۴].
سال سوم هجرت: اخراج یهودیان بنی قینقاع، غزوه ذیامر، غزوه بحران، جنگ احد و... از مهمترین وقایع این سال هستند[۱۵].
نویسنده به همین ترتیب، وقایع مهم سالهای مختلف را تا سال دهم هجرت دنبال کرده است.
در جلد دوم، پیرامون برخی از امکنه، همچون: «شعب ابیطالب»[۱۶]، برخی از اشخاص، همچون: «صفیه بنت حیی بن اخطب»[۱۷]، برخی از اصطلاحات، همچون: «طلقاء»[۱۸] و.... بحث شده است.
پانویس
- ↑ ر.ک: مقدمه، ج1، ص8
- ↑ ر.ک: همان، ص7
- ↑ ر.ک: همان، ص5-9
- ↑ ر.ک: همان، ص6-7
- ↑ ر.ک: همان، ص8
- ↑ ر.ک: متن کتاب، همان، ص11-12
- ↑ ر.ک: همان، ص12-13
- ↑ ر.ک: همان، ص13-15
- ↑ ر.ک: همان، ص15
- ↑ ر.ک: همان، ص16
- ↑ ر.ک: همان، ص17-18
- ↑ ر.ک: همان، ص18
- ↑ ر.ک: همان، ص18-19
- ↑ ر.ک: همان، ص19-20
- ↑ ر.ک: همان، ص20-21
- ↑ ر.ک: همان، ج2، ص23-28
- ↑ ر.ک: همان، ص29-33
- ↑ ر.ک: همان، ص34-40
منابع مقاله
مقدمه و متن کتاب.