امام جواد علیه‌السلام: تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ ‏۴ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۱۵:۴۳

امام محمد بن علی بن موسی بن جعفر(ع) (195-220ق)، معروف به امام جواد و تقی، نهمین امام شیعیان اثناعشری است که در رمضان یا رجب سال ۱۹۵ق در مدینه متولد شد. پدرش امام رضا(ع) و مادرش خیزران (سبیکه) بود. در هشت سالگی پس از شهادت پدر به امامت رسید و دوران ۱۷ ساله امامتش مصادف با حکومت مأمون و معتصم عباسی بود. با وجود سن کم، در علم و فضایل اخلاقی سرآمد بود و مناظرات علمی مهمی با علمای زمان داشت. در آخر ذی‌القعده سال ۲۲۰ق در سن ۲۵ سالگی در بغداد به دستور معتصم و توسط همسرش ام‌الفضل (دختر مأمون) مسموم و به شهادت رسید و در کاظمین مدفون شد. از او چهار فرزند به نام‌های امام علی النقی(امام هادی)(ع)، موسی، فاطمه و امامه به جای ماند.

ولادت

امام محمد بن علی بن موسی بن جعفر بن محمد بن علی بن حسین بن علی بن ابی طالب علیهم‌السلام، معروف به امام جواد (ع)، در شهر مدینه متولد شد.^[۱]

پدر بزرگوار ایشان امام علی بن موسی الرضا(ع) و مادر گرامی ایشان بانویی به نام خیزران (که با نام‌های سبیکه و درّه نیز شناخته می‌شود) بود.^[۲]

در مورد تاریخ دقیق ولادت اختلاف نظر وجود دارد: برخی منابع نوزدهم رمضان سال ۱۹۵ هجری قمری و برخی دیگر دهم رجب همان سال را ذکر کرده‌اند.^[۳]

امام رضا(ع) پس از تولد این نوزاد، نام او را محمد و کنیه‌اش را ابوجعفر قرار داد و به جهت علاقه و احترامی که برایش قائل بود، از همان اوان کودکی همواره او را ابوجعفر می‌نامید.^[۴]

تولد امام جواد(ع) برای شیعه برکتی افزون داشت. پدر بزرگوار امام جواد(ع) همواره از او به عنوان مولودی پر خیر و برکت یاد می‌کرد و این موضوع نزد شیعیان نیز معروف بود.^[۵]

عصر امام جواد(ع)

دوران امامت امام جواد(ع) مصادف با حکومت دو خلیفه عباسی بود: مأمون (۱۹۸-۲۱۸ق) و معتصم (۲۱۸-۲۲۷ق).^[۶]

این دوره از تاریخ اسلام، دوره‌ای پرتنش و چالش‌برانگیز بود. از یک سو قدرت معتزله افزایش یافته بود و مکتب اعتزال به مرحله رواج و رونق گام نهاده بود و حکومت وقت از آنان حمایت و پشتیبانی می‌کرد. از طرف دیگر، امام جواد(ع) نخستین امامی بود که در خردسالی به منصب امامت رسید و این موضوع برای بسیاری از شیعیان و حتی دشمنان، مسئله‌ساز بود.^[۷]

در این دوره، فقه برجسته‌ترین دانشی بود که در آن روزگار و دیگر دوران‌های اسلامی گستردگی فوق‌العاده‌ای یافت.^[۸]

ویژگی‌های اخلاقی و فضایل

امام جواد(ع) با وجود کمی سن در علم و بردباری و فصاحت بیان و عبادت خالصانه و سایر فضائل اخلاقی بی‌نظیر بودند. استعدادی شگرف و زبانی بلیغ و رسا داشتند و مسائل علمی را بالبداهه پاسخ می‌فرمودند و به نظافت تن و لباس چون اجداد طاهرینش توجه بسیار می‌فرمودند.^[۹]

دریای فضایل امام جواد(ع) بی‌کرانه است. او برگزیده خداوند، قرآن ناطق، حقیقت مجسم و هدایتگر توحید است.^[۱۰]

فعالیت‌های علمی و فرهنگی

امام جواد(ع) از دو سو مواجه با مناظرات علمی بود: یکی به درخواست شیعیان که با توجه به سن کم امام طالب آن بودند، تا علم الهی امام را دریابند و لذا مجالس گفتگو برپا می‌کردند، و دیگری از سوی برخی از حاکمان به ویژه مأمون و معتصم، دو خلیفه هم‌عصر وی.^[۱۱]

