شکوی الغریب: همراه رساله حقیقت مذهب

شکوی الغریب: همراه رسالۀ حقیقت مذهب
پدیدآوران	عین‌القضات همدانی، عبدالله بن محمد (نویسنده) جمشید نژاد، غلامرضا (مترجم)
ناشر	اساطیر
مکان نشر	تهران
سال نشر	1389 ش.
چاپ	چاپ اول
شابک	‎978-964-331-465-1
موضوع	عرفان - متون قدیمی تا قرن ۱۴؛ تصوف - متون قدیمی تا قرن ۱۴
زبان	فارسی
تعداد جلد	1
کد کنگره	‏1389 8041ش9ع / 282/7 BP

شکوی الغریب: همراه رسالۀ حقیقت مذهب تألیف عین‌القضات همدانی (۴۹۲-۵۲۵ق)، عارف و فیلسوف برجستۀ قرن ششم هجری، ترجمه غلامرضا جمشید نژاد؛ کتابی است مشتمل بر ترجمۀ رسالۀ شکوی الغریب که عین‌القضات چند ماه پیش از شهادت خود، در زندان بغداد به صورت نامه‌ای بلند و سرگشاده به زبان عربی برای علمای همدان نوشته است.

ساختار

این کتاب مشتمل بر ترجمۀ رسالۀ شکوی الغریب به ضمیمۀ رسالۀ حقیقت مذهب است.

گزارش کتاب

کتاب «شکوی الغریب» ترجمه‌ای است از رساله‌ای به همین نام به قلم عین‌القضات همدانی، عارف نامدار سدۀ ششم هجری. وی این رساله را در زندان بغداد و چند ماه پیش از شهادت خود در سال ۵۲۵ قمری، به صورت یک نامۀ بلند سرگشاده به زبان عربی برای علمای همدان نوشته است.

عین‌القضات در این نامه از محنت‌هایی که برایش پیش آمده شکایت می‌کند و از خود دفاع می‌نماید. او را به اتهام بی‌دینی از همدان دور کرده و در بغداد به زندان افکنده بودند. این رساله مشحون از تعبیرهای دلکش و نغز صوفیانه و سرشار از سوزوگداز است. از ویژگی‌های برجستۀ نوشته‌های عین‌القضات، نبود هرگونه تصنع و تکلف و بهره‌گیری فراوان از تمثیل در تبیین مسائل عرفانی است.

دستۀ مهمی از اتهامات عین‌القضات از سوی علمای زمانه، به کار بردن چند واژۀ پراکنده در رساله‌ای بوده که بیست سال پیش از آن تألیف کرده بود. این علما نه تنها اندیشه‌های او را ناپسند شمردند، بلکه هر زشتی را به او نسبت دادند و صاحب‌منصبان را واداشتند تا او را به سخت‌ترین رسوایی دچار کنند. عین‌القضات در این رساله، آن واژه‌ها و جمله‌ها را یک‌یک بیان می‌کند و مقصود خود را از به‌کار بردن آنها بازمی‌گوید و بدین ترتیب پرده از بیراهه‌رفتن منکرانش برمی‌دارد و اثبات می‌کند که در هیچ‌یک از نوشته‌هایش حتی به اندازۀ مویی از آموزه‌های قرآن و سنت منحرف نشده است.

مترجم در مقدمه خویش یادآور می‌شود که همۀ آن واژه‌ها و جمله‌های مورد اعتراض، به سه مسئلۀ اساسی مرتبط می‌شوند: نبوت، پیر و مرید، و مسئلۀ اتحاد آفریدگار با انسان. این سه مسئله، همان مواردی است که گروهی از به‌اصطلاح علمای زمانه، دست‌آویز تکفیر عین‌القضات قرار دادند. مصحح در این کتاب به تفصیل دربارۀ این سه مسئله بحث کرده است.

رسالۀ «شکوی الغریب» یکی از شاهکارهای نثر عرفانی فارسی و عربی است که هم از نظر ادبی و هم از نظر تاریخی، ارزشی والا دارد و روشنگر بخش مهمی از اندیشه‌ها و روزگار پرالتهاب این عارف شهید است.

منابع مقاله

پایگاه کتابخانه تخصصی ادبیات