الأخبار الموفقيات: تفاوت میان نسخه‌ها

    از ویکی‌نور
    جز (A-esmaili@noornet.net صفحهٔ الأخبار الموفقیات را به الأخبار الموفقيات منتقل کرد)
    جز (جایگزینی متن - 'ابو الفرج اصفهانى' به 'ابو الفرج اصفهانى')
    خط ۶۹: خط ۶۹:
    1. اخبار و رواياتى كه منحصر به فرد است و قبلا در منبعى ديگر ذكر نشده است؛
    1. اخبار و رواياتى كه منحصر به فرد است و قبلا در منبعى ديگر ذكر نشده است؛


    2. اخبار و رواياتى كه در متون مورخان هم‌عصر و يا يكى دو قرن پس از او آمده است، مثل تاريخ طبرى، عيون الاخبار ابن قتيبه، المحاسن و المساوى بيهقى، الاغانى ابو الفرج اصفهانى كه بيشتر آنها از روايات«الاخبار الموفقيات» بهره برده و آنها را نقل كرده‌اند؛
    2. اخبار و رواياتى كه در متون مورخان هم‌عصر و يا يكى دو قرن پس از او آمده است، مثل تاريخ طبرى، عيون الاخبار ابن قتيبه، المحاسن و المساوى بيهقى، الاغانى [[ابوالفرج اصفهانی، علی بن حسین|ابو الفرج اصفهانى]] كه بيشتر آنها از روايات«الاخبار الموفقيات» بهره برده و آنها را نقل كرده‌اند؛


    3. اخبارى كه در كتب ديگر به‌طور خلاصه آمده و متن كامل آنها در«الاخبار الموفقيات» وجود دارد؛
    3. اخبارى كه در كتب ديگر به‌طور خلاصه آمده و متن كامل آنها در«الاخبار الموفقيات» وجود دارد؛
    خط ۱۲۱: خط ۱۲۱:


    [[رده:کتاب‌شناسی]]
    [[رده:کتاب‌شناسی]]

    نسخهٔ ‏۳۰ اکتبر ۲۰۱۶، ساعت ۱۸:۵۶

    الأخبار الموفقیات
    نام کتاب الأخبار الموفقیات
    نام های دیگر کتاب الموفقیات؛ الموفقیات فی الحدیث؛ اخبار ابن الدمیه

    الموفقیات

    پدیدآورندگان عانی، سامی مکی (محقق)

    زبیر بن بکار (نويسنده)

    زبان عربی
    کد کنگره ‏D‎‏ ‎‏24‎‏ ‎‏/‎‏ز‎‏2‎‏الف‎‏3
    موضوع اسلام - تاریخ

    تاریخ - عجایب

    ناشر الشريف الرضي
    مکان نشر قم - ایران
    سال نشر 1374 هـ.ش یا 1416 هـ.ق
    کد اتوماسیون AUTOMATIONCODE10143AUTOMATIONCODE


    معرفى كتاب

    «الاخبار الموفقيات»، كتابى است به زبان عربى، نوشته ابو عبد الله، زبير بن بكار(وفات 256ق)، كاتب الموفّق بالله عباسى و قاضى مكه در عصر متوكل عباسى. كتاب، حاوى مجموعه‌اى است از روايات عمدتا داراى مضمون و محتواى ادبى، اخلاقى، تاريخى و اجتماعى.

    مؤلف، اين كتاب را براى موفق عباسى نگاشته و به نام وى آن را نام‌گذارى نموده است.

    ساختار

    كتاب، مشتمل بر يك تقديم، مقدمه‌اى به قلم محقق، آقاى دكتر سامى مكى العانى و 429 خبر متنوع و فاقد تبويب و تفصيل است.

    گزارش محتوا

    در اين كتاب، 429 خبر مستقل كه البته برخى نيز با يك‌ديگر پيوند و هم‌خوانى دارند، بر حسب شماره و ترتيب، با ذكر دقيق راويان آنها تدوين شده است. اين خبرها، گاه بسيار كوتاه و گاهى نيز بسيار طولانى است. اخبار ثبت شده عمدتا داراى مضامين و محتواى ادبى، اخلاقى، تاريخى و اجتماعى است و مشحون از اشعار، لطايف، ظرايف، حكايات و پندهاى اخلاقى.

    نثر نگارنده، بسيار متكلف و اديبانه است. پيچيدگى‌ها و تصنع متن، در كنار اشعار مسجع از شعراى عصر جاهليت و اسلام، از ويژگى‌هاى منحصر به فرد اين تأليف است.