مهمترین خبری که برای این مناظرات در دست است، روایتی است که مفید از «ریان بن شبیب» آورده است.^[۱۲]

در مناظره معروف با یحیی بن اکثم (قاضی القضات خلیفه عباسی)، وقتی یحیی از امام پرسید: «محرمی که حیوانی را کشته، وظیفه‌اش چیست؟» امام در جواب از وی پرسید: «آیا فرد محرم، صید را در حرم کشته یا در بیرون از آن؟ آیا محرم جاهل به حکم بوده یا عالم به حکم؟ آیا عمداً آن را کشته یا به خطا؟ آیا محرم آزاد بوده یا برده؟ آیا بالغ بوده یا نابالغ؟ هنگام رفتن به مکه آن را کشته یا در موقع بازگشت؟ صید از پرندگان بوده یا غیر آن؟ صید کوچک بوده یا بزرگ؟ محرم اصرار بر عمل خود دارد یا از کرده خود پشیمان است؟ در شب صید را کشته یا در روز؟ محرم در حال عمره بوده یا حج؟»^[۱۳]

با این فروضی که امام جواد(ع) برای مسئله مطرح کرد، یحیی حیرت زده و درمانده شد تا جایی که همه حاضران از رنگ باختن چهره‌اش، شکست او را به وضوح دریافتند.

مناظره‌ها و برخوردهای امام جواد(ع) با فرقه‌ها و مذاهبی چون اهل حدیث، واقفیه، زیدیه و به ویژه غلات و معتزله بهترین حافظ اندیشه‌ها و مبانی برحق تشیع بود.^[۱۴]

پانويس

↑ ر.ک: دهقان، اکبر، ص257
↑ ر.ک: دهقان، اکبر، ص157
↑ ر.ک: پیشوایی، مهدی، ص559
↑ ر.ک: جزایری، نعمت‌الله بن عبد‌الله، ج1، ص820
↑ ر.ک: صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران، ص10
↑ ر.ک: دهقان، اکبر، ص257
↑ ر.ک: پیشوایی، مهدی، ص571
↑ ر.ک: حکیم، منذر، ج11، ص126
↑ ر.ک: انصاریان، حسین، ص498
↑ ر.ک: صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران، ص57
↑ ر.ک: جعفریان، رسول، ص482
↑ ر.ک: جعفریان، رسول، ص483
↑ ر.ک: جعفریان، رسول، ص484
↑ ر.ک: نصیری، محمد، ص230

منابع مقاله

انصاریان، حسین، اهل بیت علیهم‌السلام عرشیان فرش نشین، قم - ایران: دار العرفان، 1397 هجری شمسی
دهقان، اکبر،آینه کمال، قم - ایران: آستانه مقدسه حضرت فاطمه معصومه سلام الله عليها. انتشارات زائر، 1386 هجری شمسی
پیشوایی، مهدی، سیره پیشوایان، قم - ایران: مؤسسه امام صادق علیه‌السلام، 1397 هجری شمسی
جزایری، نعمت‌الله بن عبدالله، النور المبين فی قصص الأنبياء و المرسلين (قصص قرآن)، تهران - ایران: فرحان، 1381 هجری شمسی
جعفریان، رسول، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه علیهم‌السلام، قم - ایران: انصاريان، 1381 هجری شمسی
صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران، دریای سخاوت؛ بسته مناسبتی ويژه امام جواد علیه‌السلام، قم - ایران: صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران. اداره کل پژوهش‌هاي اسلامي. مرکز پژوهش و سنجش افکار، 1394 هجری شمسی
نصیری، محمد، تحلیلی از تاریخ تشیع و امامان علیهم‌السلام، قم - ایران: نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌ها. دفتر نشر معارف، 1386 هجری شمسی

