مجموعه اشعار گلچین گیلانی

مجموعۀ اشعار گلچین گیلانی
پدیدآوران	میرفخرایی، مجدالدین (نویسنده)
ناشر	فرهنگ ایلیا
مکان نشر	رشت
سال نشر	1389ش
شابک	‎978-964-190-160-0
موضوع	شعر فارسی -- قرن ۱۴ -- مجموعه‌ها
زبان	فارسی
تعداد جلد	1
کد کنگره	PIR ۸۲۲۳ /ی۴۷۳ الف۱۶

مجموعۀ اشعار گلچین گیلانی دیوان اشعار مجدالدین میرفخرایی، متخلص به گلچین گیلانی (۱۲۸۸-۱۳۵۱ش)، شاعر نامدار معاصر و از پیشگامان شعر نو فارسی است. این مجموعه که توسط انتشارات فرهنگ ایلیا در رشت منتشر شده، تمامی اشعار این شاعر را در بر می‌گیرد و شامل دو دفتر کامل «نهفته» و «گلی برای تو»، منظومۀ «مهر و کین» و نیز اشعار پراکنده او در مجلات و مجموعه‌های مختلف است.

ساختار

کتاب حاضر شامل تمامی اشعار گلچین گیلانی است. حدود دو‌پنجم کتاب متن کامل دو دفتر «نهفته» و «گلی برای تو» و منظومۀ «مهر و کین» را در بر می‌گیرد. سه‌پنجم دیگر کتاب شامل اشعار پراکنده اوست که پیش از این در مجلات و مجموعه‌های مختلف منتشر شده یا به صورت دستنویس باقی مانده بودند. اشعار کتاب در قالب‌های مختلف از جمله چهارپاره و نیمایی سروده شده‌اند.

گزارش کتاب

«مجموعۀ اشعار گلچین گیلانی» دیوان اشعار مجدالدین میرفخرایی، متخلص به گلچین گیلانی (۱۲۸۸-۱۳۵۱ش)، یکی از شاعران تأثیرگذار معاصر و از پیشگامان شعر نو فارسی است. گلچین گیلانی در ۱۱ دی ماه ۱۲۸۸ در رشت، شهر باران، به دنیا آمد. پدرش سید مهدی، زاده تفرش، مدتی فرماندار قم و سبزوار بود. مجدالدین تحصیلات مقدماتی را در زادگاهش و متوسطه را در تهران و در دارالفنون به پایان رسانید و در رشته فلسفه و علوم تربیتی موفق به دریافت مدرک لیسانس شد. کسانی چون وحید دستگردی و عباس اقبال آشتیانی از جمله استادان او در دارالفنون بودند. او سپس برای ادامه تحصیل به انگلستان رفت و در رشته طب تحصیل کرد و پزشک شد و دیگر به ایران بازنگشت، اما ارتباطش با شاعران و نویسندگان ایرانی چون هوشنگ ابتهاج، محمدعلی اسلامی ندوشن، محمد زهری، مسعود فرزاد، محمد مسعود و پرویز ناتل خانلری ادامه یافت.

گلچین از نوجوانی به شاعری پرداخت و اشعارش به تدریج مورد توجه قرار گرفت. شعرهای او برای نخستین‌بار سال ۱۳۰۷ش در مجلۀ «ارمغان» و بعدها در «روزگار نو»، «فروغ» و مجلۀ «سخن» منتشر شد. گذشته از برخی شعرهای سنتی آغازین و برخی تجربه‌های پراکندۀ پایانی، شعرهای گلچین در دو دهۀ ۱۳۲۰ تا ۱۳۳۰ در روند تجدد شعر فارسی در سدۀ بیستم اهمیت زیادی دارد. این شعرها که اغلب در فضایی دور از واژگان ادبی و روابط شناخته‌شدۀ مفهومی-کلامی شعر فارسی سروده شده است، نمونه‌هایی از تجددی اعتدالی در شعر ایران عصر جدید به شمار می‌رود.

