۲۰٬۴۵۲
ویرایش
←نقش التفات (توجه) در تحقق علم حضوری
بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| خط ۲۳۶: | خط ۲۳۶: | ||
یکی از شرایط تحقق علم حضوری برای نفس نسبت به برخی امور، «التفات» (توجه) است. چه بسا صورتی در آلهٔ ادراکی (مانند حس یا خیال) حاصل شود، ولی نفس تا زمانی که به آن توجه نکند، از آن علم حضوری ندارد. نفس با التفات خود به آن صورت، آن را به صورت شهودی و حضوری درک میکند. این مطلب نشان میدهد که صرف حصول صورت در آله برای تحقق علم حضوری کافی نیست، بلکه نیاز به فعل نفسانیِ توجه نیز هست<ref>الحکمة المتعالیة في الأسفار العقلیة الأربعة، ج۶، ص ۱۶۲؛ مجموعه مصنفات شیخ اشراق، ج۱، ص ۴۸۵</ref>. | یکی از شرایط تحقق علم حضوری برای نفس نسبت به برخی امور، «التفات» (توجه) است. چه بسا صورتی در آلهٔ ادراکی (مانند حس یا خیال) حاصل شود، ولی نفس تا زمانی که به آن توجه نکند، از آن علم حضوری ندارد. نفس با التفات خود به آن صورت، آن را به صورت شهودی و حضوری درک میکند. این مطلب نشان میدهد که صرف حصول صورت در آله برای تحقق علم حضوری کافی نیست، بلکه نیاز به فعل نفسانیِ توجه نیز هست<ref>الحکمة المتعالیة في الأسفار العقلیة الأربعة، ج۶، ص ۱۶۲؛ مجموعه مصنفات شیخ اشراق، ج۱، ص ۴۸۵</ref>. | ||
== منابع و ارجاعات کلیدی (افراد، کتب، نظریات)== | |||
|+ مهمترین منابع و صاحبنظران علم حضوری | |||
! فرد / مکتب !! کتاب یا اثر کلیدی !! نظریه یا دیدگاه اصلی در باب علم حضوری | |||
| '''ارسطو (معلّم اول)''' || اثولوجیا (منسوب)، کتاب النفس (به نقل از دیگران) || اشاره به حضور اشیاء در عالم عقلی؛ علم خدا به اشیاء به نحو حضور و شهود؛ قول به اینکه «الشيء لا يحضر لنفسه و لكن لا يغيب عنها»<ref>مجموعه مصنفات شیخ اشراق، ج۱، ص ۷۲</ref> | |||
| '''شیخالرئیس ابنسینا''' || التعلیقات، المباحثات، الشفاء (الهیات) || قائل به علم حضوری نفس به ذات خود؛ اثبات تجرد نفس از طریق علم حضوری؛ اضطراب در تبیین علم الهی؛ تعریف تعقل به «حضور ماهية المعقول عند العاقل»<ref>المباحث المشرقیة، ج۲، ص ۴۶۹</ref> | |||
| '''فخرالدین رازی''' || المباحث المشرقیة || طرح اشکالات بر علم حضوری واجب به ذات خود؛ نقض اشکالات خود به علمنا بأنفسنا<ref>المباحث المشرقیة، ج۲، ص ۴۶۹-۴۷۰</ref> | |||
| '''شهابالدین سهروردی (شیخ اشراق)''' || حکمة الإشراق، مجموعه مصنفات شیخ اشراق (المشارع و المطارحات) || توسعه علم حضوری به علم نفس به ذات، قوا و بدن؛ علم خدا به اشیاء به نحو ظهور ذوات؛ ابصار به عنوان علم حضوری نفس به مبصرات؛ تعریف علم به «عدم غيبة الشيء عن الذات المجردة»<ref>مجموعه مصنفات شیخ اشراق، ج۱، ص ۴۸۷</ref> | |||
| '''خواجه نصیرالدین طوسی''' || شرح الإشارات و التنبیهات || راهی نزدیک به نظر اشراقیان در علم حضوری عاقل به معلولات ذاتی خود؛ عدم افتقار عاقل در ادراک ذات و معلولات ذاتی به صورت<ref>شرح الإشارات و التنبیهات للطوسي (مع المحاکمات)، ج۳، ص ۳۰۵</ref> | |||