[1] ر.ک: دهقان، اکبر، ص257

[2] ر.ک: دهقان، اکبر، ص157

[3] ر.ک: پیشوایی، مهدی، ص559

[4] ر.ک: جزایری، نعمت‌الله بن عبد‌الله، ج1، ص820

[5] ر.ک: صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران، ص10

[6] ر.ک: دهقان، اکبر، ص257

[7] ر.ک: پیشوایی، مهدی، ص571

[8] ر.ک: حکیم، منذر، ج11، ص126

[9] ر.ک: انصاریان، حسین، ص498

[10] ر.ک: صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران، ص57

[11] ر.ک: جعفریان، رسول، ص482

[12] ر.ک: جعفریان، رسول، ص483

[13] ر.ک: جعفریان، رسول، ص484

[14] ر.ک: نصیری، محمد، ص230

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]

[۱۴]

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-امام محمد بن علی بن موسی بن جعفر(ع)(195-220ق)، معروف به امام جواد و تقی، نهمین امام شیعیان اثناعشری است که در رمضان یا رجب سال ۱۹۵ق در مدینه متولد شد. پدرش امام رضا(ع) و مادرش خیزران (سبیکه) بود. در هشت سالگی پس از شهادت پدر به امامت رسید و دوران ۱۷ ساله امامتش مصادف با حکومت مأمون و معتصم عباسی بود. با وجود سن کم، در علم و فضایل اخلاقی سرآمد بود و مناظرات علمی مهمی با علمای زمان داشت. در آخر ذی‌القعده سال ۲۲۰ق در سن ۲۵ سالگی در بغداد به دستور معتصم و توسط همسرش ام‌الفضل (دختر مأمون) مسموم و به شهادت رسید و در کاظمین مدفون شد. از او چهار فرزند به نام‌های امام علی النقی(امام هادی)(ع)، موسی، فاطمه و امامه به جای ماند.
+'''امام محمد بن علی بن موسی بن جعفر(ع)''' (195-220ق)، معروف به امام جواد و تقی، نهمین امام شیعیان اثناعشری است که در رمضان یا رجب سال ۱۹۵ق در مدینه متولد شد. پدرش امام رضا(ع) و مادرش خیزران (سبیکه) بود. در هشت سالگی پس از شهادت پدر به امامت رسید و دوران ۱۷ ساله امامتش مصادف با حکومت مأمون و معتصم عباسی بود. با وجود سن کم، در علم و فضایل اخلاقی سرآمد بود و مناظرات علمی مهمی با علمای زمان داشت. در آخر ذی‌القعده سال ۲۲۰ق در سن ۲۵ سالگی در بغداد به دستور معتصم و توسط همسرش ام‌الفضل (دختر مأمون) مسموم و به شهادت رسید و در کاظمین مدفون شد. از او چهار فرزند به نام‌های امام علی النقی(امام هادی)(ع)، موسی، فاطمه و امامه به جای ماند.
 ==ولادت==
@@ خط ۱۵: / خط ۱۵: @@
 ==عصر امام جواد(ع)==
-دوران امامت امام جواد (ع) مصادف با حکومت دو خلیفه عباسی بود: مأمون (۱۹۸-۲۱۸ق) و معتصم (۲۱۸-۲۲۷ق).<ref> ر.ک: دهقان، اکبر، ص257</ref>
+دوران امامت امام جواد(ع) مصادف با حکومت دو خلیفه عباسی بود: مأمون (۱۹۸-۲۱۸ق) و معتصم (۲۱۸-۲۲۷ق).<ref> ر.ک: دهقان، اکبر، ص257</ref>
+این دوره از تاریخ اسلام، دوره‌ای پرتنش و چالش‌برانگیز بود. از یک سو قدرت معتزله افزایش یافته بود و مکتب اعتزال به مرحله رواج و رونق گام نهاده بود و حکومت وقت از آنان حمایت و پشتیبانی می‌کرد. از طرف دیگر، امام جواد(ع) نخستین امامی بود که در خردسالی به منصب امامت رسید و این موضوع برای بسیاری از شیعیان و حتی دشمنان، مسئله‌ساز بود.<ref> ر.ک: پیشوایی، مهدی، ص571</ref>
+در این دوره، فقه برجسته‌ترین دانشی بود که در آن روزگار و دیگر دوران‌های اسلامی گستردگی فوق‌العاده‌ای یافت.<ref> ر.ک: حکیم، منذر، ج11، ص126</ref>
+==ویژگی‌های اخلاقی و فضایل==