    در اين كتاب، مجموعه روايت‌هايى در زمينه‌هاى تاريخى، سياسى، ادارى و اجتماعى تدوين شده و بخش‌هايى از آن نيز اشعار شعراى بنام عصر جاهليت و اسلامى است. برخى از اين اخبار، به ايام العرب و يا عصر جاهليت اختصاص دارد كه در آن تفاخرات قبيله‌اى، حسب، نسب، نژاد، عرق و خون مطرح شده و يا به شرح جنگ‌هاى عصر جاهلى، شجاعت و دلاورى‌هاى جنگجويان، اشعار و رجزهاى آنان پرداخته شده است.

    بخشى از اين اخبار، به اعصار پس از اسلام، به‌ويژه دوران بنى عباس، حكايات، نوادر، اخبار و سرگذشت خلفا، درباريان و رجال اختصاص دارد. مؤلف، اخبار صحيح را برگزيده و آنها را با ذكر سلسله راويان آن نقل كرده است. بيشتر روايات وى، مسموعات راويانى است كه يكى دو نسل بيشتر با او فاصله نداشته‌اند و بسيارى از روايت‌هاى او نيز از طريق عمويش، مصعب بن زبير نقل شده است. مى‌توان گفت از 429 روايت و خبر وى، 40% به موضوعات ادبى، شعر و بلاغت و سخنورى، 20% به مباحث و نكات و پندهاى اخلاقى، 20% به مسائل اجتماعى و 20% نيز به مسائل سياسى اختصاص يافته است.

    اما روايات او را مى‌توان به سه بخش تقسيم كرد:

    1. اخبار و رواياتى كه منحصر به فرد است و قبلا در منبعى ديگر ذكر نشده است؛

    2. اخبار و رواياتى كه در متون مورخان هم‌عصر و يا يكى دو قرن پس از او آمده است، مثل تاريخ طبرى، عيون الاخبار ابن قتيبه، المحاسن و المساوى بيهقى، الاغانى ابو الفرج اصفهانى كه بيشتر آنها از روايات«الاخبار الموفقيات» بهره برده و آنها را نقل كرده‌اند؛

    3. اخبارى كه در كتب ديگر به‌طور خلاصه آمده و متن كامل آنها در«الاخبار الموفقيات» وجود دارد؛

    4. اشعار شعراى عصر جاهليت و عصر اسلامى كه برخى از آنها در ديوان‌هاى آنان موجود است و برخى كه پراكنده بوده است، منحصرا در اين كتاب موجود است و منحصر به فرد است.

    اين اخبار، به تمامى سرزمين‌هاى اسلامى از عراق و حجاز و الجزيره و آفريقا و شام و ايران اختصاص دارد، اما اخبار منطقه عراق، به‌ويژه بغداد، بيشتر از ساير اخبار است. هم‌چنين در ميان خلفا، بيشترين اخبار به منصور، مأمون و متوكل عباسى اختصاص يافته است. اين امر، نشان مى‌دهد كه مؤلف به راويان عراقى كه تمايلاتى آشكار به علويان دارند، بيشتر اعتماد دارد و اين تمايل آشكار او به علويان، به‌ويژه در قسمت پايانى كتاب كه عمدتا اخبار سقيفه را دنبال مى‌كند بيشتر نمايان مى‌شود.

    گزيده اخبار الموفقيات

    كتاب، در مورد امير المؤمنين(ع)، به رغم آنكه خاندان زبير با بنى هاشم روابط مناسبى نداشته است، اخبار قابل توجهى دارد؛ يكى از جالب‌ترين آنها تحت عنوان«رسول الله يوصى بولاية على»، از عمار بن ياسر نقل شده است. مؤلف، در ادامه، سه سند ديگر نيز براى اين خبر نقل كرده است. اين امر، تأكيد مؤلف را بر درستى اين حديث نشان مى‌دهد.

    مناسبات انصار با قريش

    آگاهيم كه انصار چه فداكارى‌هايى براى اسلام كردند و چگونه مهاجران را پناه دادند؛ با اين حال در سال‌هاى پايانى زندگى رسول خدا(ص)، تقابل انصار با قريش آغاز شد و آثار آن در تشكيل سقيفه آشكار گرديد. به رغم آنكه انصار، بنا به شرايط ويژه خود، با حكومت قريش موافقت كردند، اما چندى نگذشت كه تقابل مزبور در شكل تحقير و تبعيض نسبت به انصار آغاز شد. اين وضعيت، سال به سال علنى‌تر مى‌شد، تا آنكه در شورش بر ضد عثمان، انصار موقع ضد قريشى خويش را نشان دادند. آنها از امام على(ع) كه مخالف سرسخت حاكميت قريش بود- مقصود حزب سياسى قريش است نه نسب- دفاع كردند؛ با اين حال با روى‌كارآمدن بنى اميه، آنها كينه انصار را به دل گرفتند و از زواياى مختلف به تحقير آنها پرداختند.