| '''قطبالدین شیرازی''' || شرح حکمة الإشراق || تقریر نظریه اشراقی در باب علم حضوری؛ تبیین ابصار به عنوان اشراق حضوری نفس بر مرئیات<ref>شرح حکمة الإشراق (قطب)، ج۱، ص ۴۵۴</ref> | |||
| '''شهرزوری''' || شرح حکمة الإشراق || تقریر و بسط نظریه اشراقی؛ تبیین علم واجب به اشیاء به نحو حضور اشراقی<ref>شرح حکمة الإشراق (شهرزوری)، ج۱، ص ۳۸۲</ref> | |||
| '''میرداماد''' || القبسات || اشاره به علوم حضوری مانند علم نفس عاقله به ذات مجرد خود؛ عدم اتصاف علم حضوری تام واجب به اجمال و تفصیل<ref>القبسات، ج۱، ص ۳۸۷، ۴۱۸</ref> | |||
| '''میرک بخاری''' || حکمة العین و شرحه || نامگذاری علمی که نیازمند صورت نیست به «علم حضورى»؛ بحث درباره خلو نفس از علم حصولی در بدو فطرت نه علم حضوری<ref>حکمة العین و شرحه، ج۱، ص ۳۰۹</ref> | |||
| '''صدرالمتألهین شیرازی (ملاصدرا)''' || الحکمة المتعالیة في الأسفار العقلیة الأربعة، المبدأ و المعاد، شرح أصول الکافي، تفسیر القرآن الکریم، حکمة الإشراق (تعلیقه)، مجموعه رسائل فلسفی، أسرار الآیات، الشواهد الربوبیة، عرشیه، مفاتیح الغیب || جامعترین نظریه علم حضوری؛ تعریف «حضور الأشياء بوجوداتها عند العالم لا بماهياتها»<ref>نهایة الحکمة، ج۱، ص ۲۳۷</ref>؛ علم حضوری به عنوان «أتم صنفي العلم» و علم حقیقی<ref>المبدأ و المعاد، ج۱، ص ۸۳</ref>؛ جریان علم حضوری بر تمام مراتب وجود (نفس، عقل، خدا، علت به معلول)؛ بازگشت علوم حصولی به علم حضوری | |||
| '''علامه سید محمدحسین طباطبایی''' || نهایة الحکمة، بدایة الحکمة || تقریر نهایی نظریه صدرایی؛ تقسیم علم به حصولی و حضوری به عنوان قسمة حاصره<ref>بدایة الحکمة، ج۱، ص ۱۳۹</ref>؛ اثبات علم حضوری علت مجرد به معلول مجرد و بالعکس<ref>نهایة الحکمة، ج۱، ص ۲۶۰</ref>؛ بازگشت علوم حصولی به علم حضوری | |||
| '''حسنزاده آملی''' || تعلیقات بر شرح المنظومة || تقریر و تعلیقات بر مباحث علم حضوری در حکمت متعالیه؛ اشاره به علم شهودی به وجود کلّ به عنوان حقیقتی نوری<ref>شرح المنظومة (تعلیقات حسن زاده)، ج۵، ص ۲۹۸</ref> | |||
| '''گروه مشائیان''' || - || علم حضوری را منحصر در علم شیء به ذات خود میدانند؛ علم خدا به غیر را حصولی (به وسیله صور ماهوی) تفسیر میکنند<ref>نهایة الحکمة، ج۱، ص ۲۶۰، ۲۹۱</ref> | |||
| '''گروه اشراقیان''' || - || علم حضوری را شامل علم شیء به ذات، علم علت به معلول و علم معلول به علت میدانند؛ قائل به علم حضوری خدا به جمیع اشیاء<ref>نهایة الحکمة، ج۱، ص ۲۶۰</ref> | |||
| '''اهل ذوق و کشف (عرفاء)''' || - || علم به کنه حقیقت اشیاء را تنها از راه مشاهده حضوری ممکن میدانند؛ قائل به فنا و شهود حضوری حق تعالی از وراء حجاب<ref>المبدأ و المعاد، ج۱، ص ۳۶-۴۰</ref> | |||
## نمودار و طرح گرافیکی | ## نمودار و طرح گرافیکی | ||