+امام جواد(ع) با وجود کمی سن در علم و بردباری و فصاحت بیان و عبادت خالصانه و سایر فضائل اخلاقی بی‌نظیر بودند. استعدادی شگرف و زبانی بلیغ و رسا داشتند و مسائل علمی را بالبداهه پاسخ می‌فرمودند و به نظافت تن و لباس چون اجداد طاهرینش توجه بسیار می‌فرمودند.<ref> ر.ک: انصاریان، حسین، ص498</ref>
+دریای فضایل امام جواد(ع) بی‌کرانه است. او برگزیده خداوند، قرآن ناطق، حقیقت مجسم و هدایتگر توحید است.<ref> ر.ک: صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران، ص57</ref>
+==فعالیت‌های علمی و فرهنگی==
+امام جواد(ع) از دو سو مواجه با مناظرات علمی بود: یکی به درخواست شیعیان که با توجه به سن کم امام طالب آن بودند، تا علم الهی امام را دریابند و لذا مجالس گفتگو برپا می‌کردند، و دیگری از سوی برخی از حاکمان به ویژه مأمون و معتصم، دو خلیفه هم‌عصر وی.<ref> ر.ک: جعفریان، رسول، ص482</ref>
+مهمترین خبری که برای این مناظرات در دست است، روایتی است که مفید از «ریان بن شبیب» آورده است.<ref> ر.ک: جعفریان، رسول، ص483</ref>
+در مناظره معروف با یحیی بن اکثم (قاضی القضات خلیفه عباسی)، وقتی یحیی از امام پرسید: «محرمی که حیوانی را کشته، وظیفه‌اش چیست؟» امام در جواب از وی پرسید: «آیا فرد محرم، صید را در حرم کشته یا در بیرون از آن؟ آیا محرم جاهل به حکم بوده یا عالم به حکم؟ آیا عمداً آن را کشته یا به خطا؟ آیا محرم آزاد بوده یا برده؟ آیا بالغ بوده یا نابالغ؟ هنگام رفتن به مکه آن را کشته یا در موقع بازگشت؟ صید از پرندگان بوده یا غیر آن؟ صید کوچک بوده یا بزرگ؟ محرم اصرار بر عمل خود دارد یا از کرده خود پشیمان است؟ در شب صید را کشته یا در روز؟ محرم در حال عمره بوده یا حج؟»<ref> ر.ک: جعفریان، رسول، ص484</ref>
+با این فروضی که امام جواد(ع) برای مسئله مطرح کرد، یحیی حیرت زده و درمانده شد تا جایی که همه حاضران از رنگ باختن چهره‌اش، شکست او را به وضوح دریافتند.
+مناظره‌ها و برخوردهای امام جواد(ع) با فرقه‌ها و مذاهبی چون اهل حدیث، واقفیه، زیدیه و به ویژه غلات و معتزله بهترین حافظ اندیشه‌ها و مبانی برحق تشیع بود.<ref> ر.ک: نصیری، محمد، ص230</ref>
 ==پانويس ==
@@ خط ۲۱: / خط ۴۱: @@
 ==منابع مقاله==
+* انصاریان، حسین، اهل بیت علیهم‌السلام عرشیان فرش نشین، قم - ایران: دار العرفان، 1397 هجری شمسی
 *  دهقان، اکبر،آینه کمال،  قم - ایران: آستانه مقدسه حضرت فاطمه معصومه سلام الله عليها. انتشارات زائر، 1386 هجری شمسی
 *  پیشوایی، مهدی، سیره پیشوایان، قم - ایران: مؤسسه امام صادق علیه‌السلام، 1397 هجری شمسی
 *  جزایری، نعمت‌الله بن عبدالله، النور المبين فی قصص الأنبياء و المرسلين (قصص قرآن)، تهران - ایران: فرحان، 1381 هجری شمسی
+*  جعفریان، رسول، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه علیهم‌السلام، قم - ایران: انصاريان، 1381 هجری شمسی
 *  صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران، دریای سخاوت؛ بسته مناسبتی ويژه امام جواد علیه‌السلام، قم - ایران: صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران. اداره کل پژوهش‌هاي اسلامي. مرکز پژوهش و سنجش افکار، 1394 هجری شمسی
+*  نصیری، محمد، تحلیلی از تاریخ تشیع و امامان علیهم‌السلام، قم - ایران: نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌ها. دفتر نشر معارف، 1386 هجری شمسی