جهان‌نامه

جهان نامه
پدیدآوران	ب‍ک‍ران‌، م‍ح‍م‍د ب‍ن‌ ن‍ج‍ی‍ب‌ (نويسنده) ریاحی، محمد امین (گردآورنده)
عنوان‌های دیگر	متن‌ جغرافیا‌یی‌ تا‌لیف‌ شده‌ در 605 هجری با‌ «2» مقدمه‌ و «5» فهرست‌
ناشر	ابن سينا
مکان نشر	ایران - تهران
سال نشر	1342ش
چاپ	1
موضوع	جغرافیا - متون قدیمی تا قرن 14 - کشورهای اسلامی - جغرافیا - متون قدیمی تا قرن 14 - جغرافیای تاریخی - ایران - جغرافیا
زبان	فارسی
تعداد جلد	1
کد کنگره	G‭ ۹۰‬/ب۸‬
نورلایب	مطالعه و دانلود pdf

جهان‌نامه، از آثار ادیب و جغرافی‌دان مسلمان قرن هفتم هجری قمری، محمد بن نجیب بکران (زنده در 605ق)، پژوهشی جغرافیایی است که به معرفی مکان‌های دنیای شناخته‌شده در آن روزگار می‌پردازد. ادیب، مورخ و شاهنامه‌شناس معاصر ایرانى، محمدامین ریاحى (1302-1388ش)، اثر حاضر را تحقیق و تصحیح کرده است.

هدف و روش

• محمدامین ریاحى، این کتاب را سبک‌حجم و گران‌قدر و سودمند دانسته و افزوده است: کتاب حاضر هم از نظر زبان فارسی به‌عنوان یک متن کهن بازمانده از آغاز قرن هفتم برای دوستداران و جویندگان زبان فارسی، گرامی است و هم از رهگذر جغرافیای تاریخی و اشتمال بر نوادر اطلاعات از اجتماع هشتصد سال پیش ایران و جهان.....
• محمد بن نجیب بکران، رساله حاضر را به «علاءالدنیا و الدین سلطان‌ السلاطین ابوالفتح محمد بن السلطان بن السلطان» تقدیم کرده تا به «خزانه کتب معموره» خدمتی علمی نماید؛ زیرا گمان دارد که چنین رساله‌ای تا آن زمان نوشته نشده است.....

ساختار و محتوا

• کتاب حاضر به‌ترتیب از مطالب ذیل تشکیل شده است:
• مقدمه مصحح (معرفی نویسنده و کتاب حاضر و روش تصحیح).
• مقدمه برشچفکسی (اهمیت محمد بن نجیب بکران و کتاب جهان‌نامه و ویژگی‌های نسخه خطی آن).
• مقدمه و متن اصلی جهان‌نامه، شامل 20 فصل که به مباحث متعددی می‌پردازد؛ مانند: انگیزه و چگونگی نگارش و معرفی کلی رساله، کیفیت ربع معمور و متعلقات آن، شرح خط‌ها و رنگ‌ها بر شکل عالم، فایده شکل عالم، دریاها و کیفیت جزر و مدّ، جزیره‌ها، جیحون‌ها، کوه‌ها، بیابان‌ها، خاصیت برخی از مواضع، بعضی از عجایب و معادن جوهر و چند حکایت پراکنده.

نمونه مباحث

• و دیگر مواضعی که به خوشی معروف است، به‌اجمال این است:

1. نوبندجان، درّه‌ای است هم به نزدیکی شعب بوان از حدّ پارس.
2. شاپور، هم از حدّ پارس.
3. جور، هم از حدّ پارس.
4. نهر اُبّله، به نزدیکی شهر بصره.
5. صغد سمرقند و بعضی سغد نویسند و گویند به سین و....

منابع مقاله

مقدمه و متن کتاب.