    كتاب«الموفقيات»، حاوى اسناد و اخبار فراوانى در اين زمينه است. اين اخبار به اندازه‌اى مرتب در اين كتاب آمده كه بر اساس آنها مى‌توان تحليل منظمى را در اين باره به دست داد.

    اخبار چگونگى نزاع ميان انصار و امويان، در قالب برخوردهاى ادبى و شعرى در اين كتاب آمده است.

    اخبار مأمون

    مأمون، از چهره‌هاى فرهنگى حكومت عباسى است. وى، فردى سياست‌مدار و در عين حال علاقه‌مند به علم و فلسفه بود. اخبار سياسى وى را در كتاب‌هاى تاريخى آورده‌اند، اما اخبار فرهنگى او پراكنده در آثار ادبى آمده است. كتاب موفقيات، نيز حاوى بخشى از اين اخبار است. ارزش اين اخبار به دليل معاصر بودن مؤلف با دوره حكومت مأمون آشكار مى‌شود. در باره مأمون، اخبار فراوانى در اين كتاب آمده است.

    بايد توجه داشت كه وى اصولا اخبار مربوط به برخوردهاى مختلف خلفا را آورده و از اين جهت، بررسى تاريخ سياسى دوره اموى و عباسى بدون ملاحظه موفقيات، ناموفق خواهد بود.

    قسمت بيشتر كتاب الموفقيات از بين رفته و فقط بخش‌هايى از دو نسخه خطى آن باقى مانده است كه اولين آن طولانى‌تر و قسمت ديگر كه با عنوان«ذيل الاخبار الموفقيات» آمده، كوتاه‌تر است.

    محقق نسخه حاضر در برنامه، تلاش كرده تا قسمت مفقود آن را نيز با كمك اخبارى كه ديگران در قرن‌هاى گذشته از آن برگرفته‌اند، به نوعى بازسازى كند، لذا«قسم الضائع» آن كه شامل 58 خبر تاريخى است و عمدتاً از شرح نهج البلاغه ابن ابى الحديد است، در پايان كتاب(ص 573 به بعد) آمده است. بايد از محقق، به خاطر ضميمه كردن اين بخش سپاس‌گزار بود. به نظر مى‌رسد كه فاش‌گويى اين كتاب در اخبار تاريخى، آن را براى متعصبان، غير قابل تحمل كرده و از اين جهت كتاب مزبور همانند بسيارى از آثار ديگر قرن سوم، مورد بى‌مهرى قرار گرفته و به همين دليل بسيارى از آنها از بين رفته است.

    بسيارى از فهرست‌نويسان و كتاب‌شناسان به كتاب حاضر اشاره كرده‌اند، از جمله ابن نديم، ابن خير اشبيلى، عبد الجبار صيرفى، معروف به ابن طيورى و نيز مورخانى چون مسعودى در«مروج الذهب»، ابن عبد البر اندلسى در«الاستيعاب فى معرفة الاصحاب»، سهيلى در«الروض الانف»، ابن ابى الحديد در«شرح نهج البلاغة»، ابن حجر عسقلانى در«الاصابة فى تمييز الصحابة» و... از اين كتاب، روايت كرده‌اند كه خود نشان از اعتبار اين متن دارد.

    وضعيت كتاب

    نسخه حاضر در برنامه، مشتمل بر پاورقى‌هايى به قلم محقق و نيز فهرست‌هاى ذيل مى‌باشد:

    فهرست منابع، اعلام و فهرست مطالب.

    منابع

    1. قائدان، اصغر، روايت و خبر در تاريخ‌نگارى اسلامى(الاخبار الموفقيات)، كتاب ماه تاريخ و جغرافيا، مرداد 1387، ش 123، ص 90 - 95؛

    2. مقدمه محقق؛

    3. جعفريان، رسول، جايگاه موفقيات در منابع اسلام، آينه پژوهش، بهمن و اسفند 1374، ش 36، ص70 - 74.


    پیوندها