باز‌شناسی نهضت عاشورا

بازشناسی نهضت عاشورا، اثر مسعود اصغری (متولد ۱۳۳۴ش) و جمعی از نویسندگان. این کتاب به تحلیل و بررسی جامع ابعاد مختلف نهضت عاشورا می‌پردازد و شرایط تاریخی، ماهیت، رویکردها، و پیامدهای این حرکت عظیم را از دیدگاه‌های مختلف (کلامی، عرفانی، فقهی، و جامعه‌شناختی) تبیین می‌کند.

باز‌شناسی نهضت عاشورا
پدیدآوران	اصغری، محمود (نويسنده) جمعی از نویسندگان (نویسنده)
ناشر	دانشگاه علوم اسلامی رضوی
مکان نشر	ایران - مشهد مقدس
سال نشر	1390ش
چاپ	1
شابک	‎978-964-7673-87-7
موضوع	حسین بن علی (ع)، امام سوم، 4 - 61ق. - عاشورا - عاشورا - فلسفه - عاشورا - نتایج و تاثیرات - واقعه کربلا، 61ق.
زبان	فارسی
تعداد جلد	1
کد کنگره	/الف6ب2 41/5 BP
نورلایب	مطالعه و دانلود pdf

ساختار

کتاب شامل یک پیش گفتار، پنج بخش اصلی و ضمائم شامل فهرست آیات، اعلام و اشخاص، کتاب‌ها، مکان‌ها، واژگان و منابع و مآخذ است.

گزارش محتوا

در پیشگفتار، به تبیین موضوع کتاب پرداخته شده است.

مقالات بخش نخست با عنوان «ماهیت و رویکردها» به بررسی و نقد دیدگاه‌های مختلفی می‌پردازند که درباره ماهیت نهضت عاشورا مطرح شده است. این دیدگاه‌ها شامل تحلیل قیام به عنوان تلاشی برای شفاعت و قربانی شدن (قیام برای شفاعت)، یک نزاع سیاسی بر سر قدرت، حرکتی با هدف براندازی نظام حاکم و تشکیل حکومت اسلامی و یا قیامی دموکراتیک در پاسخ به خواست مردم است. همچنین، دیدگاه قضاء الهی یا مشیت الهی نیز مورد توجه قرار می‌گیرد. علاوه بر این، در این بخش شاخصه‌هایی چون جهان‌بینی توحیدی، جامعیت و کمال دین، امامت، و امر به معروف و نهی از منکر به عنوان اجزای تشکیل‌دهنده ماهیت این نهضت شرح داده می‌شوند.

ذیل مبحث ماهیت‌شناسی، به شاخصه‌هایی چون جهان‌بینی توحیدی، جامعیت و کمال دین، امامت، و امربه‌معروف و نهی‌ازمنکر به‌عنوان اهداف قیام اشاره شده است.

علاوه بر این، جستارهایی انسان‌شناختی در نهضت عاشورا و مبانی عرفان حسینی و مبانی روان‌شناختی حماسه کربلا در پدیداری نگرش‌های متعالی دینی نیز مورد بررسی قرار گرفته‌اند.

بخش دوم: شرایط تاریخی: در نخستین مقاله این بخش به تحلیل جامع جامعه‌شناختی و فلسفی قدرت در نهضت عاشورا پرداخته و شرایط تاریخی و شیوه‌های مبارزاتی امام حسین(ع) را بررسی می‌کند. ابتدا انحرافات دینی و اجتماعی در جامعه اسلامی مورد تحلیل قرار می‌گیرد که شامل «انحراف در مفهوم اطاعت»، «انحراف در برداشت از کلمه بیعت» و «فقدان ارتباط با رهبری دینی» است. سپس وضعیت غبارآلود جامعه کوفه و مردمی که فاقد قدرت تحلیل بودند، شرح داده می‌شود. در ادامه، شیوه‌های مبارزاتی امام حسین (ع) مورد بررسی قرار می‌گیرند؛ از جمله «تلاش فرهنگی آمیخته با تقیه»، «خروج از عراق و رفتن به مکانی دیگر»، «راه اصلی و شیوه مبارزاتی عمده (پاسخ مساعد به مردم کوفه)»، «دعوت به حق در متن مبارزه» و «استقبال از شهادت».

همچنین در این بخش، مطالب جامع و مفیدی پیرامون تحلیل جامعه‌شناختی درباره شناخت نهضت عاشورا و نگاه به فلسفه‌ی قدرت، شامل درهم ریختن مرز میان عزت و ذلت و جابه‌جایی الگوها، عقلانیت نهضت اباعبدالله(ع) و بنیادهای شکل‌گیری عاشورای حسینیارائه شده است.

بخش سوم که با عنوان «اهداف و آثار» معرفی شده است، به بررسی جامع اهداف قیام امام حسین (ع) و نتایج و دستاوردهای این نهضت می‌پردازد. در نخستین مقاله این بخش، نهضت عاشورا به‌عنوان ماندگارترین الگوی مبارزه حق علیه باطل معرفی شده است.

