الأفعال (لابن القوطية)

كتاب الأفعال (لابن القوطية)، از آثار مورخ، ادیب، لغوی، شاعر و فقیه مالکى اندلسى قرن چهارم هجری قمری، ابوبکر محمد بن عمر بن عبدالعزیز، مشهور به ابن قوطیه (متوفی 367ق)، فرهنگ‌نامه‌ای در دانش صرف زبان عربی و واژه‌شناسی است که به توضیح چگونگی و معانی فعل‌های گوناگون (ثلاثی و رباعی) می‌پردازد. پژوهشگر معاصر، علی فوده، این کتاب را تصحیح و تحقیق کرده است.

الأفعال
پدیدآوران	ابن قوطیه، محمد بن عمر (نويسنده) فوده، علی (محقق)
عنوان‌های دیگر	کتاب الافعال
ناشر	مکتبة الخانجي
مکان نشر	مصر - قاهره
سال نشر	1993م
چاپ	2
موضوع	زبان عربی - فعل - زبان عربی - صرف و نحو
زبان	عربی
تعداد جلد	1
کد کنگره	7الف2الف 6145 PJ
نورلایب	مطالعه و دانلود pdf

هدف و روش

• علی فوده، اثر حاضر را از نفیس‌ترین کتاب‌های زبان عربی در دوره شکوفایی آن، دانسته و افزوده است:

1. به نظر رسید که شایسته است که چنین اثری با ثبت و ضبط کامل منتشر شود تا مردم عادت کنند و افعال را درست بگویند.
2. هرچند بازسازی و بازتنظیم الفبایی کتاب حاضر، مطلوب بود، ولی ترجیح دادیم که به ذوق و سلیقه نویسنده احترام بگذریم و در آن هیچ تغییری ندهیم. البته در پایان کتاب، فهرست هجایی افعال را بر آن افزودیم.

جایگاه ادبی

• گفتنی است که ادیب، نحوی و لغوی قرن پنجم هجری قمری، ابوالقاسم علی بن جعفر بن علی سعدی، مشهور به ابن قطاع‌ (۴۳۳-۵۱۵ق)، اثر حاضر را تدریس و تهذیب و تنظیم کرد و با افزودن افعال خُماسی و سُداسی به‌صورت اثری جدید ارائه داد. این تهذیب پیش‌ازاین به نام الأفعال (قطاع) معرفی شده است.

ساختار و محتوا

• کتاب حاضر از 2 بخش ثلاثی و رباعی تشکیل شده است. ابن قوطیه، بعد از توضیح افعال ثلاثی و رباعی، به معرفی افعال ثنایی یا ثلاثی ویژه (مانند أمّ و ودّ) پرداخته است.

نمونه مباحث

• افعال ثلاثی ویژه:

همزه: مضاعف بر وزن فَعَلَ و فَعِلَ: «أَمَّ القوم إمامةً»؛ یعنی بر آن قوم، مقدم و جلودار شد. «أَمَّ الشيءَ أَمَّاً» و «أَمَّ الطريق أَمَّاً»: آن را قصد کرد و... و «ما كنتِ أُمّاً و لقد أممتِ أمومةً»؛ یعنی مادر نبودی و اکنون مادر شدی.

• ثنایی مضاعف: «وَدِدتُ الشیءَ وُدّاً»؛ یعنی آن چیز را دوست داشتم.....

منابع مقاله

مقدمه و متن کتاب.