المخلاة

المخلاة
پدیدآوران	شیخ بهایی، محمد بن حسین (نويسنده) نمری، محمد عبدالکریم (مصحح)
ناشر	دار الکتب العلمية
مکان نشر	لبنان - بیروت
سال نشر	1418ق - 1997م
چاپ	1
زبان	عربی
تعداد جلد	1
کد کنگره	1418 /ش9م3 106 AC
نورلایب	مطالعه و دانلود pdf

المخلاة، تألیف شیخ بهایی (953-1030ق)، مجموعه‌ای است مشتمل بر لطائف و ظرائف و اخبار و مواعظ و محاسن و معایب، به نثر و نظم.

ساختار

این کتاب در قالب «جوله‌های» متعدد (سفرها یا دورها) سازمان‌دهی شده و مشتمل بر چهل جوله است. پیش از این جوله‌ها، مقدمه‌ای به زندگی‌نامه و آثار چاپی و خطی مؤلف اختصاص داده شده است.

گزارش محتوا

جوله اول: این بخش، حاوی سخنانی از انبیا و اولیا و بزرگان، به نثر و نظم، درباره اهمیت علم و جایگاه عالمان است؛ به‌عنوان مثال، در جایی از این فصل آمده است که رسول خدا(ص) فرمودند: «علم را بیاموزید؛ زیرا آموختن آن برای خدا خشوع است و مطالعه آن تسبیح و بحث از آن جهاد و طلبش عبادت و یاد دادن آن صدقه و... است»‏. در روایتی، علی(ع) آداب کتابت را به عبیدالله بن رافع، کاتب خویش، آموزش داده است‏.

جوله دوم: این قسمت، حاوی روایت‌ها و حکمت‌هایی است که بسیاری از آن‌ها به پیامبر(ص) و ائمه(ع) منسوب است و بر رفتار اخلاقی و تعاملات اجتماعی تمرکز دارد. موضوعاتی مانند پرهیز از شوخی، توصیه به زیارت قبر نبی(ص) و... در آن گنجانده شده است‏؛ از جمله از امام علی(ع) نقل شده که می‌فرماید: «مبادا سخنی خنده‌آور بگویی، هرچند آن را از دیگری نقل نمایی»‏.

جوله سوم، شامل سخنان متنوعی است که عمدتاً به سفر، رزق و صبر می‌پردازد. در آغاز این فصل، آیه‌ای از قرآن کریم که در آن اشاره‌ای به سیر و سفر شده، ذکر گردیده است: «اوست که زمین را رام شما قرار داد، پس در اطراف آن راه بروید و از روزی او بخورید و رستاخیز به‌سوی اوست» ‏. همچنین در روایتی از پیامبر(ص) نقل شده است: «هرگاه یکی از شما به مصیبتی دچار شد، مصیبت مرا به یاد آورد که بزرگ‌ترین مصیبت‌هاست»‏.

جوله چهارم، با این روایت از پیامبر(ص) آغاز شده که: «بسیار لا إله إلا الله بگویید؛ زیرا در میزان سنگین و بر زبان سبک و... است»‏. همچنین در آن، روایاتی در مورد اهمیت طلب مغفرت و شرایط آن آورده شده است‏.

در دیگر جوله‌های کتاب نیز باز بر مباحث اخلاقی با ذکر روایات و سخنان حکمت‌آمیز و حکایات کوتاه تکیه شده است؛ به‌عنوان نمونه در روایت ششم جوله دهم، چنین می‌‌خوانیم: «عاقل چاره‌ای جز مشورت ندارد؛ زیرا خداوند متعال به پیامبرش(ص) امر فرمود که مشورت کند؛ درحالی‌که احدی زیرک‌تر از آن حضرت نبود و بااین‌وجود امر به مشورت شد و رسول خدا(ص) در همه احوال حتی در نیازهای خانه مشورت می‌کرد»‏.

جوله پانزدهم از ابتدا تا انتها به شعر اختصاص یافته و 92 مورد شعر حکیمانه، در یک یا چند بیت، ذکر شده است‏؛ از جمله این بیت حکیمانه:

«إن كان عندك رزق اليوم فعند الله رزق غد»‏؛

یعنی اگر نزد تو رزق امروز است، نزد خدای تعالی رزق فرداست.

آخرین جوله کتاب نیز حاوی جملات و کلمات قصار حکیمانه است؛ از جمله اولین‌ها: اولین مخلوق قلم، اولین کوه در زمین ابوقبیس، اولین مسجد مسجدالحرام و اولین فرزند آدم قابیل بود و...‏.

منابع مقاله

متن کتاب.