در مقاله «دفاع از کرامت انسانی»، به تبیین جایگاه انسان در اندیشه حسینی (ع) و چگونگی دفاع از کرامت انسانی می‌پردازد. بررسی نوع نگاه به انسان و نگاه قرآن به انسان، مسئولیت‌پذیری انسان و جایگاه انسان در اندیشه حسینی، بهره‌گیری از سیره پیامبر اکرم(ص) و امام علی(ع) و بررسی جایگاه امام حسین(ع) در کلام نبوی از موضوعات این مقاله است. همچنین، این بخش به مباحثی چون «فتنه‌ی سردسته‌ی حزب اموی» و «تلاش معاویه برای نابودی اسلام» اشاره می‌کند و سپس، «چهره‌ی سراسر منکر یزید»، «حیات ابدی شخصیت و رسانه‌ی حسین(ع)»، «نابودی همیشگی راه و مرام یزید»، و بحث «ثمره قیام حسین(ع)» مطرح شده است.

یکی از محورهای اصلی بخش سوم، پرداختن به احیاگری به‌عنوان یکی از اهداف نهضت عاشوراست. سرفصل‌های این قسمت عبارت‌اند از: مفهوم احیاگری چیست؟ و ضرورت آن در کتاب خدا و سنت معصومان(ع)، بررسی ویژگی‌ها و خصلت‌های لازم برای احیاگران دینی و جایگاه امام حسین(ع) در فلسفه احیاگری، لـزوم تناسب عمل احیاگری با عصر و زمانه.

دستیابی به عزت اجتماعی، آثار و برکات نهضت عاشورا و وظیفه تاریخی ما و جلوه‌ای از نتایج و دستاوردهای نهضت عاشوا، عنوان دیگر مقالات این بخش است.

به طور خلاصه می‌توان گفت که بخش سوم کتاب به‌صورت بنیادین به اهداف عمیق و جهانی قیام عاشورا، از جمله دفاع از کرامت انسانی و ماهیت احیاگری آن، پرداخته و سپس نتایج و دستاوردهای این نهضت عظیم را در طول تاریخ و عصر حاضر تبیین می‌کند.

بخش چهارم با عنوان «درس‌ها و عبرت‌ها»، به تحلیل نتایج و تأثیرات نهضت عاشورا در طول تاریخ، به‌ویژه در عصر حاضر و از منظر رهبران انقلاب اسلامی، می‌پردازد. محتوای این بخش شامل سرفصل‌های اصلی زیر است:

1. درس‌های برگرفته از نهضت عاشورا در نگاه امام خمینی(ره) این قسمت به تبیین درس‌هایی می‌پردازد که از قیام عاشورا استخراج شده و در اندیشه امام خمینی(ره) مورد تأکید قرار گرفته‌اند که از جمله آنها عبارت‌اند از: لزوم برخورداری از بینش سیاسی و تبیین رابطه دین و سیاست، ضرورت فداکاری در راه احیای شریعت و درس جاودانگی در پرتو شهادت.
2. نهضت عاشورا: پیام‌ها و پیامدها: این بخش به ارائه فهرستی از پیام‌ها مانند شهادت، ایثار، صبر، اصلاح، تقوا، اخلاص، ارزش‌ها و رسالت و پیامدهای تاریخی قیام عاشورا مانند احیای اسلام و انقراض سلسله اموی و شکل‌گیری اصلاحات و قیام‌های خونین پس از عاشورا می‌پردازد.
3. نقش عاشورا در بین ملت‌های جهان: در این مقاله، به بیان این موضوع پرداخته شده است که عاشورا، فراتر از مرزهای جغرافیایی و عقیدتی، طی مسیر نموده و همواره بر قله‌ای بلند ایستاده همه آزادی‌خواهان جهان، آن را اسوه و سمبلی حقیقی و عینی تلقی می‌نمایند.
4. عبرت‌های عاشورا در دیدگاه بلند رهبری(حفظه‌الله): بخش پایانی، به صورت خاص، عبرت‌ها و درس‌های عاشورا را از منظر رهبری انقلاب اسلامی(حفظه‌الله) مطرح می‌کند. مسائل کلیدی این قسمت در واقع ریشه‌یابی علل وقوع حادثه عاشورا در جامعه اسلامی مانند چرایی پیدایش حادثه عاشورا و تغییرات در خواص جامعه و دگردیسی فکری در عوام است.

آخرین بخش، با دو مقاله، به مبحث عاشوراپژوهی اختصاص دارد. مقاله نخست تحت عنوان «رویکردی جامعه‌شناسانه و نوپدید در عاشوراپژوهی» مروری است بر هشت کتاب عاشورایی از جمله «حسین وارد آدم» از دکتر شریعتی و «حماسه حسینی» از شهید مطهری.

در مقاله دوم تحت عنوان «توصیف آثار عاشورایی» به کتاب‌شناسی توصیفی در زمینه قیام عاشورا و معرفی آثار به زبان فارسی و عربی درباره قیام عاشورا که در این ایران به چاپ رسیده، پرداخته شده است.

منابع مقاله

مقدمه و متن کتاب.