تاريخ آسيای مرکزی در دوران اسلامی
تاریخ آسیای مرکزی در دوران اسلامی، اثر غلامرضا ورهرام، کتابی است در بررسی تاریخ و فرهنگ آسیای مرکزی از دوران پیش از اسلام تا قرن بیستم میلادی که با تمرکز بر تعاملات فرهنگی ایران و اقوام ترک، ظهور و سقوط سلسلههای اسلامی و تأثیرات اجتماعی و سیاسی در این منطقه را مورد بررسی قرار داده است.
| تاريخ آسيای مرکزی در دوران اسلامی | |
|---|---|
 | |
| پدیدآوران | ورهرام، غلامرضا (نويسنده) |
| ناشر | آستان قدس رضوی. بنياد پژوهشهای اسلامى |
| مکان نشر | ایران - مشهد مقدس |
| سال نشر | 1372ش |
| چاپ | 1 |
| شابک | - |
| موضوع | آسیای مرکزی - تاریخ |
| زبان | فارسی |
| تعداد جلد | 1 |
| کد کنگره | 1372 /و4ت2 327/5 DS |
| نورلایب | مطالعه و دانلود pdf |
ساختار
کتاب، مشتمل است بر پیشگفتار، مقدمه و دوازده فصل.
انگیزه نگارش
هدف از پژوهش حاضر، شناساندن فرهنگ سرزمینی کهن ذکر شده است که از دیرباز با فرهنگ ایران، چه در روزگار پیش از ظهور اسلام و چه در دوران اسلامی، آمیختگی قابل توجهی داشته است[۱].
گزارش محتوا
در پیشگفتار، ضمن تبین هدف پژوهش حاضر، محتوای فصول کتاب، بهصورت مختصر، توضیح داده شده است[۲].
در مقدمه، به معرفی مختصر اقوام مختلف منطقه آسیای مرکزی، از جمله: ازبکها، افغانها، ایرانیها، اویغورها، بلوچها، پامیرها، تاجیکها و...، پرداخته شده است[۳].
فصل اول، متون تاریخی و جغرافیایی به زبانهای عربی، فارسی و... درباره آسیای مرکزی را در بر دارد. فصل دوم، پهنه جغرافیایی و سیاسی آسیای مرکزی را مورد بررسی قرار داده و دامنه گسترش آن را، بیان نموده است. فصل سوم، بیانگر مطالب فرهنگی و رویدادهای اجتماعی آسیای مرکزی، همزمان با دوران پیش از ظهور اسلام و ورود مسلمانان به این سرزمین و دگرگونیهای سیاسی سده نخست هجری قمری در این سرزمین است[۴].
فصل چهارم، ویژگیهای تاریخی اقوام ترک دوره اسلامی و پیش از آن را در بر گرفته است. فصل پنجم، نخستین ترکان مسلمان و نقش آنان در روند سیاسی منطقه را مورد بحث قرار داده است. فصل ششم، به فرمانروایی اقوامی مانند اویغورها، سغدیها و اوغوزها میپردازد. فصل هفتم، چگونگی پیدایش ختائیان و قراختائیان و روند به قدرت رسیدن آنها را در بر دارد. فصل هشتم، به دولت قدرتمند سامانی اختصاص دارد که در رویدادهای فرهنگی و اجتماعی آسیای مرکزی و شناساندن آن، نقش مهمی را ایفا کرده است[۵].
فصل نهم، در مورد سلسله غور و غزنوی است. هر دو خاندان بهگونهای، نام خود را در منابع قدیمی به ثبت رساندهاند. پایداری غوریان در برابر سپاهیان عرب و گسترش اسلام به دست غزنویان در نواحی غرب هندوستان، از جمله موارد چشمگیر این فصل است[۶].
فصل دهم، سرگذشت سلجوقیان و خوارزمشاهیان را در بر گرفته است. روند تاریخی این دو سلسله - بهویژه در این مبحث - مورد بررسی عمیق قرار گرفته است؛ بهخصوص که سلجوقیان، بعدها موجب گسترش فرهنگ آسیای مرکزی در سرزمینهای غربی جهان اسلام شدند[۷].
فصل یازدهم، به پیدایش مغولان در آسیای مرکزی میپردازد و پیامدهای گوناگون حمله آنان را بررسی میکند و گزارشی از تأثیر اسلام بر مغولها و روند تأثیرات آنها بر سرزمینهای منطقه را به دست میدهد. فصل دوازدهم، سرانجام حکومتهای محلی و دولتهای کوچک را که پس از سقوط و نابودی مغولان (تا قرن 14ق/ بیستم میلادی) در این سرزمین پهناور روی کار آمدند، مورد بررسی قرار میدهد[۸].
پانویس
منابع مقاله
مقدمه و پیشگفتار کتاب.