وصف‌های مستقیم و طبیعت‌گرایی‌های رمانتیک از نوع دلپذیر آن و زبانی که با وجود سادگی و بی‌پیرایگی، نشانه‌هایی از فارسی سره بر خود دارد، از جمله پراهمیت‌ترین ویژگی‌های شعر گلچین محسوب می‌شود. بخش عمده‌ای از این شعرها نخستین بار در مجلۀ ادبی و فرهنگی معتبر «سخن» نشر یافت و سبب شهرت گویندۀ آنها شد. شعرهای گلچین بر رونق شعر نوگرای اعتدالی افزود. این شعرها به سلیقۀ شعری ناتل خانلری، سردبیر «سخن»، نزدیک بود و صحنۀ مکتب ادبی «سخن» با ورود زودهنگام فریدون توللی و پس از مدتی نادر نادرپور و فریدون مشیری تکمیل شد. گلچین یکی از پیش‌آهنگان این مکتب است.

در میان شعرهای گلچین، قطعه‌هایی مانند «پردۀ پندار»، «نه ماه نه ستاره»، «خانۀ تار»، «فریب»، «برگ» و «نام» بیشتر از دیگر شعرهایش زبانزد شد؛ اما هیچ یک از آنها نتوانست به اندازۀ «باران» میان خوانندگان عام و خاص نفوذ یابد و شناخته شود. در واقع نام گلچین گیلانی و شعر «باز باران با ترانه، با گهرهای فراوان» به صورتی شگفت‌آور درهم تنیده شده است. شهرت این شعر با ورود روایت خلاصه‌شده‌ای از آن در کتاب‌های درسی بیش از پیش شد و بر ذهن و زبان ایرانیان جاری شد.

شعر «باران» در قالب چهارپاره سروده شده و گونه‌ای از بحر طویل است. این شعر تعلیم نمی‌دهد و نصیحت نمی‌کند. شاعر کمتر حرف می‌زند و بیشتر فضاسازی و تصویرآفرینی می‌کند. زبان شعر بی‌نهایت ساده است؛ گویی ساده‌تر از آن نمی‌توان از باران و گشت و گذار در جنگل گفت. این شعر از آن دسته آثاری است که در ذهن و بر زبان چند نسل از مردمان یک ملت باقی می‌ماند و نشان می‌دهد که پشتینه‌ای قرص داشته و از سر اتفاقی زبانی نبوده است.

نام «گلچین» که مجدالدین میرفخرایی برای کار شاعری‌اش برمی‌گزیند، نامی است سرشار از معانی شادی و امید زندگی. غریب نیست که وقتی برای ادامه تحصیل به فرنگ فرستاده می‌شود، رشتۀ تحصیلی‌اش را از ادبیات محض به پزشکی تغییر می‌دهد و به شغلی روی می‌آورد که سر و کارش مدام با مردم باشد. خانه و مطب وی، مأوای ایرانیان برای مداوا می‌شود.

این مجموعه که به کوشش انتشارات فرهنگ ایلیا در رشت منتشر شده، شامل تمامی اشعار گلچین گیلانی است. حدود دو‌پنجم این مجموعه، متن کامل دو دفتر «نهفته» و «گلی برای تو» و منظومۀ «مهر و کین» را در بر می‌گیرد. سه‌پنجم دیگر آن شامل شعرهای پراکنده گلچین است که در مجله‌ها و مجموعه‌هایی چند منتشر شده یا به صورت دستنویس باقی مانده بوده و برای نخستین بار در این مجموعه گردآوری شده‌اند. این کتاب منبعی ارزشمند برای پژوهشگران شعر معاصر فارسی و علاقه‌مندان به تحولات شعر نو در ایران است.

منابع مقاله

پایگاه کتابخانه تخصصی ادبیات