فناری، محمد بن حمزه: تفاوت میان نسخه‌ها

#[[جمال‌الدین محمد بن محمد بن محمد آقسرایی]] «آقصرایی» صاحب «حاشیه بر کشاف زمخشری» و شارح «ایضاح» در معانی و بیان و شارح «انموذج» در طب.

#:گویند هنگامی که میر سید شریف جرجانی شرح جمال‌الدین بر ایضاح را دید گفت: «انه کالذباب علی لحم البقر» و این سخن از آن جهت است که ایضاح بسیار مبسوط است و جز موارد اندکی از آن نیازمند شرح نبوده است و جمال‌الدین متن ایضاح را با خط قرمز همراه با شرح آورده بود و شرح او در مقابل متن بسیار ناچیز می‌نمود. به میر سید شریف گفتند تقریر جمال‌الدین از تحریرش بهتر است، سید نیز به قصد استفاده از او به قرامان رفت، وقتی به آنجا رسید جمال‌الدین درگذشته بود. در آنجا میر سید شریف با شمس‌الدین فناری آشنا شد و همراه او به مصر رفت تا از محضر شیخ اکمل‌الدین از علمای به نام آن دیار کسب فیض نمایند.

#[[اکمل‌الدین محمد بن محمد بن محمود]]، از اکابر فقهای حنفیه و متبحر در علم حدیث و نحو و لغت و صرف و معانی و بیان و صاحب تألیفاتی چون «الانوار» در اصول و «حاشیه بر کشاف زمخشری» و «شرح اصول بزدوی» و «شرح الفیه ابن معط» و «شرح تجرید خواجه نصیر طوسی». اکمل‌الدین در سال ۷۸۶ ه. ق در سن هفتاد و شش سالگی درگذشت.

#از شخصی به نام شیخ حمید شیخ الحاج بیرام به عنوان استاد او در تصوف یاد شده است.

== آثار ==

#فصول البدائع فی اصول الشرائع، این کتاب در اصول فقه است و تألیف آن سی سال طول کشیده است. محمد شاه فرزند مؤلف بر آن حاشیه‌ای به نام «تلخیص الفصول و ترصیص الاصول» نوشته است.   

#عین الاعیان فی تفسیر القرآن، تفسیری است بر سوره حمد که در ابتدای آن چهار مقدمه وجود دارد با عناوین تعریف تفسیر، وجه حاجت به تفسیر، موضوع تفسیر و علومی که تفسیر از آن استفاده می‌کند. صاحب کشف الظنون گوید: «لا بد لطالب علم التفسیر ان یعلم ما فی هذا التفسیر اولا، لیکون علی بصیرة من علمه.»   

#عویصات الافکار فی اختیار اولی الابصار، پرسشهایی است مشکل، در فنون عقلی جهت امتحان طلاب که در دو ورقه نوشته شده است.   

#شرح فرائض سجاوندی للامام سراج‌الدین محمد بن محمود عبد الرشید سجاوندی (بر این کتاب شرح‌های بسیاری نوشته شده که معروف‌ترین آنها شرح سید شریف جرجانی است.)   

#مرشد المصلی (فیه تجویز صلوة الرغائب و لیلة القدر بل ترغیب لهما فهجره جماعة، کشف الظنون.)

#مقدمة الصلوة، رساله‌ای است کوچک مشتمل بر مسائل ضروری در صلوة که شروحی نیز بر آن نوشته شده است. در مؤلف آن اختلاف است. صاحب کشف الظنون انتساب آن را به ابن حمزه فناری صحیح دانسته است.   

#انموذج العلوم فی مئة مسالة من مئة فن، بعضی این رساله را از محمدشاه فرزند شمس‌الدین فناری دانسته‌اند.   

#اسامی الفنون، منظوم است و فرزند مؤلف، محمدشاه آن را شرح کرده است.  

#اساس التصریف (محمد شاه فرزند مؤلف بر آن شرحی نوشته است.)   

#تعلیقه بر اصطلاحات الصوفیه ملا عبد الرزاق کاشانی.   

#حاشیه بر شرح شیخ برهان‌الدین ابراهیم بن عمر الجغبری متوفای سال ۷۳۲ ه. ق بر کتاب حرز الامانی و وجه التهانی فی القراءات السبع المثانی قصیده مشهور به شاطبیه، از ابو محمد شاطبی ضریر (از مشاهیر قراء قرآن مجید و معروف به امام القراء و امام شاطبی). حرز الامانی و وجه التهانی قصیده‌ای است لامیه در تجوید و حاوی رموز و دقایق بسیار. به نوشته کشف الظنون ۱۱۷۳ بیت و به نوشته روضات الجنان ۱۳۲۰ بیت است که همه آنها در یک وزن و قافیه به نظم درآمده است.   

#حاشیه بر «الضوء اللامع» (الضوء اللامع تلخیص کتاب مفتاح است که هر دو از تاج‌الدین محمد بن محمد اسفراینی است و مفتاح، شرحی است بر کتاب المصباح فی النحو از امام ناصر بن عبد السید المطرزی متوفی در ۶۱۰ ه. ق.)   

#الفوائد الفناریه (این کتاب همراه با شرح احمد بن عبدالله شوقی در استانبول چاپ شده است. در ریحانة الادب آمده است که الفوائد الفناریه همان شرح ایساغوجی در منطق است.)   

#شرح اصول بزدوی (متن از فخر الاسلام علی بن محمد بزدوی است و چنانکه صاحب کشف الظنون گفته است این شرح ناقص است و تنها دیباچه کتاب اصول در آن شرح شده است.)   

#شرح الرباعی لابن العربی «کنا حروفا عالیات لم نقل»، این شرح با تصحیح و ترجمه محمد خواجوی توسط انتشارات مولی چاپ و منتشر شده است.   

#شرح المصباح فی النحو، در مقدمه مصباح الانس این شرح به فناری نسبت داده شده اما در کشف الظنون در ضمن شروح مصباح به شرحی از فناری اشاره نکرده و تنها حاشیه او را بر الضوء اللامع ذکر نموده است.