شکوه خرد در شاهنامه فردوسی

شکوه خرد در شاهنامۀ فردوسی
پدیدآوران	رضایی دشت‌ارژنه، محمود (نویسنده)
ناشر	شرکت انتشارات علمی و فرهنگی
مکان نشر	تهران
سال نشر	1392ش
شابک	‎978-600-121-401-1
موضوع	فردوسی، ابوالقاسم (329-416؟ق) - شاهنامه - شخصیت‌ها
زبان	فارسی
تعداد جلد	1
کد کنگره	PIR۴۴۹۶/ر۶ش۸

شکوه خرد در شاهنامۀ فردوسی تألیف محمود رضایی دشت‌ارژنه؛ پژوهشی عمیق و نظام‌مند درباب نقش خرد در شخصیت‌پردازی پهلوانان شاهنامه که به بررسی سنجشگرانۀ کنش‌های ایرانیان، انیرانیان و حتی دیوها و حیوانات از منظر خردورزی می‌پردازد.

ساختار

این کتاب در 440 صفحه با 42 صفحه پیش‌درآمد و سه بخش اصلی (پهلوانان ایرانی، انیرانیان، دیوها و حیوانات) تنظیم شده است.

گزارش کتاب

رضایی دشت‌ارژنه در این اثر با رویکردی نو (ص 15-30) به تحلیل نظام خردورزی در شاهنامه می‌پردازد. بخش نخست (ص 31-200) به بررسی دقیق «کنش پهلوانان ایرانی» اختصاص دارد که نشان می‌دهد چگونه شخصیت‌هایی مانند رستم، اسفندیار و گودرز در عین قهرمانی، گاه گرفتار نابخردی می‌شوند. از نمونه‌های بارز: - تحلیل نزاع رستم و اسفندیار از منظر خردورزی (ص 85-100) - بررسی کنش‌های نابخردانۀ ضحاک و فریدون (ص 120-135)

بخش دوم (ص 201-320) با عنوان «انیرانیان خردمند» به شکلی جسورانه نشان می‌دهد که شخصیت‌های ضدقهرمان شاهنامه (مانند افراسیاب و شاه هاماوران) نیز گاه کاملاً خردمندانه عمل می‌کنند. این نگاه متعادل از ویژگی‌های منحصربه‌فرد کتاب است (ص 205-220).

بخش سوم (ص 321-430) با عنوان «خرد در جهان دیوها و جانوران» اوج نوآوری پژوهش را نمایش می‌دهد. نویسنده در این بخش با تحلیل شخصیت‌هایی مانند دیو سپید و سیمرغ نشان می‌دهد که حتی موجودات فراطبیعی شاهنامه نیز از منطق و خرد بهره می‌برند (ص 335-350).

از نقاط قوت این پژوهش: - بررسی نظام‌مند تمام شخصیت‌های اصلی و فرعی شاهنامه - نگاهی بی‌طرفانه به قهرمانان و ضدقهرمانان - کشف الگوهای خردورزی در سطوح مختلف روایت - تحلیل تطبیقی خرد ایرانی و انیرانی

این کتاب با رویکردی فلسفی-ادبی (ص 435-440) نتیجه می‌گیرد که خرد در شاهنامه صفت اختصاصی ایرانیان نیست، بلکه «معیاری جهان‌شمول» است که حتی دیوها و حیوانات را نیز دربرمی‌گیرد.

منابع مقاله

پایگاه کتابخانه تخصصی ادبیات