الشيخ الطبرسي إمام المفسرين في القرن السادس: تفاوت میان نسخه‌ها

'''الشيخ الطبرسي إمام المفسرين في القرن السادس'''، تألیف [[سبحانی تبریزی، جعفر|جعفر سبحانی]]  در شرح‌حال، آثار و آراء کلامی شیخ طبرسی است که به زبان عربی نوشته شده است.  

کتاب، مشتمل بر مقدمه‌ای کوتاه و عناوین متعددی است که بدون تبویب و فصل‌بندی خاصی، زندگی، آثار و نظریات کلامی شیخ طبرسی را مورد بررسی قرار داده است.  

کتاب با ذکر تفاسیر سهگانه شیخ طبرسی آغاز شده که عبارتند از:  

شیخ طبرسی علاوه بر تفاسیر مذکور آثار علمی ارزشمند دیگری را نیز تألیف کرده که به برخی از آنها اشاره می‌شود. تاج المواليد، غنية العابد، النور المبين، العمدة في أصول الدين و كنوز النجاح از آن جمله هستند<ref>ر.ک: همان، ص29</ref>.

# ابوعلی جبائی کتابی به اسم «حجة القرائات» تألیف کرده و شیخ طبرسی از آن کتاب به هنگام بحث از وجوه قرائات نقل کرده و چه‌بسا همه آن کتاب را به‌طور کامل در خلال مباحث مجمع البيان آورده است.  

# اولین کسی که سیره نبی(ص) را تدوین کرد، عالم شیعی بزرگ محمد بن اسحاق (متوفی 151ق) است. او تفاصیل وقایع اسلامی را از کتب گذشتگان و از خلال روایات و منقولات آنها استخراج کرد که مشهور به سیره ابن اسحاق شد. ابن هشام (متوفی 218ق) هم آن را تلخیص کرد که به سیره نبوی معروف است. سیره ابن اسحاق مفقود شد و با جستجوی فراوانی که محققان برای دستیابی به آن انجام دادند بر نسخه کاملی از آن دست نیافتند. تنها شیخ طبرسی مباحث مربوط به مغازی را در کتابش آورده است<ref>ر.ک: همان، ص30-29</ref>.

در ادامه مباحث کتاب به اساتید و شاگردان شیخ طبرسی به نقل از أعيان الشيعة اشاره شده است. سپس توصیفات علما درباره این عالم بزرگ ذکر شده است<ref>ر.ک: همان، ص38-35</ref>.

مطالبی به طبرسی نسبت داده شده که صحت آن اثبات نشده است. مصدر این مطالب را که نویسنده تعبیر به «اوهام» می‌کند، کتاب ریاض العلمای افندی تبریزی است. افندی در جایی از کتابش می‌گوید: نسخه‌ای از مجمع البيان را به خط شیخ قطب‌الدین کیدری دیدم که بر پشتش نوشته بود «تأليف الشيخ الإمام الأجل السعيد الشهيد و هو صار شهيدا». نویسنده در این رابطه چنین می‌نویسد: ما کتابی را نیافتیم که پیش از تألیف ریاض به این مطلب اشاره کرده باشد. افندی حوالی 1034ق و صاحب مجمع البيان در سال 548 وفات کرده است و بین این‌دو، پنج قرن فاصله است؛ پس اگر طبرسی شهید شده بود آشکار می‌شد و در کتب تراجم ذکر می‌شد. البته [[امینی نجفی، عبدالحسین|علامه امینی]]  در کتاب «شهداء الفضيلة» شیخ طبرسی را از زمره شهدا آورده و می‌گوید: در روضات و ریاض تصریح به شهادتش شده است<ref>ر.ک: همان، ص44</ref>.  

آخرین مبحث کتاب ذکر آراء کلامی شیخ طبرسی است. در این بخش به 20 دیدگاه اشاره شده است. در دومین مورد چنین می‌خوانیم: اسلام، عقیده و شریعت است. مطلوب شارع در اولی اعتقاد جازم است؛ چنان‌که مطلوب در دومی عمل به احکام است و از آنجا که اصول دین اساس شریعت است، قرآن کریم دعوت به تحصیل علم کرده و تقلید در اصول دین را نپذیرفته است. به همین دلیل فراوان می‌بینیم که مشرکین را در تقلید از پدرانشان در عبادت بت‌ها نکوهش می‌کند. شیخ طبرسی لزوم تحصیل علم در اصول و معارف را از آیات بسیاری استفاده کرده است و چون نمی‌توانیم به همه آنها اشاره کنیم، به چند مورد اشاره می‌کنیم...<ref>ر.ک: همان، ص51</ref>.